L I M ĐUỜ Ở Ầ
Công cu c xây d ng xã h i m i ph i đc ti n hành toàn di n trênộ ự ộ ớ ả ượ ế ệ
các m t: quan h s n xu t, l c l ng s n xu t, n n văn hoá và nh ng conặ ệ ả ấ ự ượ ả ấ ề ữ
ng i c a xã h i. Công nghi p hóa chính là con đng và b c đi t t y uườ ủ ộ ệ ườ ướ ấ ế
đ t o ra c s v t ch t, kĩ thu t cho n n s n xu t l n hi n đi.ể ạ ơ ở ậ ấ ậ ề ả ấ ớ ệ ạ
Xây d ng c s v t ch t kĩ thu t cho n n s n xu t l n hi n đi làự ơ ở ậ ấ ậ ề ả ấ ớ ệ ạ
m t quy lu t chung, ph bi n đi v i t t c các n c. Tuy nhiên, tu t ngộ ậ ổ ế ố ớ ấ ả ướ ỳ ừ
n c khác nhau, do đi m xu t phát ti n lên không gi ng nhau cách th cướ ể ấ ế ố ứ
ti n hành xây d ng c s v t ch t, kĩ thu t cho n n s n xu t l n hi n điế ự ơ ở ậ ấ ậ ề ả ấ ớ ệ ạ
s không gi ng nhau.ẽ ố
N c ta ti n lên ch nghĩa xã h i t m t n n kinh t ph bi n là s nướ ế ủ ộ ừ ộ ề ế ổ ế ả
xu t nh , lao đng th công là ph bi n. Cái thi u th n nh t c a chúng taấ ỏ ộ ủ ổ ế ế ố ấ ủ
là m t n n đi công nghi p. Chính vì v y chúng ta ph i ti n hành côngộ ề ạ ệ ậ ả ế
nghi p hoá, hi n đi hoá. Trong th i đi ngày nay, công nghi p hoá ph iệ ệ ạ ờ ạ ệ ả
g n v i hi n đi hoá. Công nghi p hoá n c ta là nh m xây d ng c sắ ớ ệ ạ ệ ở ướ ằ ự ơ ở
v t ch t k thu t cho ch nghĩa xã h i. Đó là nhi m v trung tâm trongậ ấ ỹ ậ ủ ộ ệ ụ
su t th i k quá đ ti n lên ch nghĩa xã h i n c ta. ố ờ ỳ ộ ế ủ ộ ở ướ
T năm 1996, đt n c ta đã chuy n sang giai đo n đy m nh côngừ ấ ướ ể ạ ẩ ạ
nghi p hoá, hi n đi hoá, ph n đu đn năm 2020 c b n tr thành m tệ ệ ạ ấ ấ ế ơ ả ở ộ
n c công nghi p. S nghi p xây d ng ch nghĩa xã h i n c ta chướ ệ ự ệ ự ủ ộ ở ướ ỉ
th c s thành công ch ng nào th hi n thành công s nghi p công nghi pự ự ừ ự ệ ự ệ ệ
hoá, hi n đi hoá đt n c.ệ ạ ấ ướ
T nh ng lý do trên em quy t đnh ch n đ tài "ừ ữ ế ị ọ ề C s lý lu n tri tơ ở ậ ế
h c c a đng l i công nghi p hóa, hi n đi hoá Vi t Nam trong th iọ ủ ườ ố ệ ệ ạ ở ệ ờ
k quá đỳ ộ"
Vì th i gian hoàn thành có h n cũng nh v n hi u bi t còn nông c nờ ạ ư ố ể ế ạ
và ít i c a mình, bài ti u lu n c a em khó tránh kh i nh ng sai sót vàỏ ủ ể ậ ủ ỏ ữ
1
khuy t đi m còn ph i s a đi và b sung. Vì v y em r t mong và trânế ể ả ử ổ ổ ậ ấ
tr ng m i ý ki n đóng góp c a th y đ t đó em có th c ng c đc v nọ ọ ế ủ ầ ể ừ ể ủ ố ượ ố
hi u bi t c a mình. Em xin chân thành c m n th y.ể ế ủ ả ơ ầ
I. N I DUNG VÀ M C TIÊU C A CÔNG NGHI P HOÁ, HI N ĐI HOÁỘ Ụ Ủ Ệ Ệ Ạ
VI T NAM TH I K QUÁ Đ.Ở Ệ Ờ Ỳ Ộ
1. N i dung c a công nghi p hoá, hi n đi hoá Vi t Nam th iộ ủ ệ ệ ạ ở ệ ờ
k quá đ lên ch nghĩa xã h iỳ ộ ủ ộ
a) Khái ni m công nghi p hoá, hi n đi hoáệ ệ ệ ạ
Công nghi p hoá đc đnh nghĩa và có nhi u quan ni m khác nhauệ ượ ị ề ệ
song nó th ng đc hi u là m t quá trình g n li n v i vi c xác đnh m tườ ượ ể ộ ắ ề ớ ệ ị ộ
c c u kinh t h p lý, trang b k thu t ngày càng hi n đi cho các ngànhơ ấ ế ợ ị ỹ ậ ệ ạ
kinh t nh m th tiêu tình tr ng l c h u v kinh t xã h i, khai thác t i uế ằ ủ ạ ạ ậ ề ế ộ ố ư
các ngu n l c và l i th , đm b o nh p đ tăng tr ng nhanh và n đnh.ồ ự ợ ế ả ả ị ộ ưở ổ ị
th k XVII, XVIII khi cách m ng công nghi p đc ti n hành Ở ế ỷ ạ ệ ượ ế ở
Tây Âu, công nghi p hoá đc hi u là quá trình thay th lao đng th côngệ ượ ể ế ộ ủ
b ng lao đng s d ng máy móc. Nh ng khái ni m kinh t nói chung vàằ ộ ử ụ ữ ệ ế
khái ni m công nghi p hoá nói riêng mang tính l ch s , t c là luôn có sệ ệ ị ử ứ ự
thay đi cùng v i s phát tri n c a n n s n xu t xã h i, c a khoa h c côngổ ớ ự ể ủ ề ả ấ ộ ủ ọ
ngh . Do đó, vi c nh n th c đúng đn khái ni m này trong t ng giai đo nệ ệ ậ ứ ắ ệ ừ ạ
phát tri n c a n n s n xu t xã h i có ý nghĩa to l n c v lý lu n và th cể ủ ề ả ấ ộ ớ ả ề ậ ự
ti n.ễ
K th a và ch n l c nh ng tri th c văn minh c a nhân lo i, rútế ừ ọ ọ ữ ứ ủ ạ
nh ng kinh nghi m trong l ch s ti n hành công nghi p hoá, hi n đi hoáữ ệ ị ử ế ệ ệ ạ
và t th c ti n công nghi p hoá Vi t Nam trong th i k đi m i, H iừ ự ễ ệ ở ệ ờ ỳ ổ ớ ộ
ngh ban ch p hành Trung ng l n th 7 khoá VI và Đi h i Đi bi uị ấ ươ ầ ứ ạ ộ ạ ể
toàn qu c l n th VII Đng c ng s n Vi t Nam đã xác đnh công nghi pố ầ ứ ả ộ ả ệ ị ệ
hoá là quá trình chuy n đi căn b n toàn di n các ho t đng s n xu t kinhể ổ ả ệ ạ ộ ả ấ
2
doanh d ch v và qu n lý kinh t - xã h i t s d ng s c lao đng th côngị ụ ả ế ộ ừ ử ụ ứ ộ ủ
là chính sang s d ng m t cách ph bi n s c lao đng cùng v i công ngh ,ử ụ ộ ổ ế ứ ộ ớ ệ
ph ng ti n và ph ng pháp tiên ti n hi n đi d a trên s phát tri n c aươ ệ ươ ế ệ ạ ự ự ể ủ
công nghi p và ti n b khoa h c công ngh t o ra năng su t lao đng xãệ ế ộ ọ ệ ạ ấ ộ
h i cao.ộ
Song dù mu n hay không công nghi p hoá n c ta hi n nay tr cố ệ ở ướ ệ ướ
m t nh m xây d ng c s v t ch t k thu t b o đm tăng tr ng kinh tắ ằ ự ơ ở ậ ấ ỹ ậ ả ả ưở ế
nhanh và b n v ng. Song có l s là thi u sót n u chúng ta không quan tâmề ữ ẽ ẽ ế ế
gi i quy t nh ng v n đ xã h i. Th c ti n n c ta và kinh nghi m c aả ế ữ ấ ề ộ ự ễ ướ ệ ủ
m t s n c đang phát tri n cho th y ngay t b c đu tiên c a vi cộ ố ướ ể ấ ừ ướ ầ ủ ệ
ho ch đnh chi n l c và ch ng trình phát tri n nh t thi t ph i đm b oạ ị ế ượ ươ ể ấ ế ả ả ả
tính đng b gi a kinh t xã h i, cùng v i s phát tri n kinh t ph i xâyồ ộ ữ ế ộ ớ ự ể ế ả
d ng nh ng m t thu c h t ng c a đi s ng xã h i, tăng tr ng kinh tự ữ ặ ộ ạ ầ ủ ờ ố ộ ưở ế
ph i g n v i ti n b và công b ng xã h i, phát tri n văn hoá nâng cao điả ắ ớ ế ộ ằ ộ ể ờ
s ng nhân dân.ố
Nh v y công nghi p hoá là m t quá trình l ch s t t y u nh m t oư ậ ệ ộ ị ử ấ ế ằ ạ
nên nh ng chuy n bi n căn b n v kinh t xã h i c a đt n c trên c sữ ể ế ả ề ế ộ ủ ấ ướ ơ ở
khai thác có hi u qu các ngu n l c và l i th trong n c, m r ng quanệ ả ồ ự ợ ế ướ ở ộ
h kinh t qu c t . Xây d ng c c u kinh t nhi u ngành v i trình đ khoaệ ế ố ế ự ơ ấ ế ề ớ ộ
h c công ngh ngày càng hi n đi.ọ ệ ệ ạ
Khái ni m công nghi p hoá trên đây đc Đng ta xác đnh r ng h nệ ệ ượ ả ị ộ ơ
nh ng quan ni m tr c đó, bao hàm c v ho t đng s n xu t kinh doanh,ữ ệ ướ ả ề ạ ộ ả ấ
c v d ch v và qu n lý kinh t xã h i. Nh v y công nghi p hoá theo tả ề ị ụ ả ế ộ ư ậ ệ ư
t ng m i là không bó h p trong ph m vi trình đ các l c l ng s n xu tưở ớ ẹ ạ ộ ự ượ ả ấ
đn thu n, k thu t đn thu n đ chuy n lao đng th công thành laoơ ầ ỹ ậ ơ ầ ể ể ộ ủ
đng c khí nh quan ni m tr c đây.ộ ơ ư ệ ướ
3
Khoa h c công ngh hi n đi là nhân t then ch t c a hi n đi hoá.ọ ệ ệ ạ ố ố ủ ệ ạ
Hi n đi hoá có n i dung l n và phong phú, bao g m các m t kinh t , chínhệ ạ ộ ớ ồ ặ ế
tr và văn hoá. Hi n đi hoá th ng đc đnh nghĩa là m t quá trình màị ệ ạ ườ ượ ị ộ
nh đó các n c đang phát tri n tìm cách đt đc s tăng tr ng và phátờ ướ ể ạ ượ ự ưở
tri n kinh t , ti n hành c i cách chính tr và c ng c c c u xã h i nh mể ế ế ả ị ủ ố ơ ấ ộ ằ
ti n t i m t h th ng kinh t , xã h i và chính tr gi ng h th ng c a nh ngế ớ ộ ệ ố ế ộ ị ố ệ ố ủ ữ
n c phát tri n. Hi n đi hoá c ng b c d p khuôn s làm b i ho i choướ ể ệ ạ ưỡ ứ ậ ẽ ạ ạ
qu c gia vì nó đi ngh ch v i b n s c dân t c, thù đch v i dân ch .ố ố ị ớ ả ắ ộ ị ớ ủ
b. Phát tri n l c l ng s n xu t, c s v t ch t k thu t c a chể ự ượ ả ấ ơ ở ậ ấ ỹ ậ ủ ủ
nghĩa xã h iộ trên c s th c hi n c khí hoá n n s n xu t xã h i, áp d ngơ ở ự ệ ơ ề ả ấ ộ ụ
nh ng thành t u khoa h c công ngh hi n đi.ữ ự ọ ệ ệ ạ
Quá trình công nghi p hoá, hi n đi hóa tr c h t là quá trình c iệ ệ ạ ướ ế ả
bi n lao đng th công, l c h u thành lao đng s d ng máy móc, t c làế ộ ủ ạ ậ ộ ử ụ ứ
ph i c khí hoá n n kinh t qu c dân. Đó là b c chuy n đi căn b n tả ơ ề ế ố ướ ể ổ ả ừ
n n kinh t nông nghi p sang n n kinh t công nghi p.ề ế ệ ề ế ệ
Đi li n v i c khí hoá là đi n khí hoá và t đng hoá s n xu t t ngề ớ ơ ệ ự ộ ả ấ ừ
b c và trong toàn b n n kinh t qu c dân. S nghi p công nghi p hoá,ướ ộ ề ế ố ự ệ ệ
hi n đi hoá đòi h i ph i xây d ng và phát tri n m nh m các ngành côngệ ạ ỏ ả ự ể ạ ẽ
nghi p, trong đó then ch t là ngành ch t o t li u s n xu t. S phát tri nệ ố ế ạ ư ệ ả ấ ự ể
c a các ngành ch t o t li u s n xu t là c s đ c i t o, phát tri n n nủ ế ạ ư ệ ả ấ ơ ở ể ả ạ ể ề
kinh t qu c dân, phát tri n khu v c nông - lâm ng nghi p.ế ố ể ự ư ệ
Đng th i, m c tiêu c a công nghi p hoá, hi n đi hoá còn là sồ ờ ụ ủ ệ ệ ạ ử
d ng k thu t, công ngày càng tiên ti n, hi n đi nh m đt năng su t laoụ ỹ ậ ế ệ ạ ằ ạ ấ
đng cao. T t c nh ng đi u đó ch có th đc th c hi n trên c s m tộ ấ ả ữ ề ỉ ể ượ ự ệ ơ ở ộ
n n khoa h c, công ngh phát tri n đn m t trình đ nh t đnh.ề ọ ệ ể ế ộ ộ ấ ị
Khi mà n n khoa h c c a th gi i đang có s phát tri n nh vũ bão,ề ọ ủ ế ớ ự ể ư
khoa h c đang tr thành l c l ng s n xu t tr c ti p, khi mà công nghọ ở ự ượ ả ấ ự ế ệ
4
đang tr thành nhân t quy t đnh ch t l ng s n ph m, chi phí s n xu tở ố ế ị ấ ượ ả ẩ ả ấ
… t c là đn kh năng c nh tranh c a hàng hoá, hi u qu c a s n xu t,ứ ế ả ạ ủ ệ ả ủ ả ấ
kinh doanh thì khoa h c công ngh ph i là đng l c c a công nghi p hoá,ọ ệ ả ộ ự ủ ệ
hi n đi hoá. T i H i ngh l n th hai ban ch p hành Trung ng khoáệ ạ ạ ộ ị ầ ứ ấ ươ
VIII, Đng ta đã xác đnh rõ: "Công nghi p hoá, hi n đi hoá đt n c ph iả ị ệ ệ ạ ấ ướ ả
b ng và d a vào khoa h c và công ngh " [Đng c ng s n Vi t Nam. Vănằ ự ọ ệ ả ộ ả ệ
ki n h i ngh l n th hai Ban ch p hành Trung ng khoá VIII. NXB Chínhệ ộ ị ầ ứ ấ ươ
tr qu c gia, Hà N i, 1997.tr59], "Khoa h c và công ngh ph i tr thànhị ố ộ ọ ệ ả ở
n n t ng và đng l c cho công nghi p hoá, hi n đi hoá" [Đng c ng s nề ả ộ ự ệ ệ ạ ả ộ ả
Vi t Nam Văn ki n h i ngh l n th hai Ban ch p hành Trung ng khoáệ ệ ộ ị ầ ứ ấ ươ
VIII. NXB Chính tr Qu c gia, Hà N i, 1997. tr 48]ị ố ộ
Phát tri n khoa h c công ngh trong đi u ki n Vi t Nam hi n nayể ọ ệ ề ệ ệ ệ
c n chú ý t i nh ng v n đ sau:ầ ớ ữ ấ ề
Th nh tứ ấ , ph i xác đnh đc nh ng ph ng h ng đúng đn cho sả ị ượ ữ ươ ướ ắ ự
phát tri n khoa h c - công ngh . Khoa h c - công ngh là lĩnh v c h t s cể ọ ệ ọ ệ ự ế ứ
r ng l n, trong khi đó đi ngũ cán b khoa h c n c ta còn nh bé, ch tộ ớ ộ ộ ọ ướ ỏ ấ
l ng th p, kh năng c a n c ta v v n li ng, ph ng ti n nghiên c uượ ấ ả ủ ướ ề ố ế ươ ệ ứ
còn r t h n h p. Do đó chúng ta không th cùng m t lúc đu t đ phátấ ạ ẹ ể ộ ầ ư ể
tri n t t c các lĩnh v c khoa h c công ngh mà ph i l a ch n nh ng lĩnhể ấ ả ự ọ ệ ả ự ọ ữ
v c nh t đnh đ đu t . Vi c l a ch n đúng s t o đi u ki n cho khoaự ấ ị ể ầ ư ệ ự ọ ẽ ạ ề ệ
h c công ngh phát tri n và ng c l i, vi c l a ch n sai thì không nh ngọ ệ ể ượ ạ ệ ự ọ ữ
nh h ng x u t i s phát tri n c a khoa h c công ngh mà còn nhả ưở ấ ớ ự ể ủ ọ ệ ả
h ng không t t đn công nghi p hoá, hi n đi hoá. Ph ng h ng chungưở ố ế ệ ệ ạ ươ ướ
cho s phát tri n khoa h c công ngh n c ta là: phát huy nh ng l i thự ể ọ ệ ở ướ ữ ợ ế
c a đt n c, t n d ng m i kh năng đ đt trình đ công ngh tiên ti n,ủ ấ ướ ậ ụ ọ ả ể ạ ộ ệ ế
đc bi t là công ngh thông tin và công ngh sinh h c, tranh th ng d ngặ ệ ệ ệ ọ ủ ứ ụ
5