Hãy tò mò và yêu logic – Một bài
điểm phim cho những người làm
khoa học
Đây là một bài luận rất hay về hai phim hoạt hình nổi tiếng của năm
2010, bài do Jens Foells viết cho trang Overthinkingit, mời mọi người
cùng đọc.
Poster của “Bí kíp luyện rồng”
Poster của “Công chúa tóc mây”.
Hai nhân vật chính của hai bộ phim hoạt hình nổi bật của năm 2010,
How to train your dragon (Bí kíp luyện rồng – BKLR), và Tangled
(Công chúa tóc mây – CCTM) có điểm chung là: họ khám phá ra
những nguyên tắc cơ bản nhất của khoa học và biết sử dụng chúng để
giải phóng chính mình ra khỏi môi trường sống ban sơ cũng như thay
đổi xã hội của họ; thật giống cách mà các triết gia Hy Lạp cổ đã từng
làm trước đây.
Cái từ “khoa học” thường nói về các phương thức nhất định mà chúng
ta dùng để tìm hiểu thế giới tự nhiên xung quanh ta. Mọi việc – có thể
lắm chứ – bắt đầu bằng chuyện một ai đó ngước nhìn lên bầu trời đêm,
nhìn thấy những chuỗi chuyển động lặp đi lặp lại của các vì sao, và tự
hỏi: những chuyển động này đang nói lên điều gì? Người Hy Lạp cổ
khám phá ra rằng tất cả các vì sao di chuyển theo một hướng chung, có
liên quan với nhau. Họ gọi chúng là hành tinh (planet) – theo gốc của
chữ “kẻ lang thang” trong tiếng Hy Lạp, và tìm hiểu chuyển động của
chúng bằng những công nghệ của thời đấy.
Sau đó, nhờ sự phát minh của kính thiên văn mà chúng ta có thể nghiên
cứu kỹ hơn và mở ra một thời kỳ mới cho loài người. Isaac Newton
nhận thấy rằng chuyển động của các hành tinh đi theo một luật lệ chung
– và từ đó ông thiết lập ra định luật của lực hấp dẫn.
Trước khi có khoa học, con người đã cố gắng (một cách vô ích) diễn
giải những cái tốt và cái xấu mà tự nhiên đem đến: từ sự thay đổi của
thời tiết, mùa màng, đến động đất, âm nhạc, và tình yêu. Lúc quẫn trí,
loài người “đổ” những thứ họ không hiểu lên đầu yêu quái, ma quỷ,
hoặc thần tiên. Những vùng đất chưa khám phá luôn chứa nhiều bí ẩn.
Bởi, theo những gì người xưa phỏng đoán, ngôi làng phía sau ngọn đồi
của họ có thể là nơi dân tình bị những con bò sát có cánh và biết phun
lửa tấn công.
Cậu bé Hiccup – nhân vật chính của Bí kíp luyện rồng - sống tại một thị
trấn nhỏ tên Berk, nơi dân chúng thực sự bị những con bò sát có cánh
và biết phun lửa quấy rầy (người dân gọi mấy con thú đấy với tên
“rồng”). Bộ tộc Viking của thị trấn phải liên tục đánh trả, và trai tráng
trong làng phải học cách tấn công và đánh bại loài thú dữ này. Hiccup
thuộc dạng “dại chợ”, muốn-làm-một-viking-mạnh-mẽ nhưng cuối
cùng thì phải dựa theo trí tuệ để giúp đồng hương đánh đuổi rồng chứ
cậu không có sức vóc. Gần đoạn cuối của màn một là một cảnh quan
trọng của phim: Hiccup tìm thấy một giống rồng lạ, trước đây chưa ai
thấy con rồng nào như thế này. Cậu bé lợi dụng cơ hội để vẽ lại con
rồng. Khi bắt đầu phác thảo những nét hình học, cậu nhận ra rằng mình
vẽ sai: con rồng thiếu một phần cánh, và từ đó Hiccup kết luận rằng nó
đang bị thương.
Dân Viking khiếp sợ rồng, cho rằng chúng là những con yêu quái mà
họ phải giết.
Cảnh này không lột tả một họa sĩ vẽ tranh – người dùng con mắt sắc
bén để vẽ con rồng chính xác ngay từ đầu (với đôi cánh hỏng). Trái lại,
đây là hành động của một nhà khoa học. Nhưng dù có là gì đi chăng
nữa, những suy nghĩ khoa học đầy lô-gíc là cái đã thôi thúc Hiccup
trong suốt bộ phim. Cậu bé nghiên cứu con rồng lạ cũng như giống loài
rồng một cách kỹ lưỡng, và cậu rất sốc khi phát hiện ra rằng từ điển
bách khoa về rồng của dân Vikings chỉ hướng dẫn về cách đánh hạ
chúng. Điều này đồng nghĩa với việc xã hội của cậu không cho rằng
rồng là một sinh vật – một loài đáng để tìm hiểu rõ, thậm chí đáng
thuần hóa – và người Vikings không hề cố gắng nghiên cứu rồng sâu xa
hơn. Nhờ Hiccup có những hành động sáng suốt trong việc tìm hiểu về
hành vi của loài rồng mà cậu bé đã đưa bộ tộc của mình ra khỏi bóng
tối (của sự ngu dốt).
Hiccup thuần hóa được chú rồng mình phát hiện ra, cậu đặt tên nó là
Toothless (không răng).
Rapunzel, nhân vật chính của phim Công chúa tóc mây, thì có một cuộc
sống dễ chịu hơn Hiccup. Cô sống trong một môi trường an toàn tại
một tòa tháp nằm sâu trong thung lũng, tách biệt với thế giới bên ngoài.
Cô không có công cụ kỹ thuật cũng như chẳng cần phải tìm hiểu thiên