TNU Journal of Science and Technology
230(04): 162 - 169
http://jst.tnu.edu.vn 162 Email: jst@tnu.edu.vn
OVERVIEW OF RESEARCH ON METHODS AND FORMS
OF EDUCATING NARRATIVE SKILLS FOR PRESCHOOL CHILDREN
Vu Kieu Anh*
Hanoi Pedagogical University 2
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received:
01/01/2025
Narrative skills play a very important role in the life and development
of people in general and of children in particular. Narration skills are a
condition for people to express their personal thoughts, feelings,
aspirations and viewpoints to everyone around them. With the goal of
clarifying and analyzing methods and forms of narrative skills
education for preschool children, this study approaches through a
descriptive overview and data analysis from 35 studies in 8 countries
in the world. The results of the study show that educational methods
of narrative skills for preschool children include scaffolding methods,
conversational methods, games, and narrative-based language
intervention, methods of supporting knowledge in language and
literacy); Forms of narrative skills education include through
experience, through scientific discovery, through teaching children to
tell stories... This article provides important information to propose
appropriate educational measures for preschool children in Vietnam,
which r has been not paid much attention.
Revised:
19/3/2025
Published:
20/3/2025
KEYWORDS
Method
Form
Education
Narrative skills
Preschool children
Overview
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU PHƯƠNG PHÁP VÀ HÌNH THỨC GIÁO DỤC
KĨ NĂNG TƯỜNG THUẬT CHO TRẺ MẪU GIÁO
Vũ Kiều Anh
Tờng Đại học Sư phm Hà Ni 2
TÓM TT
Ngày nhn bài:
01/01/2025
năng tường thut vai trò rt quan trọng trong đi sống cũng
như sự phát trin của con ngưi nói chung và ca tr em nói riêng. Kĩ
năng tường thuật điều kiện để con người biểu đt đưc nhng tâm
tư, tình cảm, nguyn vọng quan điểm suy nghĩ của nhân mình
đến mọi người xung quanh. Vi mc tiêu làm và phân tích các
phương pháp và hình thc giáo dục năng tưng thut cho tr mm
non, nghiên cu này tiếp cận thông qua phương pháp tng quan
t phân tích d liu t 35 nghiên cu ti 8 quc gia trên thế gii.
Kết qu ca nghiên cu ch ra rằng, c phương pháp giáo dục
năng tường thut cho tr mm non bao gồm phương pháp giàn giáo,
phương pháp đàm thoại trò chuyện, phương pháp trò chơi, phương
pháp can thip ngôn ng dựa trên tường thuật, phương pháp hỗ tr
kiến thc v ngôn ng đọc viết); các hình thc giáo dục năng
ng thut bao gm thông qua tri nghim, thông qua khám phá
khoa hc, thông qua dy tr k chuyn.... Bài báo tng quan v
phương pháp hình thức giáo dục năng tường thut cho tr mu
giáo này cung cp thông tin quan trng để đ xut các bin pháp giáo
dc phù hp cho tr mu giáo ti Vit Nam, mt lĩnh vực các
nghiên cứu chưa tập trung nhiu.
Ngày hoàn thin:
19/3/2025
Ngày đăng:
20/3/2025
DOI: https://doi.org/10.34238/tnu-jst.11795
Email: vukieuanh@hpu2.edu.vn
TNU Journal of Science and Technology
230(04): 162 - 169
http://jst.tnu.edu.vn 163 Email: jst@tnu.edu.vn
1. Gii thiu
Kĩ năng tường thuật là khả năng truyền đạt và tái hiện một sự kiện hoặc thông tin một cách rõ
ràng sinh động. không chỉ đơn thuần việc nói hoặc viết một cách sắc nét còn bao
gồm khả năng lắng nghe hiểu sâu sắc để sau đó thể tái hiện một cách chân thực. Đặc biệt
đối với trẻ mầm non, kĩ năng tường thuật đóng vai trò quan trọng trong việc truyền đạt thông tin
và tạo ra một môi trường giao tiếp tích cực và tư duy sáng tạo. Ngoài ra, kĩ năng tường thuật còn
đóng góp quan trọng đối với kết quả học tập sau này của trẻ em nền tảng của sự phát
triển khả năng đọc viết [1]. Thực hiện hoạt động diễn đạt đòi hỏi trẻ em phải sử dụng từ vựng
một cách linh hoạt, kết nối các ý tưởng thành các câu hoàn chỉnh, tổ chức thông tin một cách
logic diễn đạt lại một cách sinh động. Điều này giúp trẻ em phát triển duy, mở rộng vốn từ
vựng, tăng cường sự tự tin sáng tạo trong việc chia sẻ thông tin với người khác. Ngoài ra,
năng tường thuật cũng đóng góp quan trọng vào kết quả học tập sau này của trẻ em và là nền tảng
cho sự phát triển năng đọc viết. Mặc đã một số nghiên cứu về giáo dục năng tường
thuật như phương pháp can thiệp ngôn ng dựa trên ng thut (NBLI) ca Boudreau. D [2],
hay nghiên cu v phương thức đánh giá năng tường thut ca tr nh [3] tr sinh non [4]
hoặc độ tui lớn hơn cui cp mầm non, đầu cp tiu hc [5], [6]; nhng nghiên cu v s
phát trin của năng tường thut [7], [8]. Nhưng tại Việt Nam, vấn đề này chưa được nghiên
cứu một cách toàn diện hệ thống. Với mục tiêu tìm hiểu về các phương pháp và hình thức
giáo dục kĩ năng tường thuật của trẻ mẫu giáo, bài viết này sẽ tổng hợp các nghiên cứu liên quan
để đưa ra cái nhìn tổng quan và sâu sắc hơn về vấn đề này.
2. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu này tìm hiểu tổng quan về phương pháp và hình thức giáo dục kĩ năng tường thuật
của trẻ mầm non từ các nghiên cứu trên thế giới Việt Nam. Nghiên cứu tổng quan được
người nghiên cứu sử dụng để thu thập dữ liệu. Đây là quá trình tổng hợp, đánh giá và tổ chức các
công trình nghiên cứu đã được công bố về phương pháp hình thức giáo dục năng tường
thuật cho trẻ mầm non nhằm mục đích tóm tắt các kết quả nghiên cứu, xác định các lỗ hổng và
đưa ra các khuyến nghị cho nghiên cứu trong tương lai. Nghiên cứu tổng quan được sử dụng với
một khối lượng tài liệu phong phú. Để m kiếm tài liệu phục vụ cho nghiên cứu này, tác giả đã
sử dụng một số nguồn tài liệu quốc tế trong nước từ một vài trang tìm kiếm khác nhau. Trang
tìm kiếm đầu tiên được sử dụng là Google Scholar (https://scholar.google.com) với nguồn tài liệu
miễn phí sẵn để tìm kiếm cả tài liệu tiếng Anh tiếng Việt. Các từ khóa được người
nghiên cứu sử dụng để tìm kiếm cho tài liệu tiếng Việt “phương pháp”, “hình thức”, “giáo
dục”, “kĩ năng tường thuật”, “trẻ mầm non”. Các từ khóa được sử dụng để tìm kiếm cho tài liệu
tiếng Anh “method”, “form”, “education”, “narrative” “skills”, “preschool children”. Kết quả
từ các trang tìm kiếm với các từ khóa tiếng Anh tiếng Việt, 35 bài liên quan đến nội dung
nghiên cứu. 35 bài báo thu thập được được đọc, phân tích và tóm tắt nội dung theo thứ tự: Nghiên
cứu, tác giả/năm ngôn ngữ, cỡ mẫu, độ tuổi. Thông tin tóm tắt 35 i nghiên cứu được trình bày
ở bảng 1 (tóm tắt các nghiên cứu về phương pháp giáo dục kĩ năng tường thuật cho trẻ mầm non)
và bảng 2 (tóm tắt các nghiên cứu về hình thức giáo dục kĩ năng tường thuật cho trẻ mầm non).
Bảng 1. Tóm tắt các nghiên cứu về phương pháp giáo dục kĩ năng tường thuật cho trẻ mẫu giáo
Phương pháp giáo
dc
Quc gia
C mu
Độ tui
Phương pháp giàn
giáo
Hoa K
20
Chi lê
60
3 - 6 tui
Hy Lp
98
5 - 6 tui
Canada
806
41-74 tháng
tui
Phương pháp đàm
thoi - trò chuyn
Canada
806
41-74 tháng
tui
TNU Journal of Science and Technology
230(04): 162 - 169
http://jst.tnu.edu.vn 164 Email: jst@tnu.edu.vn
Phương pháp giáo
dc
Quc gia
C mu
Độ tui
Chicago
10 (5 trai,
5 gái)
25 - 27 tháng
tui
Hy Lp
98
5 - 6 tui
M (M gc
phi)
3 - 6 tui
M
14
3 - 5 tui
Chi lê
60
3 - 6 tui
Phương pháp trò chơi
Canada
806
41-74 tháng
tui
M
23
3 - 6 tui
Úc
4 tui
Phương pháp can
thip ngôn ng da
trên tường thut
(NBLI)
M
23
3 - 6 tui
Phương pháp hỗ tr
Kiến thc v Ngôn
ng Đọc viết -
Supporting
Knowledge in
Language and
Literacy (SKILL)
Hoa K
5 12 tui
Bảng 2. Tóm tắt các nghiên cứu về hình thức giáo dục kĩ năng tường thuật cho trẻ mẫu giáo
Hình thc giáo dc
Tác gi/Nhóm tác gi
Quc gia
C mu
Độ tui
Thông qua tri nghim
Đặng Th Ngọc Phượng cng
s. (2021)
Vit Nam
120 GV
Paris và cng s. (2003)
Hoa K
158
6 tui
Vretudaki, H., 2021
Hy Lp
98
5 - 6 tui
Th Bc cng s.
(2021)
Vit Nam
5 6 tui
Cao Th Hng Nhung. (2019)
Vit Nam
5 6 tui
Thông qua khám phá
khoa hc
Peterson, S. M. (2009)
M
~ 192
52,41 -
57,3 tháng
tui
Thông qua dy tr k
chuyn
Davies và cng s., (2004)
46
5 -7 tui
Kanellou và cng s. (2016)
Hy Lp
237
4 - 7 tui
Pesco và cng s. (2017)
Canada
806
41-74
tháng tui
Peterson, C.
(1994)
Canada
51 (31 Nam
20 N)
4 - 7 tui
Green, L. B., & Klecan-Aker, J.
S. (2012)
Texas, M
24 (14 nam,
10 n )
6 tui
3. Kết qu và bàn lun
3.1. Những nghiên cứu về kĩ năng tường thuật của trẻ em
nhiều nghiên cứu đề cập đến năng tường thuật của trẻ em với nhiều quan điểm khác
nhau. Tuy nhiên, các nghiên cứu [2]-[9] đều cho rằng năng tường thuật được tạo ra từ ít nhất
hai câu nói để trình bày một loạt các sự kiện theo thứ tự nhân quả và thời gian; những sự kiện này
thể những sự kiện thật trong thực tiễn cuộc sống của trẻ. Các nghiên cứu [10]-[13] đã
nhận định rằng năng tường thuật xuất hiện ngay từ năm thứ hai hoặc thứ ba của trẻ và giúp trẻ
hiểu được những trải nghiệm thực tiễn của mình trong cuộc sống hàng ngày cũng như sắp xếp
TNU Journal of Science and Technology
230(04): 162 - 169
http://jst.tnu.edu.vn 165 Email: jst@tnu.edu.vn
diễn giải chúng. năng tường thuật một công cụ diễn ngôn qua đó trẻ em thuộc các nền
văn hóa khác nhau đều thể hiểu được trải nghiệm sống của mình truyền đạt những trải
nghiệm này đến những người quan trọng khác. Khác với quan điểm trên, các nghiên cứu [3], [4],
[14], [15] lại cho rằng ngoài yếu tsự kiện thật thì năng tường thuật thể hiện khả năng của
trẻ tạo ra một sản phẩm ngôn ngữ có trình tự thời gian về một sự kiện hư cấu.
Kết qunghiên cứu về kĩ năng tường thuật của các nhóm tác giả đề cập đến hình thức tường
thuật bằng (1) ngôn ngữ nói, (2) ngôn ngữ viết. Theo nghiên cứu [2], [3], [5], [6], [9], năng
thường thuật bao gồm khả năng xâu chuỗi các sự kiện, tạo ra một văn bản gắn kết thông qua việc
sử dụng các dấu hiệu ngôn ngữ i ràng, sử dụng từ vựng chính xác, hầu hết các nghiên cứu
tập trung vào ngôn ngữ nói. Tuy vậy, một số nghiên cứu như [4], [8] lại quan điểm rằng
năng tường thuật ngoài việc được thể hiện ở hình thức sử dụng ngôn ngữ nói thì còn khả năng
trẻ kể một sự kiện dưới hình thức ngôn ngữ viết. Điều này cho thấy, các hình thức thể hiện
năng tường thuật của trẻ rất phong phú và linh hoạt.
Việt Nam, các nghiên cứu không trực tiếp sử dụng thuật ngữ năng tường thuật xoay
quanh các vấn đề khác nhau liên quan đến năng tường thuật như (1) khả năng kể chuyện
của trẻ em [16]-[18], (2) phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ [18]-[21]. Hầu hết các nghiên cứu
ở trong nước đề cập đến các vấn đề về phát triển khả năng ngôn ngữ của trẻ nói chung và chưa có
nghiên cứu nào đề cập đến kĩ năng tường thuật cho trẻ em.
3.2. Phương pháp giáo dục kĩ năng tường thuật cho trẻ mầm non
Hin nay, s ng nghiên cu chuyên sâu v phương pháp hình thức giáo dục năng
ng thut cho tr mm non còn rt ít. Phn ln các nghiên cu ch tập trung vào phương pháp
giáo dục kĩ năng ngôn ngữ nói chung, trong đó kĩ năng tường thut được xem là mt biu hin c
th ca s phát trin ngôn ng. Tuy nhiên, mt s nghiên cu đã gián tiếp đề cập đến giáo dục kĩ
năng tường thut thông qua các phương pháp như giàn giáo, đàm thoại trò chuyện, trò chơi, can
thip ngôn ng dựa trên tường thut. Những phương pháp này không chỉ giúp tr phát triển
năng ngôn ngữ còn h tr hình thành kh năng ghi nhớ, sp xếp trình t s kin diễn đạt
mch lc nhng yếu t quan trng của năng tường thut. Do đó, mặc chưa nhiều
nghiên cu chuyên bit v giáo dc năng tường thut, th thy rằng các phương pháp giáo
dục đều ớng đến các biu hin của năng tường thut đóng vai trò quan trọng trong vic
phát triển kĩ năng tường thut cho tr mm non. C th như:
Phương pháp giàn giáo: Nhóm c tác gi Vretudaki [9]; Pesco cng s [25]; Hoggan
cng s [26] đã sử dụng phương pháp dàn giáo trong nghiên cứu của mình để giáo dục năng
tường thut cho tr em. Giàn giáo dường như cũng một cách tiếp cn ph biến để ng dn
ng thut. Tht vy, dàn dng bng li nói (tc thông qua việc đặt câu hi, thu hút tr k li
hoc tóm tt câu chuyn tho lun v các câu chuyn) chiến ợc thường xuyên nhất được
tìm thấy trong quá trình đánh giá sâu rng ca h v các chiến lược giáo dục kĩ năng tường thut
được báo cáo trong chuyên môn và nghiên cu v kĩ năng tường thut dành cho la tui hc sinh.
Khi giáo viên s dng nhim v tr li câu hi, h s hướng dn tr v nhng giá tr
nhng phải đưa vào tường thut. Silva cng s [27] lp lun rng không ngc nhiên
khi các sn phm tường thut ca tr em được hoàn thành sau khi tr tr li mt lot câu hi v
các thành phn tường thut, tr s ng thut mch lạc hơn và có chất lượng cấu trúc cao hơn so
vi nhng sn phẩm được tạo ra trước đó .
Phương pháp đàm thoại trò chuyn: Mặc dù phương pháp giàn giáo khá nhiều ưu đim phù
hp, tuy vy các nghiên cu [8], [9], [15], [25], [27], [28] cùng quan điểm lp lun rng cho
đến nay, vic cung cp kiến thc cho tr em bng li nói trong bi cảnh đọc sách truyn cách
tiếp cận được ưa thích để hướng dẫn. Hơn nữa, mc dù ging dy kết hợp phương pháp giàn giáo
bng li nói với các phương pháp tiếp cn rõ ràng (ging dy trc tiếp, thực hành hướng dn,
hình hóa, v.v.) nhưng dường như không hiệu qu hơn so với ging dy bng lời nói đơn
thun, vấn đề này đáng được chú trọng hơn nữa. Cui cùng, s pha trn gia các chiến lược ngôn
TNU Journal of Science and Technology
230(04): 162 - 169
http://jst.tnu.edu.vn 166 Email: jst@tnu.edu.vn
t và phi ngôn ng có hiu qu hơn các chiến lược ngôn t đơn thuần trong vic bồi dưỡng các kĩ
năng tường thut. Nhóm các tác gi đã nhận định rng vic s dụng phương pháp đàm thoại, trao
đổi, tho lun; c th s tham gia ca tr vào cuộc đối thoại trước, sau hoặc trong khi tường
thut và s tham gia ca tr vào vic k li, tóm tttho lun các câu chuyện, là phương pháp
ging dy ch yếu nhằm thúc đẩy kĩ năng k chuyn ca tr nh. Bên cạnh đó, lời nhc bng hình
nh/ xúc giác (c th là đạo c) có th giúp tr nh li các s kiện tường thut và cách diễn đạt đó
th thu hút tr tham gia vào các câu chuyn. Phát hiện này đáng được chú ý hơn nữa nhưng
cũng có ý nghĩa tức thì đối vi thc tin.
Phương pháp tchơi: Các nghiên cứu của Pesco cộng sự [25], Boudreau, D.[2], McLean
cộng sự [29] đã chỉ ra rằng phương pháp trò chơi phù hợp với việc nâng cao năng tường
thuật của trẻ. Các trò chơi được chọn chủ yếu trò chơi đóng vai theo chủ đề. Giáo viên tạo ra
các trò chơi yêu cầu trẻ diễn tả và tưởng tượng về các nhân vật câu chuyện. Trẻ thể được
khuyến khích tạo ra nhân vật của riêng mình. Việc này giúp trẻ phát triển kĩ năng tưởng tượng và
hiểu biết về cách các nhân vật khác nhau thể hành động giao tiếp. Qua trò chơi, giáo
viên cung cấp cho trẻ các vật liệu như khối xây dựng, bút màu, giấy vật liệu tái chế để trẻ
thể tạo ra và xây dựng các cảnh vật, nhân vật và đối tượng. Việc này khuyến khích trẻ sáng tạo và
phát triển khả năng tưởng tượng. Cho trẻ tham gia vào các trò chơi mô phỏng như trò chơi bác sĩ,
trò chơi gia đình, trò chơi mua sắm, v.v. Trong quá trình này, trẻ có thể tưởng tượng và mô phỏng
các tình huống và hoạt động trong cuộc sống hàng ngày. Các hoạt động này sẽ thúc đẩy khả năng
tường thuật của trẻ.
Phương pháp can thiệp ngôn ngữ dựa trên tường thuật (NBLI): Ngoài phương pháp giàn giáo,
phương pháp trò chơi hay phương pháp đàm thoại-trò chuyện, còn các phương pháp giáo dục
năng tường thuật đặc thù như phương pháp “can thiệp ngôn ngữ dựa trên tường thuật”
(Narrative-based language intervention -NBLI) được Boudreau [2] nghiên cứu khi sử dụng để
giáo dục năng tường thuật cho trẻ. NBLI được cung cấp ba lần mỗi tuần trong khoảng thời
gian 6 tuần, tập trung vào việc phát triển cấu trúc tường thuật thông qua việc xây dựng câu
chuyện theo khung, klại câu chuyện đọc đi đọc lại, thông qua các hoạt động bắt chước câu
tập trung vào các mục tiêu ngữ pháp cụ thể. NBLI được phát triển để giải quyết trực tiếp cả
khả năng tường thuật và ngữ pháp.
Phương pháp hỗ trợ Kiến thức về Ngôn ngữ và Đọc viết - Supporting Knowledge in Language
and Literacy (SKILL): Trong giai đoạn những m gần đây, ngoài chương trình can thiệp NBLI
thì các nhà nghiên cứu còn đưa ra một biện pháp can thiệp ngôn ngtường thuật: Hỗ trợ Kiến
thức về Ngôn ngữ Đọc viết - Supporting Knowledge in Language and Literacy (SKILL) dựa
trên nghiên cứu trong lĩnh vực ngôn ngữ học tâm phát triển xử lý diễn ngôn được khởi
xướng bởi Gillam cùng cộng sự [30]. SKILL được thiết kế để cung cấp cho trẻ em trong độ tuổi
đi học các kĩ năng nhận thức và ngôn ngữ làm nền tảng cho việc hiểu tường thuật và tường thuật.
Chương trình SKILL dựa trên quan điểm cho rằng các cấu trúc nhận thức ngôn ngữ làm nền
tảng cho tường thuật rất quan trọng để đạt được ba kết quả sau: (1) cải thiện khả năng ghi nhớ
các ý chính chi tiết cụ thể từ các đoạn nói viết sau này, (2) nâng cao khả năng của trẻ em
trong việc tạo ra những sự kiện có cấu trúc phức tạp gắn kết và mạch lạc (khung nhân quả) và (3)
cải thiện các năng nhận thức cần thiết để tích hợp thông tin văn bản/diễn ngôn với ngôn ngữ
hiện kiến thức khái niệm để sử dụng trong việc nhớ lại, diễn giải, klại, tóm tắt tìm hiểu
thông tin mới khi tường thuật.
3.3. Hình thức giáo dục kĩ năng tường thuật cho trẻ mẫu giáo
Bên cạnh phương pháp, hình thức giáo dục năng tường thut cho tr mầm non cũng được
th hin qua nhiu cách tiếp cn khác nhau. Hin nay, phn ln các nghiên cu tp trung vào các
hình thc giáo dục kĩ năng ngôn ng i chung, trong đó đáp ng mt s biu hin c th ca
năng tường thut. Mt s hình thc ph biến th k đến như tổ chc hoạt động k chuyn
theo nhóm, k chuyn nhân, k chuyn h tr t giáo viên, k chuyện thông qua trò chơi