
Tư tưởng về nhà nước pháp quyền của Hêghen
Nhiều người coi đặc điểm cơ bản của Nhà nước pháp quyền là sự đề cao, tôn
vinh pháp luật. Tuy nhiên, theo Hêgen và các triết gia tư sản, đó là một quan
niệm chỉ đúng phần nào. Nếu chỉ dừng lại ở quan niệm này thì tư tưởng về
nhà nước pháp quyền không khác gì với tư tưởng pháp trị.
Hêgen là một trong những nhà triết học tiền bối, có nhiều đóng góp trong việc phát
triển lý luận về nhà nước pháp quyền tư sản. Ông đã dùng phép biện chứng, luận
chứng cho sự tất yếu ra đời của hình thái Nhà nước pháp quyền tư sản. Như chúng
ta đã biết, phép biện chứng của Hêgen và phép biện chứng của Mác, Ph.Ăngghen
là rất khác nhau (không phải chỉ ở chỗ một bên là duy tâm, một bên là duy vật). Ở
đây, chỉ xin tóm lược một số nội dung trong phép biện chứng của Hêgen, khác với
phép biện chứng của C.Mác, Ph.Ăngghen nhưng là cơ sở triết lý của Hêgen và của
các triết gia tư sản khác về Nhà nước pháp quyền tư sản.
Theo Hêgen, thế giới thể hiện dưới 3 cấp độ và ở mỗi cấp độ đó, phép biện chứng
có sự thể hiện rất khác nhau:
Tồn tại: Đây là cái vỏ bề ngoài, nông nhất mà chúng ta có thể cảm giác được. Các
quy định (phạm trù) cơ bản của lĩnh vực này là chất – lượng – độ. Phép biện
chứng ở đây là sự chuyển hóa thành mặt đối lập. Vương quốc của chất lượng – độ
là thế giới vô cơ (theo Hêgen, trong thế giới hữu cơ, các quy luật của chất – lượng
– độ chỉ giữ vai trò thứ yếu, bị chi phối bởi các quy định cái phổ quát – cái đặc thù
– cái đơn nhất).
Bản chất: Cái tầng sâu hơn của thế giới. Các quy định cơ bản của lĩnh vực nào là
đồng nhất, khác biệt, căn cứ, thực tồn ngẫu nhiên, tất yếu, khả năng, hiện thực
nhân quả, thực thể… Phép biện chứng trong lĩnh vực này là sự hiện hình của cái
này trong cái kia của các mặt đối lập.