Vn dng quan đim ca Ch tch H Chí Minh
v phát trin đội ngũ trí thc ti thành ph Đà Nng
hin nay
Đức Th(*)
Tóm tt: Tư tưởng ca Ch tch H Chí Minh v xây dng và phát trin đội ngũ trí thc
là h thng các quan đim v trí thc, đặc đim, vai trò và các tiêu chun ca đội ngũ
trí thc, v s dng, phát huy vai trò ca trí thc và vn đề giáo dc, rèn luyn trí thc.
Nhng ch dn ca Ch tch H Chí Minh cho đến nay vn gi nguyên ý nghĩa đối vi
công tác xây dng và phát trin đội ngũ trí thc Vit Nam nói chung và ti thành ph Đà
Nng nói riêng. Bài viết làm rõ vic vn dng quan đim ca Ch tch H Chí Minh vào
thc tin phát trin đội ngũ trí thc ti thành ph Đà Nng hin nay.
T khóa: Tư tưởng H Chí Minh, Trí thc, Đội ngũ trí thc, Phát trin đội ngũ trí thc,
Thành ph Đà Nng
Abstract: The article examines President Ho Chi Minh’s ideas on building and fostering
a team of intellectuals in terms of conceptions, characteristics, roles and standards of
intellectuals, using and promoting their role, as well as education and training. President
Ho Chi Minh’s instructions to date retain their signifi cance in the cause of advancing
Vietnamese intellectual community in general and in Da Nang city in particular. The
articles examines the application of President Ho Chi Minh’s viewpoints into practice in
Da Nang city today.
Keywords: Ho Chi Minh’s Thought, Intellectuals, Developing the Intelligentsia, Da
Nang City
Ngày nhn bài: 25/01/2024; Ngày duyt đăng: 15/3/2024
1. M đầu 1(*)
Sinh thi, Ch tch H Chí Minh đánh
giá cao vai trò ca đội ngũ trí thc, Người
đã để li di sn tư tưởng v xây dng và phát
trin đội ngũ trí thc Vit Nam, tr thành
di sn tinh thn quý báu mà chúng ta cn
kế tha và phát trin trong giai đon hin
nay, đặc bit trong thi k hi nhp kinh tế
(*) ThS., Trường Cao đẳng Ngh Đà Nng;
Email: tholeevtc@gmail.com
thế gii. Quán trit và vn dng sáng to
quan đim ca Người, Đảng và Nhà nước
Vit Nam đã đặc bit chú trng xây dng
và phát trin đội ngũ trí thc, nh vy qua
hơn 35 năm đổi mi, đội ngũ trí thc Vit
Nam đã không ngng ln mnh. Ti thành
ph Đà Nng, hc tp và vn dng sáng to
quan đim ca Ch tch H Chí Minh, Đà
Nng đã có nhiu quyết sách quan trng
trong xây dng và phát trin đội ngũ trí
thc. Sau 15 năm thc hin Ngh quyết s
Tp chí Thông tin Khoa hc xã hi, s 4.2024
24
27-NQ/TW ngày 06/8/2008 ca Ban Chp
hành Trung ương Đảng v xây dng đội
ngũ trí thc trong thi k đẩy mnh công
nghip hóa, hin đại hóa đất nước, đội ngũ
trí thc Đà Nng đã có nhng chuyn biến
tích cc c v s lượng và cht lượng song
vn còn nhiu khó khăn và thách thc1.
2. Quan đim ca Ch tch H Chí Minh
v phát trin đội ngũ trí thc
2.1. Đặc đim, vai trò, tiêu chun ca
đội ngũ trí thc
Theo quan đim ca Ch tch H Chí
Minh: “Trí thc là hiu biết. Trong thế gii
ch có hai th hiu biết: mt là, hiu biết s
tranh đấu sinh sn. Khoa hc t nhiên do đó
mà ra. Hai là, hiu biết tranh đấu dân tc và
tranh đấu xã hi. Khoa hc xã hi do đó mà
ra” (H Chí Minh, Toàn tp, 2011, Tp 5:
275). Hiu biết, nht là “hiu biết tranh đấu
dân tc và tranh đấu xã hi” có vai trò hết
sc quan trng đối vi các cuc cách mng
xã hi. Ch tch H Chí Minh tng viết:
“Xã hi có cơm ăn, áo mc, nhà , là nh
lao động. Xây nên giàu có, t do, dân ch
cũng là nh lao động. Trí thc m mang
cũng nh lao động (lao động trí thc). Vì
vy, lao động là sc chính ca s tiến b
loài người” (H Chí Minh, Toàn tp, 2011,
Tp 5: 514).
Ch tch H Chí Minh cho rng, ưu
đim ca trí thc Vit Nam là “có đầu óc
dân tc và đầu óc cách mng. Vì cũng có
đầu óc dân tc và vì hc thc nên xem được
sách, biết được dân ch, biết được lch s
cách mng, nht là lch s cách mng Pháp,
nên d hp th được tinh thn cách mng.
Trí thc Vit Nam khác vi trí thc tư bn
đế quc như vy. Cũng vì vy lúc đã hiu
biết, trí thc ta s theo cách mng,... Trong
my năm kháng chiến, mt b phn ln trí
1 Trong bài viết này, tác gi quan nim, trí thc là
nhng người có trình độ tt nghip đại hc tr lên.
thc Vit Nam đã chu khó chu kh đi vi
kháng chiến, phc v kháng chiến” (H
Chí Minh, Toàn tp, 2011, Tp 8: 54). Bên
cnh đó, Người cũng ch ra hn chế, khuyết
đim ca đội ngũ trí thc Vit Nam là “cá
nhân ch nghĩa”, “tính không kiên quyết”,
“thái độ bàng quan”, “óc làm thuê”,… (H
Chí Minh, Toàn tp, 2011, Tp 8: 55). T
đánh giá đó, Người ch ra rng: “Đảng và
Chính ph rt chú ý đến vic giúp đỡ anh
em trí thc cũ tiến b, ci to tư tưởng,
đồng thi đào to ra trí thc mi t lp
công nhân, nông dân” (H Chí Minh, Toàn
tp, 2011, Tp 8: 56).
Ch tch H Chí Minh luôn đề cao vai
trò, v trí ca đội ngũ trí thc cũng như trân
trng và động viên đội ngũ trí thc đóng
góp vào s nghip cách mng ca dân tc.
Ngay t nhng ngày đầu ca Nhà nước
Vit Nam Dân ch Cng hòa, Người đã
tng nói: “Nhng người trí thc tham gia
cách mng, tham gia kháng chiến rt quý
báu cho Đảng. Không có nhng người đó
thì công vic cách mng khó khăn thêm
nhiu” và “Các bn là bc trí thc. Các bn
có cái trách nhim nng n và v vang là
làm gương cho dân trong mi vic. Dân ta
đã đấu tranh mt cách rt dũng cm. L tt
nhiên gii trí thc phi hy sinh đấu tranh,
dũng cm hơn na để làm gương cho nhân
dân” (H Chí Minh, Toàn tp, 2011, Tp 5:
472). Ch tch H Chí Minh khng định:
“mun xây dng ch nghĩa xã hi thì nht
định phi có hc thc”, “trí thc là vn
liếng quý báu ca dân tc. nước khác
như thế, Vit Nam càng như thế. Chng
thc là trong cuc kháng chiến cu quc
này, nhng người trí thc Vit Nam đã
chung mt phn quan trng. Mt s thì trc
tiếp tham gia vào công vic kháng chiến,
hy sinh cc kh, chen vai thích cánh vi b
đội và nhân dân. Mt s thì hăng hái hot
động giúp đỡ ngoài” (H Chí Minh, Toàn
25
Vn dng quan đim...
tp, 2011, Tp 5: 156). Người nhn mnh:
“trí thc công nông hóa, trí thc phc v
nhân dân bây gi cũng cn, kháng chiến
kiến quc cũng cn, tiến lên ch nghĩa xã
hi càng cn, tiến lên ch nghĩa cng sn
li càng cn” (H Chí Minh, Toàn tp,
2011, Tp 8: 59). Như vy, Ch tch H Chí
Minh khng định vai trò quan trng ca đội
ngũ trí thc vì s phát trin ca nước nhà,
Người cũng đặc bit coi trng vic tp hp
trí thc, trng dng nhân tài, chăm lo xây
dng đội ngũ cán b khoa hc, k thut.
Theo Ch tch H Chí Minh, người trí
thc cn hi t các phm cht sau: Mt là,
phi có tài năng trong công vic, ly thước
đo tinh thn vì dân, vì nước ca h để đánh
giá và giao vic cho h. Hai là, có tinh thn
yêu nước. H Chí Minh đã phát trin tinh
thn yêu nước và ý thc t trng dân tc
ca tng người trí thc hòa đồng vào ch
nghĩa yêu nước và ý thc t cường dân tc
ca toàn dân. Nh đó, trí thc Vit Nam
tr thành đội ngũ hùng hu ca dân tc,
đã xây đắp nên mi liên kết tt yếu ca s
phát trin: cách mng và trí thc. Ba là, có
tinh thn phc v nhân dân, phc v cách
mng, Người khng định: “Cách mng rt
cn trí thc và chính ra ch có cách mng
mi biết trng trí thc”, tuy nhiên “không
phi tt c đều là trng. Tthc đáng trng
là trí thc hết lòng phc v cách mng,
phc v nhân dân” (H Chí Minh, Toàn
tp, 2011, Tp 8: 53). Bn là, phi biết kết
hp hài hòa gia lý lun vi thc tin, lao
động trí óc phi kết hp vi lao động chân
tay, “Lý lun phi đem ra thc hành. Thc
hành phi nhm theo lý lun. Lý lun cũng
như cái tên (hoc viên đạn). Thc hành
cũng như cái đích để bn. Có tên mà không
bn, hoc bn lung tung, cũng như không
có tên. Lý lun ct để áp dng vào thc tế.
Ch hc thuc lòng, để lòe thiên h thì lý
lun y cũng vô ích. Vì vy, chúng ta phi
gng hc, đồng thi hc thì phi hành” (H
Chí Minh, Toàn tp, 2011, Tp 11: 95).
2.2. S dng đội ngũ trí thc
Ch tch H Chí Minh rt quan tâm
đến vic s dng đội ngũ trí thc và phát
huy vai trò ca h đối vi đất nước. Theo
Người, phi coi trng vic nâng cao dân trí,
đào to và s dng nhân tài vào tng công
vic c th, phi có chính sách chiêu người
hin tài ra giúp nước: “Nhân tài nước ta dù
chưa nhiu lm, nhưng nếu chúng ta khéo
la chn, khéo phân phi, khéo dùng thì
nhân tài ngày càng phát trin càng thêm
nhiu” (H Chí Minh, Toàn tp, 2011,
Tp 4: 114). Tiêu chí s dng hin tài và
ngh thut dùng người ca H Chí Minh
rt rõ ràng, c th: “Vic dùng nhân tài ta
không nên căn c vào nhng điu quá kht
khe. Min là không phn li quyn li dân
chúng..., có lòng trung thành vi T quc
là có th dùng được. Tài to ta dùng làm vic
to, tài nh ta ct làm vic nh, ai có năng
lc v vic gì, ta đặt ngay vào vic y. Biết
dùng người như vy, ta s không lo gì thiếu
cán b” (H Chí Minh, Toàn tp, 2011, Tp
4: 43). Bi vy, Người yêu cu, khi đã phát
hin được người tài ri thì phi dùng người
đúng ch, đúng vic; “phi xem người y
xng vi vic gì. Nếu người có tài mà dùng
không đúng tài ca h, cũng không được
vic”; cho nên đừng bao gi “bo th rèn
đi đóng t, th mc thì bo đi rèn dao” (H
Chí Minh, Toàn tp, 2011, Tp 5: 314).
Trong s dng trí thc, không được nghi
ng mà phi thc s tin tưởng h, chính
lòng tin đó là động lc to ln, là liu thuc
quý thúc đẩy trí thc Vit Nam x thân
trong các cuc kháng chiến, kiến quc ca
dân tc. Đồng thi, trong s dng trí thc
cn chú ý sp xếp trí thc vào nhng v trí
phát huy được tài năng ca h và quan tâm
chăm sóc, tôn vinh nhng trí thc có công
phc v s nghip kháng chiến kiến quc.
Tp chí Thông tin Khoa hc xã hi, s 4.2024
26
Ch tch H Chí Minh hết sc chú trng s
dng nhân tài t các thành phn xã hi khác
nhau, trong đó chú ý mi gi s dng các
trí thc yêu nước tham gia b máy chính
quyn t Trung ương ti cơ sđề cao v
trí, vai trò ca trí thc trong xây dng và
trin khai đường li, chính sách ca Đảng.
Người đánh giá cao vai trò ca trí thc:
Đảng Lao động Vit Nam s gm nhng
công nhân, nông dân và lao động trí óc yêu
nước nht, hăng hái nht, cách mng nht
và lao động trí óc cn được khuyến khích
giúp đỡ phát trin tài năng” (H Chí Minh,
Toàn tp, 2011, Tp 7: 71); “Lao động trí
óc có nhim v rt quan trng trong s
nghip kháng chiến, kiến quc, trong công
cuc hoàn thành dân ch mi để tiến đến
ch nghĩa xã hi” (H Chí Minh, Toàn tp,
2011, Tp 7: 72). Theo li kêu gi ca Ch
tch H Chí Minh, nhiu nhân sĩ trí thc
Vit Nam, có người ni tiếng trong chế độ
cũ, có người đã thành danh nước ngoài
đã đi theo cách mng, phc v T quc và
nhân dân, tr thành nhng người có công
vi cách mng.
Theo Ch tch H Chí Minh, để có mt
đội ngũ trí thc đông đảo và có cht lượng
đáp ng yêu cu đề ra, cn phi m trường
lp đào to mt cách bài bn c đức và tài
cho đội ngũ trí thc. Người còn đặc bit
quan tâm đến công tác giáo dc, rèn luyn
trí thc. Người trí thc cn t nguyn, t
giác ci to bn thân mình. Mun làm cách
mng xã hi, trước hết mi người phi làm
cuc cách mng v tư tưởng, tình cm,
tâm lý, tính cách ca mình, tu sa bn thân
mình theo nhng mc tiêu cách mng xã
hi. Bi dưỡng tư tưởng mi để đánh thng
tư tưởng cũ, đon tuyt vi con người cũ để
tr thành con người mi. Có vy mi xng
đáng là nhng bc trí thc có trách nhim
nng n và v vang là làm gương cho dân
trong mi vic. Song, vic t ci to đó
không d. Đó là mt cuc cách mng trong
chính bn thân mi người, nó lâu dài và
gian kh. H Chí Minh luôn coi trng công
tác “trng người”, bi lđem li li
ích lâu dài. Xây dng, đào to đội ngũ trí
thc theo tư tưởng ca H Chí Minh là vun
trng, chăm sóc, bi dưỡng, đào to cho
đời sau nhng con người, lp người kho
khon c v th cht và tinh thn để phc
v nhân dân, phng s T quc.
Như vy, quan đim ca Ch tch H
Chí Minh v trí thc nói chung, v xây
dng và phát huy vai trò ca đội ngũ trí
thc nói riêng là mt b phn quan trng
cu thành h thng tư tưởng ca Người.
Nhng quan đim ca Người không ch
giúp chúng ta có nhn thc và thái độ đúng
v trí thc, mà còn là cơ s để Đảng hoch
định đường li, ch trương xây dng đội
ngũ trí thc cách mng. Đồng thi, đây
cũng là phương hướng, mc tiêu phn đấu
ca mi trí thc và là cơ s để đấu tranh vi
nhng nhn thc, quan đim, tư tưởng sai
trái v trí thc.
3. Thành ph Đà Nng vn dng quan
đim ca Ch tch H Chí Minh v phát
trin đội ngũ trí thc
3.1. Nhng kết qu đạt được
Quan đim ca Ch tch H Chí Minh
v xây dng và phát trin đội ngũ trí thc
cho đến nay vn gi nguyên giá tr, tr thành
kim ch nam cho đường li, ch trương
xây dng và phát trin đội ngũ trí thc ca
Đảng hin nay. Trong thi k đổi mi hơn
35 năm qua, vn dng tư tưởng ca Ch
tch H Chí Minh, Đảng, Nhà nước Vit
Nam đã đặc bit chú trng phát trin đội
ngũ trí thc và nhân tài cho đất nước; có
nhiu ch trương, gii pháp, cơ chế, chính
sách để xây dng đội ngũ trí thc Vit
Nam. Đại hi XIII ca Đảng khng định:
“Xây dng đội ngũ trí thc ngày càng ln
mnh, có cht lượng cao, đáp ng yêu cu
27
Vn dng quan đim...
phát trin đất nước trong tình hình mi,...
Tht s tôn trng, to điu kin nâng cao
hiu qu hot động tư vn, phn bin ca
chuyên gia, đội ngũ trí thc” (Đảng Cng
sn Vit Nam, 2021, Tp 1: 167).
Ti thành ph Đà Nng, trong nhng
năm qua, Thành y, Hi đồng nhân dân, y
ban nhân dân thành ph đã quan tâm ti
công tác xây dng và phát trin đội ngũ trí
thc, th hin qua vic đã ban hành nhiu
văn bn ch đạo1 nhm xây dng và phát
trin đội ngũ trí thc ngang tm vi yêu
cu, nhim v, to điu kin thun li để
đội ngũ trí thc làm vic và phát huy, cng
hiến tài năng, góp phn phát trin kinh tế
- xã hi ca thành ph. Bên cnh đó, Đà
Nng cũng đã ban hành nhiu chính sách
v trng dng, đãi ng và tôn vinh trí thc,
thc hin tt công tác đào to, bi dưỡng,
xây dng và phát trin đội ngũ trí thc trên
địa bàn thành ph cơ bn đáp ng được thi
k đẩy mnh công nghip hóa, hin đại hóa
đất nước. Ch đạo hoàn thin các cơ chế,
chính sách, to được môi trường, điu kin
thun li phát trin đội ngũ trí thc. Qua
đó, đã thu hút được hơn 1.269 trí thc t
các địa phương khác v sinh sng, làm vic
và cng hiến cho thành ph (Thanh Tuyn,
2023), kp thi b sung mt thế h cán b
tr có trình độ chuyên môn, được đào to
chính quy, to được ngun cán b lãnh đạo,
qun lý cho thành ph. Hin nay, thành ph
Đà Nng có 16.314 cán b, công chc, viên
chc có trình độ đại hc tr lên (chiếm t
l 79,2%). Đồng thi, lc lượng trí thc
1 Thành ph Đà Nng đã ban hành Chương trình
hành động thc hin: Ngh quyết s 27-NQ/TW ngày
06/8/2008 v “Xây dng đội ngũ trí thc trong thi k
công nghip hóa, hin đại hóa đất nước”; Kế hoch s
2175/KH-UBND ngày 03/4/2020 v thc hin Kết
lun s 52-KL/TW ngày 30/5/2019 ca Ban Bí thư
v tiếp tc thc hin Ngh quyết trung ương 7 khóa
X v xây dng đội ngũ trí thc trong thi k đẩy
mnh công nghip hóa, hin đại hóa đất nước;…
còn phân b rng rãi trong trong các doanh
nghip (hơn 134 ngàn người), lc lượng
quân s (hơn 300 người), lc lượng biên
phòng (hơn 200 người)… và các chuyên
gia là trí thc người Vit nước ngoài đang
có hot động hp tác vi các cơ quan, đơn
v ti địa phương (Đình Tăng, 2023).
Quán trit các quan đim, ch trương,
chính sách đó, các cp y đảng, chính
quyn, đoàn th ca thành ph luôn xác
định đội ngũ trí thc chính là lc lượng lao
động sáng to đặc bit quan trng trong tiến
trình đẩy mnh công nghip hóa, hin đại
hóa đất nước và hi nhp kinh tế quc tế;
to mi điu kin thun li để trí thc ca
thành ph được phát huy năng lc, cng
hiến tài năng, trí tu cho s nghip phát
trin chung ca Đà Nng. Qua 15 năm trin
khai thc hin Ngh quyết s 27-NQ/TW,
đội ngũ trí thc ca Đà Nng đã có bước
phát trin v s lượng, nâng cao v cht
lượng, đẩy mnh hot động nghiên cu,
ng dng trên nhiu lĩnh vc, góp phn đưa
khoa hc và công ngh tr thành động lc
phát trin kinh tế - xã hi. Theo thng kê,
thành ph Đà Nng “có 12 trường đại hc,
ngoài ra còn có các vin và các khoa đào
to trc thuc Đại hc Đà Nng và các cơ
s đào to, liên kết đào to ca các trường
đại hc ngoài thành ph như Trung tâm
Đại hc M Hà Ni ti Đà Nng, Hc vin
Chính tr Hành chính khu vc III. Trong s
này, Đại hc Đà Nng có đội ngũ trí thc
đông đảo nht vi hơn 2.500 cán b, trong
đó có 113 giáo sư/phó giáo sư, 688 tiến sĩ
và tiến sĩ khoa hc, 1.147 thc sĩ. Tiếp đến
là Trường Đại hc Duy Tân vi hơn 1.000
cán b, trong đó có hơn 50 giáo sư/phó
giáo sư, 170 tiến sĩ và 470 thc sĩ (Thanh
Tuyn, 2023).
Có th nói, ngun nhân lc ca thành
ph có trình độ đại hc tr lên ngày càng
được tr hóa, nhit huyết và có hoài bão,