Bài giảng Triết học: Chương 7 - TS. Tô Văn Sông

Nghiên cứu về mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội là một trong những nền tảng cốt lõi của triết học Mác-Lênin, cung cấp một lăng kính toàn diện để phân tích sự vận động và phát triển của đời sống xã hội. Việc thấu hiểu các khái niệm này không chỉ mang ý nghĩa lý luận sâu sắc mà còn là kim chỉ nam cho việc xây dựng và định hướng phát triển xã hội một cách bền vững. Chương này tập trung làm rõ bản chất của tồn tại xã hội và ý thức xã hội, phân tích vai trò quyết định của tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội, đồng thời nhấn mạnh tính độc lập tương đối của ý thức xã hội. Qua đó, nghiên cứu đặt mục tiêu đóng góp vào việc xây dựng nền tảng tinh thần vững chắc cho xã hội Việt Nam trong bối cảnh hiện nay.

Sinh viên, giảng viên các ngành triết học, chính trị học, xã hội học; các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách và công chúng quan tâm đến lý luận Mác-Lênin về xã hội và sự phát triển văn hóa, tinh thần của Việt Nam.

Tài liệu này cung cấp cái nhìn tổng quan về các khái niệm trọng tâm trong triết học Mác-Lênin: tồn tại xã hội và ý thức xã hội. Phần trình bày bắt đầu bằng việc định nghĩa tồn tại xã hội như tổng hòa các điều kiện vật chất của đời sống xã hội, bao gồm điều kiện tự nhiên, dân số và đặc biệt là phương thức sản xuất - yếu tố được xác định là cơ bản nhất. Tiếp đó, ý thức xã hội được giải thích là mặt tinh thần của đời sống xã hội, bao gồm các quan điểm tư tưởng, tình cảm, tập quán và truyền thống, phản ánh tồn tại xã hội trong các giai đoạn phát triển nhất định. Tài liệu phân loại ý thức xã hội thành ý thức thông thường, phản ánh cuộc sống hàng ngày một cách cảm tính và kinh nghiệm, và ý thức lý luận, phản ánh trừu tượng, khái quát thành học thuyết xã hội. Trọng tâm của chương là phân tích vai trò quyết định của tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội, khẳng định rằng các điều kiện vật chất định hình nên tư duy và nhận thức xã hội. Tuy nhiên, tài liệu cũng không bỏ qua tính độc lập tương đối của ý thức xã hội, cho thấy khả năng ý thức có thể tác động trở lại tồn tại xã hội hoặc tồn tại độc lập trong những giới hạn nhất định. Những phân tích này không chỉ có giá trị lý luận mà còn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, đặc biệt trong việc định hướng xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội Việt Nam hiện nay. Bằng cách thấu hiểu mối liên hệ biện chứng này, các nhà hoạch định chính sách và những người làm công tác xã hội có thể đưa ra các giải pháp hiệu quả nhằm thúc đẩy sự phát triển hài hòa giữa đời sống vật chất và tinh thần, góp phần kiến tạo một xã hội tiến bộ và nhân văn.