Bài giảng Triết học Mác - Lênin: Chương 3 - Hồ Công Đức

Nghiên cứu về sự phát triển của xã hội luôn là một vấn đề trung tâm trong triết học và khoa học xã hội. Chương này đi sâu vào Chủ nghĩa duy vật lịch sử – học thuyết cách mạng của C. Mác và Ph. Ăng-ghen, cung cấp một cách tiếp cận khoa học để lý giải các quy luật vận động và phát triển của xã hội loài người, khác biệt rõ rệt so với các quan điểm triết học xã hội trước Mác. Bằng cách tập trung vào sản xuất vật chất và các mối quan hệ kinh tế cốt lõi, học thuyết này không chỉ phân tích bản chất của lịch sử mà còn chỉ ra con đường biến đổi xã hội. Mục tiêu là làm rõ các khái niệm nền tảng như lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, từ đó nhận diện vai trò quyết định của chúng trong sự hình thành và phát triển của mỗi hình thái kinh tế - xã hội.

Sinh viên, giảng viên các ngành khoa học xã hội, chính trị học, triết học tại các trường đại học và những người quan tâm đến triết học Mác – Lênin.

Chương này trình bày một cách hệ thống về những nguyên lý cốt lõi của Chủ nghĩa duy vật lịch sử, bắt đầu bằng việc phê phán các quan niệm về triết học xã hội trước Mác, đặc biệt là chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật siêu hình, vốn bị hạn chế trong việc nhận diện nguyên nhân thực sự của sự phát triển xã hội. Thay vào đó, C. Mác đặt nền tảng nghiên cứu xã hội trên con người hiện thực và hoạt động sản xuất vật chất của họ. Theo học thuyết này, sản xuất vật chất được xem là cơ sở quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội, bao gồm ba phương diện không tách rời: sản xuất vật chất, sản xuất tinh thần và sản xuất ra bản thân con người. Các khái niệm trung tâm như lực lượng sản xuất – sự kết hợp giữa người lao động và tư liệu sản xuất – cùng với quan hệ sản xuất – tổng hòa các quan hệ kinh tế về sở hữu, tổ chức quản lý và phân phối sản phẩm – được phân tích chi tiết. Luận điểm trọng tâm là quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, tạo nên phương thức sản xuất ở mỗi giai đoạn lịch sử. Quy luật này được xác định là quy luật phổ biến và cơ bản nhất, giải thích sự vận động và biến đổi của các hình thái kinh tế - xã hội từ thấp đến cao. Giá trị ứng dụng và hàm ý của học thuyết này là rất lớn, đặc biệt đối với việc xây dựng xã hội chủ nghĩa. Nó nhấn mạnh sự cần thiết phải phát triển lực lượng sản xuất trước tiên và cảnh báo về việc áp đặt quan hệ sản xuất một cách chủ quan, không dựa trên trình độ phát triển khách quan. Học thuyết cung cấp cơ sở khoa học vững chắc để nhận thức về biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng, từ đó định hướng cho quá trình đổi mới tư duy và chính sách xã hội, đảm bảo sự phát triển hài hòa và bền vững.