Bài giảng Triết học Mác - Lênin: Chương 2 - Đặng Đình Thái

Chủ nghĩa duy vật biện chứng đóng vai trò nền tảng trong hệ thống triết học Mác-Lênin, cung cấp một phương pháp luận khoa học để nhận thức và cải tạo thế giới. Việc nghiên cứu sâu sắc các nguyên lý của nó là thiết yếu để hình thành thế giới quan khoa học, tránh những quan điểm duy tâm hay siêu hình. Chương này sẽ tập trung phân tích phạm trù vật chất và mối quan hệ phức tạp giữa vật chất và ý thức, từ đó làm rõ bản chất khách quan của tồn tại và khả năng nhận thức của con người. Tầm quan trọng của chủ nghĩa duy vật biện chứng không chỉ nằm ở giá trị lý luận mà còn ở khả năng ứng dụng thực tiễn trong việc giải thích các hiện tượng tự nhiên và xã hội.

Sinh viên, giảng viên ngành Triết học Mác-Lênin, Khoa học xã hội và nhân văn, và những người quan tâm đến nền tảng tư tưởng Chủ nghĩa duy vật biện chứng.

Tài liệu này tập trung vào Chủ nghĩa Duy vật Biện chứng, khởi đầu bằng việc khám phá sâu sắc phạm trù vật chất và mối quan hệ giữa vật chất và ý thức. Phần đầu tiên trình bày các quan niệm về vật chất từ thời cổ đại đến cận đại, bao gồm cả chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật trước Mác. Qua đó, phân tích những điểm tích cực và hạn chế của các trường phái này, đặc biệt là việc đồng nhất vật chất với một dạng cụ thể hoặc vĩ mô, thiếu tính khái quát triết học. Sau đó, tài liệu chuyển sang phân tích vai trò của cuộc cách mạng khoa học tự nhiên cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, đã làm phá sản các quan điểm duy vật siêu hình lỗi thời và đặt ra yêu cầu về một định nghĩa vật chất mới. Trong bối cảnh đó, triết học Mác-Lênin, với những đóng góp của Ph. Ăngghen và đặc biệt là V.I. Lênin, đã đưa ra một định nghĩa toàn diện và khoa học về vật chất. Định nghĩa này không chỉ xác định vật chất là thực tại khách quan tồn tại độc lập với ý thức và được cảm giác phản ánh, mà còn giải quyết triệt để các vấn đề cơ bản của triết học, khắc phục khủng hoảng trong khoa học tự nhiên và tạo nền tảng vững chắc cho việc xây dựng quan điểm duy vật về xã hội và lịch sử. Cuối cùng, tài liệu làm rõ các hình thức tồn tại đa dạng của vật chất và nhấn mạnh vận động là phương thức tồn tại cơ bản, biểu hiện sự thống nhất vật chất của thế giới. Toàn bộ nội dung đều làm nổi bật tầm quan trọng của việc xây dựng một thế giới quan khoa học.