Bài giảng Triết học: Chương 5 - TS. Tô Văn Sông

Nghiên cứu về sự vận động và phát triển của xã hội là một lĩnh vực trọng yếu trong triết học và khoa học xã hội, cung cấp nền tảng lý luận sâu sắc để phân tích các tiến trình lịch sử và hiện tại. Trong bối cảnh đa dạng của các lý thuyết giải thích sự tiến hóa xã hội, "Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội" nổi lên như một công cụ phân tích có sức mạnh đặc biệt, làm sáng tỏ động lực cơ bản của sự thay đổi. Tài liệu này sẽ trình bày một cách có hệ thống các phương pháp tiếp cận khác nhau về sự phát triển của lịch sử nhân loại, từ các quan điểm duy tâm và tôn giáo đến các lý thuyết văn minh đương đại, qua đó làm nổi bật bản chất khoa học và tầm quan trọng cách mạng của học thuyết hình thái kinh tế - xã hội, đặc biệt trong bối cảnh đổi mới tại Việt Nam.

Học viên cao học không thuộc chuyên ngành Triết học, nhà nghiên cứu xã hội, và những ai quan tâm đến các lý thuyết về sự phát triển xã hội và triết học Mác-Lênin.

Tài liệu này cung cấp một phân tích chuyên sâu về "Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội", một trong những nền tảng lý luận của "triết học Mác-Lênin", thông qua việc so sánh chi tiết với các "phương pháp tiếp cận" khác về "lịch sử nhân loại". Bắt đầu bằng việc phê phán những hạn chế của chủ nghĩa duy tâm và tôn giáo, tài liệu chỉ ra rằng các quan điểm này thường tuyệt đối hóa yếu tố tinh thần và thần bí, bỏ qua vai trò quyết định của kinh tế và các quy luật xã hội khách quan trong sự "vận động" và "phát triển xã hội". Tiếp theo, tài liệu xem xét lý thuyết về sự tiến triển của các "nền văn minh" trong triết học phương Tây đương đại, điển hình là lý thuyết "Ba làn sóng" của Alvin Toffler. Mặc dù công nhận những giá trị nhất định trong việc mô tả các giai đoạn "phát triển", tài liệu vẫn chỉ ra điểm yếu của chúng là chưa thấy được sự chi phối sâu sắc của các quy luật xã hội và có nguy cơ làm mờ nhạt ranh giới giai cấp. Trọng tâm là phần trình bày "phương pháp tiếp cận" của "chủ nghĩa Mác-Lênin", làm nổi bật bản chất khoa học và cách mạng của nó. "Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội" được giải thích dựa trên quan điểm rằng "sản xuất vật chất" là nền tảng cơ bản của "sự phát triển xã hội", với sự tương tác biện chứng giữa lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng. Các khái niệm về "xã hội" và "sản xuất" cũng được định nghĩa rõ ràng. Cuối cùng, tài liệu nhấn mạnh giá trị khoa học và ý nghĩa thực tiễn của học thuyết này đối với "sự nghiệp đổi mới" tại "Việt Nam" hiện nay, khẳng định vai trò hướng dẫn của lý luận này trong việc định hình các chính sách và hiểu biết về xã hội đương đại.