
Video art CHẠM TỚI BIỂN:
Bài thơ Đất nước
Video art Chạm Tới Biển của Lê Ngọc Thanh và Lê Đức Hải với nghệ
danh là Le brothers tại Ga 0 vừa qua, theo tôi là một tác phấm đáng
xem, và nổi bật trong bối cảnh nghệ thuật hiện nay. Một cuộc triển lãm
cá nhân video art đầu tiên ở Việt Nam mà tôi biết (hai nghệ sĩ song sinh
Lê Đức Hải và Lê Ngọc Thanh, tuy hai mà một). Tôi xem đây là một
tác phẩm có nhiều gợi mở…
Về statement
Tôi có một thói quen khá chủ quan khi đi xem triển lãm của các nghệ sĩ
Việt Nam là: Không để ý gì lắm đến statement của nghệ sĩ. Thói quen
này giúp tôi có thể cảm nhận tác phẩm một cách tự nhiên hơn, và
không có một sự áp đặt nào từ phía nghệ sĩ lẫn tác phẩm. Dại gì để

nghệ sĩ dẫn đường chỉ lối: tác phẩm của tôi thế này, tác phẩm của tôi
thế kia… Nói như vậy không có nghĩa là tôi đúng, nhưng có một thực
tế là, để vượt qua những rào cản kiểm duyệt ở những tác phẩm “mới”,
các statement của nghệ sĩ đôi khi một đường mà tác phẩm thì một
nẻo… Nếu chúng ta cứ chăm chăm vào đó, thì rất dễ rất khó…
Vượt qua rào cản của những thể loại
Video art Chạm Tới Biển là một tác phẩm video art liên kết với nhiều
hình thức nghệ thuật khác nhau, và vượt qua những bức tường lý thuyết
phân chia thể loại trong nghệ thuật… Không còn những rào cản, bức
tường lý thuyết nào áp đặt cả. Cứ thế, những ý niệm sáng tạo
(conceptual art) của nghệ sĩ có thể tuôn chảy, mạch lạc như những dải
lụa đỏ mênh mang chập chờn. Và Chạm Tới Biển cho chúng ta nhìn
thấy một câu chuyện “vận vặn” không hồi kết. Một câu chuyện mà ở đó
chỉ còn lại sự trần trụi của thân phận. Một câu chuyện dàn trãi, thân
phận cá nhân, thân phận con người, thân phận mang tên đất nước…
Nếu xét về hình thức nghệ thuật kết hợp giữa video art Chạm Tới Biển
thì thật phong phú… Ở đây chúng ta có thể thấy sự khéo léo xóa nhòa
những ranh giới quy chuẩn…

.
Video trình diễn hay chuyện của phim
Xuyên suốt video là những hành động “vận vặn” và di chuyển chầm
chậm. Sự réo rắt này là một một ý tưởng xuyên suốt từ những tác phẩm
Video art đến Performance art của hai nghệ sĩ từ trước đến nay. Những
cuộc vận vặn trên “cây cầu” chia cắt đất nước, bên tiếng bom đạn tư
liệu lịch sử cho đến bây giờ: Cuộc vận vặn âm thầm đó đã gợi lên
những hình ảnh thân phận ở miền cát trắng, về với biển, về với những
trận gió to, sóng lớn, hướng nhìn bất trắc và bất tận…
Những cuộc vận vặn được ghi hình kéo dài một năm, ở những địa điểm
khác nhau trong tác phẩm là một cuộc trình diễn dài hơi và tốn kém.
Một cuộc trình diễn của ý thức hệ về những giá trị lịch sử, giá trị con
người đang tồn tại…

Nhật ký hình ảnh chuyển động
Có thể nói video art Chạm Tới Biển là một cuốn nhật ký về hình ảnh,
nhật ký về những cuộc trình diễn, nhật ký về ý tưởng, nối tiếp nhau để
kể những câu chuyện vận vặn âm thầm. Trong những hướng vô định,
những hình ảnh chuyển động (moving images), những trang nhật ký
thay nhau kể chuyện… và những hình ảnh trong tác phẩm cũng được
sắp đặt rất ngẫu hứng, đầy cảm xúc như một bức tranh đang thổn
thức…Những hình ảnh thay đổi trạng thái trong vòng một năm của
nghệ sĩ cũng nhiều trắc ẩn…
Chạm Tới Biển đang kể một câu chuyện mà ở ngoài xa, biển đảo thật
mù khơi. Ở đây nếu chúng ta muốn tìm một câu chuyện cụ thể sẽ rất
khó, vì kết cục của tác phẩm chỉ còn lại biển, kết quả chỉ cho ta thấy
những lăn tăn gờn gợn của sóng biển (đoạn cuối tác phẩm) cho đến lúc
mờ dần. Cuộc vận vặn gần như không có hồi kết, và đến lúc này thì tôi
liên tưởng đến câu nói đại ý là “Chân lý là một khu vườn cấm mà
không một con đường nào có thể chạm tới được” của triết gia
Krishnamurti …
Có nhận xét mà tôi rất thích đó là, “Chạm Tới Biển là một bài thơ siêu
thực” . Quả là nó siêu thực, mọi thứ cứ mênh mang nhiều gợi ý bất tận
quá!

.
Những vận vặn mang tên thân phận
Sông có khúc, người có lúc, đó là mệnh! Những cuộc vận vặn mang tên
thân phận, đó là hình ảnh cụ thể để nhìn xa hơn…!? Chúng ta đang
sống cùng năm tháng, những vận vặn với cuộc đời nối tiếp và không
bao giờ ngưng nghỉ. Bình sinh, rồi ai mà chẳng chết, (về nghĩa sinh
học) và chết dần đó là một quy luật của tạo hóa, hôm nay anh chết một
ít, ngày mai chết hơn một ít…Những hình ảnh vận vặn xuyên suốt và
dai dẳng trong 59 phút của tác phẩm sẽ khiến rất nhiều người cảm thấy
xúc động hay đồng cảm với cuộc đời mình, nhưng cũng khiến nhiều
người cảm thấy mệt mỏi vì tôi đã mệt mỏi lắm rồi… Sống, như là cõi
tạm mà thôi!
Hai nhân vật không thể tách rời, bấu víu, vận vặn, đan vào, là cái bóng
của nhau…để nhìn lại cuộc đời, để nhìn xa hơn trong viễn cảnh tương

