Khí Độc H2S - “Sát Thủ Giấu Mặt” Của Tôm Nuôi
Trong quá trình nuôi, các chất thải được máy quạt nước gom tụ vào giữa đáy ao
(đối với ao đáy bùn đất thì một lượng chất thải vẫn còn phân bố xung quanh nền
đáy). Đống chất thải này phân thành 2 lớp. Lớp ngoài rất mỏng (khoảng 5 mm)
được ôxy hoá nên có màu tương đối sáng, có chức năng bao phủ và hạn chế khí
độc thoát ra ngoài. Lớp bên dưới có màu đen, chất thải ở điều kiện thiếu ôxy nên vi
khuẩn khử lưu huỳnh tạo ra khí độc H2S.
Hình minh họa
Hình minh họa
Khí độc H2S có mùi trứng thối, càng nhiều bùn đen thì càng nhiều khis độc H2S.
Nó được gọi là “sát thủ” vì độ độc H2S cao gấp nhiều lần so với NH3 và NO2, chỉ
cần 0,01 ppm là có thể giết chết tôm. Còn “giấu mặt” vì cho đến nay, vẫn chưa có
dụng cụ kiểm tra hàm lượng khí độc H2S trong ao nuôi.
Sau đây là mô tả diễn biến, dấu hiệu nhận biết và biện pháp cụ thể của một số
trường hợp tôm bị chết do khí độc H2S.
1. Chết sau tháng nuôi đầu (ngày nuôi thứ 25 - 45)
Diễn biến: Sau khi cải tạo xong, cấp nước mới vào ao (đặc biệt đối với ao đáy đất
cũ, ao ở vùng rừng ngập mặn đáy có nhiều xác cây sú vẹt và ao lót bạt qua nhiều
vụ nuôi), chất hữu cơ dưới đáy ao bắt hòa tan vào nước, gây tiêu tốn nhiều ôxy và
xuất hiện lượng khí độc tương đối cao.
Đối với tôm sú, thường sống tập trung ở đáy ao, đây là nguyên nhân khiến tôm bị
stress (sốc) và yếu, dễ bị cảm nhiễm vi khuẩn Vibrio, hoặc nghiêm trọng hơn là
tôm sẽ bị chết do khí độc H2S (người nuôi gọi đây là hội chứng tháng nuôi đầu).
Đối với tôm chân trắng, lúc này ít nghiêm trọng hơn bởi vì hầu hết hoạt động của
tôm diễn ra trong tầng nước, nhưng tôm cũng có thể yếu và dễ cảm nhiễm bệnh.
Nếu tôm đang lột xác hoặc sục xạo tìm kiếm thức ăn dưới đáy sẽ rất dễ bị ảnh
hưởng bởi khí độc H2S.
Dấu hiệu: Tôm yếu bơi lờ đờ trên mặt nước hoặc chết trong giai đoạn nuôi 25 - 45
ngày.
Giải pháp: Luôn duy trì hàm lượng ôxy hòa tan trong nước trên 4 ppm. Khi tôm
còn nhỏ, tất cả các máy quạt nước nên được duy trì hoạt động thường xuyên. Ván
tảo tàn nổi trên mặt nước phải được vớt hết ra khỏi ao và cấy vi sinh PondDtox® 2
kg/ 10.000 m2 xuống ao để khử khí độc H2S.
2. Chết sau 2 tháng nuôi (ngày nuôi 70 đến thu hoạch)
Diễn biến: Khi tôm nuôi được 70 ngày, đống chất thải trong ao đã sinh ra một
lượng lớn khí độc H2S. Nếu để xảy ra vấn đề thiếu ôxy đột ngột do tảo tàn, thay
đổi thời tiết (mưa, mây mù) hoặc cho ăn thừa thì vi khuẩn kị khí sẽ tăng cường
hoạt động và tạo ra nhiều khí độc H2S. Từ thời điểm 70 ngày trở đi, tôm dễ bị
stress (sốc) bởi khí độc H2S, các khí độc khác, hàm lượng ôxy thấp và không gian
sống bị thu hẹp. Đặc biệt, những con yếu và những con trong giai đoạn lột xác có
xu hướng lẫn tránh những con khỏe vào khu vực chất thải nơi có khí độc H2S cao,
khiến tôm bị stress (sốc) và trở nên yếu hơn.
Dấu hiệu: Xuất hiện những bọt bong bóng lâu tan nổi trên mặt nước ở giữa ao.
Chất thải chuyển sang màu rất đen. Thỉnh thoảng tôm giảm ăn mạnh vào cữ sáng.
Xuất hiện tôm chết sậm màu với dấu hiệu miệng đen và mang có màu khác thường
như hồng, đỏ tía hoặc đen.
Giải pháp: Người nuôi nên có kế hoạch thả số lượng tôm phù hợp cho từng ao.
Nếu vấn đề trên xảy ra, nên giảm lượng thức ăn, tăng cường quạt nước, duy trì pH
trên 7,5 vào buổi sáng, cấy vi sinh PondDtox® 2 kg/ 10.000 m2 (lần 1) và 1 kg/
10.000 m2 (lần 2) cách nhau 3 - 4 ngày.
3. Mưa
Diễn biến
Tiếng động: Mưa rớt xuống mặt nước ao gây kích động đến tôm, khiến hầu hết
tôm có xu hướng tập trung xuống đáy ao, nơi mà tôm sẽ tiếp xúc với đống chất thải
và hàm lượng ôxy hòa tan thấp.
Nhiệt độ thấp: Trời mưa làm cho nhiệt độ nước ao giảm thấp, tôm di chuyển đến
nơi có nhiệt độ ấm hơn là khu vực chất thải và bị ảnh hưởng bởi khí độc H2S. Khi
trời nắng trở lại, nhiệt độ nước tăng khiến quá trình phân hủy chất thải diễn ra với
tốc độ nhanh. Điều này làm tiêu hao một lượng lớn ôxy hòa tan trong ao.
Trời âm u: Trời nhiều mây mù, tảo không có ánh sáng để quang hợp. Tảo không
tạo ra ôxy mà còn sử dụng ôxy do quá trình hô hấp tự nhiên. Khi ôxy hòa tan thấp,
khí độc H2S sinh ra nhiều và phân tán đến khu vực cho ăn, khiến cho tôm khỏe trở
nên yếu và nhiễm bệnh.