Ba Câu Hỏi
Thích Nh t H nh d chấ ạ ị
Ðó là chuy n ba câu h i khó c a m t nhà vua, do nhà văn hào Leoệ ỏ ủ ộ
Tolstoy k l i. ể ạ
Nhà vua y, Tolstoy không bi t tên. M t hôm đ c Vua nghĩ r ng, giáấ ế ộ ứ ằ
mà vua tr l i đ c ba câu h i y thì vua s không bao gi b th t b iả ờ ượ ỏ ấ ẽ ờ ị ấ ạ
trong b t c công vi c nào. Ba câu h i y là: ấ ứ ệ ỏ ấ
1. Làm sao đ bi t đ c th i gian nào là th i gian thu n l i nh t choể ế ượ ờ ờ ậ ợ ấ
m i công vi c? ỗ ệ
2. Làm sao đ bi t đ c nhân v t nào là nhân v t quan tr ng nh t màể ế ượ ậ ậ ọ ấ
ta ph i chú tr ng? ả ọ
3. Làm sao đ bi t đ c công vi c nào là công vi c c n thi t nh t màể ế ượ ệ ệ ầ ế ấ
ta ph i th c hi n? ả ự ệ
Nghĩ th , vua li n ban chi u ra kh p trong bàn dân thiên h , h a r ngế ề ế ắ ạ ứ ằ
s ban th ng tr ng h u cho k nào tr l i đ c nh ng câu h i đó. ẽ ưở ọ ậ ẻ ả ờ ượ ữ ỏ
Các b c hi n nhân đ c chi u li n tìm t i kinh đô. Nh ng m i ng iậ ề ọ ế ề ớ ư ỗ ườ
l i dâng lên vua m t câu tr l i khác nhau. ạ ộ ả ờ
V câu h i th nh t, có ng i tr l i r ng mu n bi t th i gian nào làề ỏ ứ ấ ườ ả ờ ằ ố ế ờ
th i gian thu n l i nh t cho m i công vi c thì ph i làm th i bi u choờ ậ ợ ấ ỗ ệ ả ờ ể
đàng hoàng, có ngày gi năm tháng và ph i thi hành cho th t đúng th iờ ả ậ ờ
bi u y. Nh v y m i mong công vi c làm đúng lúc. K khác thì l iể ấ ư ậ ớ ệ ẻ ạ
nói không th nào d tính đ c tr c nh ng vi c gì ph i làm và th iể ự ượ ướ ữ ệ ả ờ
gian đ làm nh ng vi c y; r ng ta không nên ham vui mà nên chú ýể ữ ệ ấ ằ
đ n m i s khi chúng x y t i đ có th làm b t c gì xét ra c n thi t.ế ọ ự ẩ ớ ể ể ấ ứ ầ ế
Có k l i nói r ng, dù vua có chú ý đ n tình hình m y đi n a thì m tẻ ạ ằ ế ấ ữ ộ
mình vua cũng không đ sáng su t đ đ nh đo t th i gian c a m iủ ố ể ị ạ ờ ủ ọ
vi c làm m t cách sáng su t, do đó nhà vua ph i thành l p m t H iệ ộ ố ả ậ ộ ộ
Ð ng Nhân Sĩ và hành đ ng theo l i khuy n cáo c a h . ồ ộ ờ ế ủ ọ
L i có k nói r ng, có nh ng công vi c c n ph i l y quy t đ nh t cạ ẻ ằ ữ ệ ầ ả ấ ế ị ứ
kh c không th nào có thì gi đ tham kh o xem đã đ n lúc ph i làmắ ể ờ ể ả ế ả
hay ch a đ n lúc ph i làm. Mà mu n l y quy t đ nh cho đúng thì ph iư ế ả ố ấ ế ị ả
bi t tr c nh ng gì s x y ra, do đó, nhà vua c n ph i c n đ n nh ngế ướ ữ ẽ ẩ ầ ả ầ ế ữ
nhà c v n tiên tri và b c ph . ố ấ ố ệ
V câu h i th hai, cũng có nhi u câu tr l i không gi ng nhau. Cóề ỏ ứ ề ả ờ ố
ng i nói nh ng nhân v t mà vua c n chú ý nh t là nh ng ông đ iườ ữ ậ ầ ấ ữ ạ
th n và nh ng ng i trong tri u đình. Có ng i nói là m y ông Giámầ ữ ườ ề ườ ấ
M c, Th ng T a là quan h h n h t. Có ng i nói là m y ôngụ ượ ọ ệ ơ ế ườ ấ
t ng lãnh trong quân đ i là quan h h n h t. ướ ộ ệ ơ ế
V câu h i th ba, các nhà th c gi cũng tr l i khác nhau. Có ng iề ỏ ứ ứ ả ả ờ ườ
nói khoa h c là quan tr ng nh t. Có ng i nói tôn giáo là quan tr ngọ ọ ấ ườ ọ
nh t. Có ng i l i nói: ch nh trang quân đ i là quan tr ng nh t. ấ ườ ạ ỉ ộ ọ ấ
Vì các câu tr l i khác nhau cho nên nhà vua không th đ ng ý v i vả ờ ể ồ ớ ị
hi n nhân nào c , và ch ng ban th ng cho ai h t. ề ả ẳ ưở ế
Sau nhi u đêm suy nghĩ vua quy t đ nh đi ch t v n m t ông đ o tuề ế ị ấ ấ ộ ạ
trên núi, ông đ o này n i ti ng là có giác ng . Vua mu n tìm lên trênạ ổ ế ộ ố
núi đ g p ông đ o và h i ba câu h i kia. ể ặ ạ ỏ ỏ
V đ o sĩ này ch a bao gi ch u xu ng núi và n i ông ta ch cóị ạ ư ờ ị ố ơ ở ỉ
nh ng ng i dân nghèo; ch ng bao gi ông ch u ti p ng i quy nữ ườ ẳ ờ ị ế ườ ề
quý. Vì v y mà nhà vua c i trang làm th ng dân. Khi đi đ n chân núi,ậ ả ườ ế
vua d n v sĩ đ ng ch d i, và m t mình vua, trong y ph c m tặ ệ ứ ờ ở ướ ộ ụ ộ
th ng dân, vua trèo lên am c a ông đ o. ườ ủ ạ
Nhà vua g p ông đ o đang cu c đ t tr c am. Khi trông th y ng iặ ạ ố ấ ướ ấ ườ
l , ông đ o g t đ u chào r i ti p t c cu c đ t. Ông đ o cu c đ tạ ạ ậ ầ ồ ế ụ ố ấ ạ ố ấ
m t cách n ng nh c b i ông đã già y u; m i khi cu c lên đ c m tộ ặ ọ ở ế ỗ ố ượ ộ
t ng đ t ho c l t ng c đ c t ng đ t ra thì ông l i th hào h n. ả ấ ặ ậ ượ ượ ả ấ ạ ở ể
Nhà vua t i g n ông đ o và nói: "Tôi t i đây đ xin ông đ o tr l iớ ầ ạ ớ ể ạ ả ờ
giúp cho tôi ba câu h i. Làm th nào đ bi t đúng thì gi hành đ ng,ỏ ế ể ế ờ ộ
đ ng đ cho c h i qua r i sau ph i h i ti c ? Ai là nh ng ng iừ ể ơ ộ ồ ả ố ế ữ ườ
quan tr ng nh t mà ta ph i chú ý t i nhi u h n c ? Và công vi c nàoọ ấ ả ớ ề ơ ả ệ
quan tr ng nh t c n th c hi n tr c tiên ?" ọ ấ ầ ự ệ ướ
Ông đ o l ng nghe nhà vua nh ng không tr l i. Ông ch v vai nhàạ ắ ư ả ờ ỉ ỗ
vua và cúi xu ng ti p t c cu c đ t. ố ế ụ ố ấ
Nhà vua nói: "Ông đ o m t l m r i, thôi đ a cu c cho tôi, tôi cu cạ ệ ắ ồ ư ố ố
m t lát". V đ o sĩ cám n và trao cu c cho Vua r i ng i xu ng đ tộ ị ạ ơ ố ồ ồ ố ấ
ngh m t. Cu c xong đ c hai v ng đ t thì nhà vua ng ng tay và l pỉ ệ ố ượ ồ ấ ừ ậ
l i câu h i. Ông đ o v n không tr l i, ch đ ng d y và đ a tay ra đòiạ ỏ ạ ẫ ả ờ ỉ ứ ậ ư
cu c, mi ng nói: "Bây gi bác ph i ngh , đ n phiên tôi cu c". Nh ngố ệ ờ ả ỉ ế ố ư
nhà vua thay vì trao cu c l i cúi xu ng ti p t c cu c đ t. ố ạ ố ế ụ ố ấ
M t gi r i hai gi đ ng h đi qua. R i m t tr i b t đ u khu t sauộ ờ ồ ờ ồ ồ ồ ặ ờ ắ ầ ấ
đ nh núi. Nhà vua ng ng tay, buông cu c, và nói v i ông đ o: ỉ ừ ố ớ ạ
"Tôi t i đ xin ông đ o tr l i cho m y câu h i. N u ông đ o khôngớ ể ạ ả ờ ấ ỏ ế ạ
th tr l i cho tôi câu nào h t thì xin cho bi t đ tôi còn v nhà". ể ả ờ ế ế ể ề
Ông đ o nghe ti ng chân ng i ch y đâu đây bèn nói v i nhà vua:ạ ế ườ ạ ớ
"Bác th xem có ai ch y lên kìa". Nhà vua ngó ra thì th y m t ng iử ạ ấ ộ ườ
có râu dài đang ch y lúp xúp sau m y b i cây, hai tay ôm b ng. Máuạ ấ ụ ụ
ch y t đ m c hai tay. Ông ta c ch y t i ch nhà vua và ng t x uả ướ ầ ả ố ạ ớ ỗ ấ ỉ
gi a đ t, n m im b t đ ng mi ng rên ri r . ữ ấ ằ ấ ộ ệ ỉ
Vua và ông đ o c i áo ng i đó ra thì th y có m t v t đâm sâu n iạ ở ườ ấ ộ ế ơ
b ng. Vua r a ch b th ng th t s ch và xé áo c a mình ra băng bóụ ử ỗ ị ươ ậ ạ ủ
v t th ng, nh ng máu th m t c áo. Vua gi t áo và đem băng l iế ươ ư ấ ướ ả ặ ạ
v t th ng. C nh th cho đ n khi máu ng ng ch y. ế ươ ứ ư ế ế ừ ả
Lúc b y gi ng i b th ng m i t nh d y và đòi u ng n c. Vuaấ ờ ườ ị ươ ớ ỉ ậ ố ướ
ch y đi múc n c su i cho ông ta u ng. Khi đó m t tr i đã b t đ uạ ướ ố ố ặ ờ ắ ầ
khu t và b t đ u l nh. Nh s ti p tay c a ông đ o, nhà vua khiêngấ ắ ầ ạ ờ ự ế ủ ạ
ng i b n n vào trong am và đ t n m trên gi ng ông đ o. Ông taườ ị ạ ặ ằ ườ ạ
nh m m t n m yên. Nhà vua cũng m t quá vì leo núi và cu c đ t choắ ắ ằ ệ ố ấ
nên ng i d a vào cánh c a và ng thi p đi. Vua ng ngon cho đ n n iồ ự ử ủ ế ủ ế ỗ
khi Vua th c d y thì tr i đã sáng và ph i m t lúc sau Vua m i nh raứ ậ ờ ả ộ ớ ớ
đ c mình đang đâu và đang làm gì. Vua nhìn v phía gi ng thìượ ở ề ườ
th y ng i b th ng cũng đang nhìn mình chòng ch c, hai m t sángấ ườ ị ươ ọ ắ
tr ng. ư
Ng i đó th y vua t nh gi c r i và đang nhìn mình thì nói, gi ng r tườ ấ ỉ ấ ồ ọ ấ
y u t: ế ớ
"Xin b h tha t i cho th n". ệ ạ ộ ầ
"Ông có làm gì nên t i đâu mà ph i tha ?" ộ ả
"B h không bi t h th n, nh ng h th n bi t b h . H th n làệ ạ ế ạ ầ ư ạ ầ ế ệ ạ ạ ầ
ng i thù c a b h , H th n đã th s gi t b h cho b ng đ cườ ủ ệ ạ ạ ầ ề ẽ ế ệ ạ ằ ượ
b i vì khi x a, trong chinh chi n b h đã gi t m t ng i anh c a hở ư ế ệ ạ ế ấ ườ ủ ạ
th n và còn t ch thu gia s n c a h th n n a". ầ ị ả ủ ạ ầ ữ
"H th n bi t r ng b h s lên núi này m t mình đ g p ông đ o sĩ,ạ ầ ế ằ ệ ạ ẽ ộ ể ặ ạ
nên đã mai ph c quy t tâm gi t b h trên con đ ng v . Nh ng choụ ế ế ệ ạ ườ ề ư
đ n t i mà b h v n ch a tr xu ng, nên h th n đã r i ch maiế ố ệ ạ ẫ ư ở ố ạ ầ ờ ỗ
ph c mà đi lên núi tìm b h đ hành thích. Thay vì g p b h , hụ ệ ạ ể ặ ệ ạ ạ
th n l i g p b n v sĩ. B n n y nh n m t đ c h th n cho nên đãầ ạ ặ ố ệ ọ ầ ậ ặ ượ ạ ầ
xông l i đâm h th n. H th n tr n đ c ch y lên đây, nh ng n uạ ạ ầ ạ ầ ố ượ ạ ư ế
không có b h c u thì ch c ch n h th n đã ch t vì máu ra nhi uệ ạ ứ ắ ắ ạ ầ ế ề
quá. H th n quy t tâm hành thích b h mà b h l i c u s ng đ cạ ầ ế ệ ạ ệ ạ ạ ứ ố ượ
h th n. H th n h i h n quá. Bây gi đây n u h th n mà s ngạ ầ ạ ầ ố ậ ờ ế ạ ầ ố
đ c thì h th n nguy n s làm tôi m i cho b h su t đ i, và hượ ạ ầ ệ ẽ ọ ệ ạ ố ờ ạ
th n cũng s b t các con c a h th n làm nh v y. Xin b h tha t iầ ẽ ắ ủ ạ ầ ư ậ ệ ạ ộ
cho h th n". ạ ầ
Th y mình hòa gi i đ c v i k thù m t cách d dàng nhà vua r t vuiấ ả ượ ớ ẻ ộ ễ ấ
m ng. Vua không nh ng tha t i cho ng i kia mà còn h a s tr l iừ ữ ộ ườ ứ ẽ ả ạ
gia s n cho ông ta, và g i ng y cùng quân h u t i săn sóc cho ông taả ử ự ầ ớ
lành b nh. ệ
Sau khi cho v sĩ khiêng ng i b th ng v nhà, vua tr lên tìm ôngệ ườ ị ươ ề ở
đ o đ chào. Tr c khi ra v vua còn l p l i l n cu i ba câu h i c aạ ể ướ ề ặ ạ ầ ố ỏ ủ
vua. Ông đ o đang quỳ g i xu ng đ t gieo nh ng h t đ u trên nh ngạ ố ố ấ ữ ạ ậ ữ
lu ng đ t đã cu c s n hôm qua. ố ấ ố ẵ
V đ o sĩ đ ng d y nhìn vua: "Nh ng ba câu h i c a vua đã đ c trị ạ ứ ậ ư ỏ ủ ượ ả
l i r i mà". ờ ồ
Vua h i: "tr l i bao gi đâu nào ?" ỏ ả ờ ờ
"Hôm qua n u Vua không th ng h i b n đ o già y u mà ra tay cu cế ươ ạ ầ ạ ế ố
dùm m y lu ng đ t này thì khi ra v nhà vua đã b k kia mai ph cấ ố ấ ề ị ẻ ụ
hành thích m t r i, và nhà Vua s ti c r ng đã không l i cùng ta. Vìấ ồ ẽ ế ằ ở ạ
v y th i gian quan tr ng nh t là th i gian Vua đang cu c đ t; nhânậ ờ ọ ấ ờ ố ấ
v t quan tr ng nh t lúc đó là b n đ o đây, và công vi c quan tr ngậ ọ ấ ầ ạ ệ ọ
nh t là công vi c giúp b n đ o. R i sau đó khi ng i b th ng nấ ệ ầ ạ ồ ườ ị ươ ọ
ch y lên, th i gian quan tr ng nh t là th i gian vua chăm sóc cho ôngạ ờ ọ ấ ờ
ta, b i vì n u vua không băng v t th ng cho ng thì ng s ch t vàở ế ế ươ ổ ổ ẽ ế
vua không có d p hòa gi i v i ng; cũng vì th mà ông ta là nhân v tị ả ớ ổ ế ậ
quan tr ng nh t, và công vi c vua làm đ băng bó v t th ng là quanọ ấ ệ ể ế ươ
tr ng nh t. Xin vua hãy nh k đi u này: "ch có m t th i gian quanọ ấ ớ ỹ ề ỉ ộ ờ
tr ng mà thôi, đó là th i gian hi n t i, là gi phút hi n t i. Gi phútọ ờ ệ ạ ờ ệ ạ ờ
hi n t i quan tr ng b i vì đó là th i gian duy nh t trong đó ta có thệ ạ ọ ở ờ ấ ể
làm ch đ c ta. Và nhân v t quan tr ng nh t là k đang c th s ngủ ượ ậ ọ ấ ẻ ụ ể ố
v i ta, đang đ ng tr c m t ta, b i vì ai bi t đ c là mình s đ ngớ ứ ướ ặ ở ế ượ ẽ ươ
đ u làm vi c v i nh ng k nào trong t ng lai. Công vi c quan tr ngầ ệ ớ ữ ẻ ươ ệ ọ
nh t là công vi c làm cho ng i đang c th s ng bên ta, đang đ ngấ ệ ườ ụ ể ố ứ
tr c m t ta đ c h nh phúc, b i vì đó là ý nghĩa chính c a đ i s ng.ướ ặ ượ ạ ở ủ ờ ố