Bài giảng chương 3: Glycosid và dược liệu chứa glycosid - PGS. TS. Đỗ Quyên

Chương 3 giới thiệu về Glycosid và dược liệu chứa Glycosid, do PGS. TS. Đỗ Quyên biên soạn. Nội dung bao gồm đại cương về glycosid, các dược liệu chứa glycosid tim, anthranoid, saponin, flavonoid, lignan, xanthon, coumarin và tanin.

Bài giảng này dành cho sinh viên Dược, cán bộ nghiên cứu trong lĩnh vực dược liệu và những người quan tâm đến glycosid và các hợp chất tự nhiên.

Bài giảng cung cấp kiến thức tổng quan về glycosid, bao gồm định nghĩa, phân loại dựa trên dây nối (O-glycosid, C-glycosid, S-glycosid, N-glycosid, pseudo-glycosid), và tính chất lý hóa của chúng.

1. **Định nghĩa Glycosid:** Glycosid là hợp chất được hình thành từ sự ngưng tụ giữa một phân tử đường và một phân tử hữu cơ khác (aglycon hoặc genin). Oligosaccharid và polysaccharid được gọi là Holosid, trong khi glycosid có phần không đường được gọi là heterosid.

2. **Các loại dây nối Glycosid:**
* **O-glycosid:** Nhóm OH bán acetal của đường liên kết với nhóm OH alcol hoặc phenol của aglycon thông qua cầu nối Oxy.
* **C-glycosid:** Phần aglycon và đường liên kết trực tiếp bằng dây nối C-C. Loại glycosid này khó thủy phân hơn.
* **S-glycosid (Thioglycosid):** Nhóm OH bán acetal của đường ngưng tụ với nhóm thiol. Glucosinolat là một ví dụ, khi thủy phân sẽ tạo ra isothiocyanat có vị cay.
* **N-glycosid:** Có nhóm amin liên kết với phần đường. Nucleosid là một ví dụ điển hình.
* **Pseudo-glycosid (Giả glycosid):** Dây nối giữa đường và aglycon là dây nối ester.

3. **Tính chất của Glycosid:**
* **Lý tính:** Đa số không màu, vị đắng, tan trong nước và cồn, ít tan trong dung môi hữu cơ.
* **Hóa tính:** Đa số không có tính khử, có thuốc thử đặc hiệu cho aglycon.
* **Tác dụng của enzym:** Glycosid có thể bị thủy phân bởi enzym, mỗi enzym chỉ cắt một loại dây nối nhất định.