1
BÀI GIẢNG CHUYÊN ĐỀ:
SINH LÝ PHỤ KHOA
2
MỤC TIÊU CHUYÊN ĐỀ:
Sau khi học xong chuyên đề “Sinh lý phụ khoa”, người học nắm
được những kiến thức có liên quan như:
- Các chức năng của hệ thống vùng dưới đồi - tuyến yên - buồng
trứng.
- Tác dụng của các hormon sinh dục nữ.
- Các tính chất của kinh nguyệt.
- Các thời kỳ hoạt động sinh dục của người phụ nữ.
3
NỘI DUNG
Sinh lý phụ khoa thể hiện tất cả những vấn đề có liên quan đến những
thay đổi về tính chất sinh dục và hoạt động sinh dục của người phụ nữ. Nếu
kinh nguyệt là một biểu hiện bên ngoài rõ ràng của một phần hoạt động sinh
sản ở người phụ nữ, thì bên trong cơ thể có một sự phối hợp chặt chẽ và vô
cùng phức tạp của hệ thống nội tiết sinh sản, vùng dưới đồi, tuyến yên, buồng
trứng. Các hormon buồng trứng một mặt tác động trực tiếp lên phần của cơ
quan sinh dục như tử cung, cổ tử cung, vòi trứng, âm hộ, âm đạo, tuyến vú,
mặt khác lại tác động trở lại vùng dưới đồi tuyến yên tạo thành cơ chế hồi tác.
Khi có một rối loạn bất kỳ của quá trình hoạt động này sẽ dẫn đến các bệnh lý
phụ khoa cũng như ảnh hưởng đến chức năng sinh sản.
1. HỆ THỐNG VÙNG DƯỚI ĐỒI - TUYẾN YÊN - BUỒNG
TRỨNG
1.1. Vùng dưới đồi
Trung khu sinh dục của vùng dưới đồi nằm trong nền của trung não,
phía trên giao thoa thị giác, gồm một nhóm các nhân thần kinh giàu mạch
máu, có khả năng chế tiết hormon. Nhân trên thị chế tiết vasopressin, nhân
bên thất chế tiết oxytocin, các chất này được các sợi thần kinh dẫn xuống thùy
sau tuyến yên.
Củ xám, nhân bụng giữa, nhân lưng giữa và nhân cung tiết ra các
hormon giải phóng. Trong số đó có các hormon giải phóng gonadotropin, gọi
tắt là GnRH (Gonadotropin Releasing Hormon).
1.2. Tuyến yên
Tuyến yên nằm trong hố yên, nặng khoảng 0,5g, có hai thùy. Thùy
trước là một tuyến nội tiết nên còn được gọi là tuyến yên tuyến
4
(adenohypophysis). Thùy sau là một mô giống thần kinh, còn được gọi là
tuyến yên thần kinh (neurohypophysis), không phải là tuyến nội tiết. Về
phương diện hoạt động sinh dục, thùy trước tuyến yên chế tiết các hormon
hướng sinh dục kích thích các tuyến sinh dục, đồng thời chế tiết prolactin kích
thích tuyến vú. Hai hormon hướng sinh dục là FSH và LH đều là
glycoprotein.
- FSH (Follicle Stimulating Hormon) kích thích nang noãn của buồng
trứng phát triển và trưởng thành.
- LH (Luteinizing Hormon) kích thích nang noãn trưởng thành phóng
noãn, kích thích hình thành hoàng thể và kích thích hoàng thể chế tiết.
- Prolactin là một hormon kích thích tuyến vú tiết sữa.
FSH và LH có các đường cong chế tiết trong chu kỳ kinh gần như song
song với nhau và có đỉnh cao vào trước phóng noãn một ngày. Tuy nhiên,
đỉnh FSH không cao đột ngột như đỉnh LH, cũng không tăng nhiều như đỉnh
LH. Vào trước ngày phóng noãn, đỉnh LH có khi đạt trị số gấp tới 5-10 lần.
Vào nửa sau của vòng kinh, trị số của FSH hơi thấp hơn so với nửa đầu của
vòng kinh. Nồng độ LH vài ngày trước phóng noãn có thể tăng nhanh đột
ngột, đạt đỉnh cao trước phóng noãn một ngày, sau đó lại giảm nhanh, xuống
mức như trước khi phóng noãn.
1.3. Buồng trứng
Buồng trứng là tuyến sinh dục nữ, có 2 buồng trứng hình bầu dục nằm
hai bên, kích thước 3x2x1 cm; có hai chức năng: Chức năng ngoại tiết tạo
noãn và chức năng nội tiết tạo các hormon sinh dục.
Buồng trứng có rất nhiều nang noãn. Số lượng các nang noãn này giảm
rất nhanh theo thời gian. Khi còn là thai nhi ở tuổi thai 20 tuần, hai bên buồng
trứng có 1,5 - 2 triệu nang noãn nguyên thủy. Nhưng khi em bé gái ra đời, số
5
lượng các nang noãn này đã giảm xuống rất nhiều, chỉ còn chừng 200.000 -
300.000, nghĩa là giảm đi khoảng 10 lần trong thời gian 20 tuần. Vào tuổi dậy
thì, số lượng nang noãn chỉ còn 20.000 - 30.000. Sự giảm số lượng các nang
noãn là do các nang noãn bị thoái triển teo đi, các nang còn lại cũng trên đà
thoái triển nhưng chậm hơn. Nếu những noãn nằm trong các nang này được
thụ tinh muộn thì phôi được hình thành có thể có khả năng phát triển kém.
Buồng trứng không có khả năng sản sinh những nang noãn mới.
Hình 1. Trục dưới đồi – tuyến yên – sinh dục