Bài giảng Công nghệ chế tạo máy: Chương 3 - TS. Phùng Xuân Lan

Độ chính xác gia công là một trong những yếu tố then chốt quyết định chất lượng và hiệu suất của các chi tiết máy trong ngành chế tạo. Trong bối cảnh công nghiệp hiện đại, yêu cầu về độ chính xác ngày càng cao, đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về các yếu tố ảnh hưởng và phương pháp đạt độ chính xác tối ưu. Việc kiểm soát sai số gia công không chỉ đảm bảo chức năng hoạt động mà còn tối ưu hóa chi phí sản xuất và nâng cao khả năng lắp lẫn của các bộ phận. Nghiên cứu này tập trung làm rõ khái niệm cơ bản về độ chính xác, phân tích các đặc tính của sai số và đề xuất các phương pháp hiệu quả để đạt được yêu cầu kỹ thuật.

Sinh viên, kỹ sư cơ khí, kỹ sư chế tạo máy, và kỹ thuật viên trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp.

Tài liệu trình bày một cách có hệ thống về độ chính xác gia công, bắt đầu từ việc định nghĩa rõ ràng mức độ giống nhau của kích thước, hình dáng hình học, và vị trí tương quan của chi tiết so với bản vẽ lý tưởng. Nó đi sâu phân tích tầm quan trọng của độ chính xác đối với hiệu quả sản xuất, bao gồm việc giảm khối lượng gia công, tiết kiệm nguyên vật liệu, và loại bỏ khâu điều chỉnh trong quá trình lắp ráp. Đặc biệt, tài liệu còn xem xét mối quan hệ giữa độ chính xác và giá thành, giới thiệu các khái niệm về độ chính xác kinh tế và độ chính xác có thể đạt tới. Các nguyên nhân gây ra sai số gia công được phân loại thành sai số hệ thống cố định (như sai số lý thuyết, sai số chế tạo máy/dao/đồ gá, biến dạng nhiệt chi tiết), sai số hệ thống thay đổi (do dụng cụ hao mòn, biến dạng nhiệt máy) và sai số ngẫu nhiên (như độ cứng vật liệu không đồng đều, thay đổi vị trí phôi, dao động nhiệt). Để đạt độ chính xác gia công mong muốn, tài liệu giới thiệu hai phương pháp chính: phương pháp cắt thử (phù hợp cho sản xuất đơn chiếc, ưu điểm là đạt độ chính xác cao trên máy không chính xác nhưng nhược điểm là năng suất thấp và giá thành cao) và phương pháp tự động đạt kích thước (phù hợp cho sản xuất hàng loạt lớn, mang lại năng suất cao và hiệu quả kinh tế nhưng chi phí ban đầu lớn). Cuối cùng, một phần quan trọng được dành để phân tích sâu hơn về các nguyên nhân gây sai số, cụ thể là biến dạng đàn hồi của hệ thống công nghệ, trong đó bao gồm độ cứng vững của hệ thống, biến dạng tiếp xúc giữa các bề mặt lắp ghép và biến dạng của chính chi tiết gia công.