Bài giảng Công nghệ chế tạo máy: Chương 4 - TS. Phùng Xuân Lan

Trong lĩnh vực gia công cơ khí chính xác, khái niệm về “chuẩn” đóng vai trò nền tảng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm và hiệu quả sản xuất. Việc xác định và áp dụng chuẩn một cách chính xác là điều kiện tiên quyết để đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật về kích thước và vị trí tương quan giữa các bề mặt của chi tiết. Chương này sẽ cung cấp một cái nhìn tổng quan về định nghĩa, phân loại chuẩn, các phương pháp gá đặt chi tiết trong gia công, cũng như nguyên lý cơ bản của việc định vị chi tiết, từ đó nhấn mạnh tầm quan trọng của chúng trong quy trình chế tạo cơ khí hiện đại.

Sinh viên, kỹ sư, kỹ thuật viên trong lĩnh vực gia công cơ khí, thiết kế và chế tạo máy, cũng như những người làm việc trong ngành công nghiệp sản xuất.

Tài liệu này đi sâu vào khái niệm “chuẩn”, định nghĩa nó là tập hợp các bề mặt, đường hoặc điểm dùng để xác định vị trí tương quan của chi tiết trong quá trình thiết kế, gia công cơ, lắp ráp và đo lường. Các loại chuẩn được phân loại chi tiết thành chuẩn thiết kế và chuẩn công nghệ, trong đó chuẩn công nghệ được chia nhỏ thành chuẩn gia công, chuẩn lắp ráp và chuẩn kiểm tra. Đặc biệt, chuẩn gia công được phân biệt thành chuẩn thô (chưa gia công) và chuẩn tinh (đã gia công), bao gồm cả chuẩn tinh chính và phụ. Tài liệu cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải lựa chọn chuẩn thiết kế trùng với chuẩn công nghệ để tối ưu hóa quy trình. Tiếp theo, quá trình gá đặt chi tiết khi gia công được trình bày bao gồm hai giai đoạn chính là định vị và kẹp chặt. Hai phương pháp gá đặt chi tiết là rà gá và tự động đạt kích thước được phân tích rõ ưu nhược điểm. Phương pháp rà gá, dù độ chính xác phụ thuộc tay nghề và năng suất thấp, nhưng linh hoạt cho sản xuất đơn chiếc và sửa chữa. Ngược lại, phương pháp tự động đạt kích thước mang lại độ chính xác cao và năng suất vượt trội, phù hợp cho sản xuất hàng loạt. Cuối cùng, tài liệu giới thiệu nguyên tắc sáu điểm khi định vị chi tiết bằng cách giải thích khái niệm bậc tự do và cách khống chế các chuyển động của vật rắn tuyệt đối, là nền tảng cho việc thiết kế đồ gá chính xác. Việc nắm vững các khái niệm và nguyên tắc này là cực kỳ quan trọng để đảm bảo chất lượng, hiệu quả và độ chính xác trong toàn bộ quá trình sản xuất cơ khí.