BỘ CÔNG THƯƠNG
TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP & XÂY DỰNG

BÀI GIẢNG MÔN HỌC
KẾ TOÁN TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP
(Phần 2)
Dùng cho hệ: Cao đẳng chuyên nghiệp
Chuyên ngành:
(Lưu hành nội bộ)
Người biên soạn: Hoàng Thị Nguyên
Bùi Thị Mai Anh
Người phản biện: Nguyễn Thị Minh Ngọc
Uông Bí, năm 2010
1
Ch¬ng 6: kÕ to¸n chi phÝ s¶n xuÊt
tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm trong doanh nghiÖp
6.1. CHI PHÝ s¶n xuÊt, GI¸ THµNH S¶N PHÈM Vµ NHIÖM Vô KÕ
TO¸N CHI PHÝ s¶n xuÊt TÝNH GI¸ THµNH S¶N PHÈM
6.1.1. Kh¸i niÖm chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm
Qu¸ tnh ht ®éng kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp cã thÓ kh¸i qt víi 3
giai ®o¹n bn, cã míi quan hÖ mËt tht víi nhau:
-Qu¸ tr×nh mua s¾m,chn bÞ c¸c yÕu tè ®Çu vµo cña qu¸ tr×nh sn xuÊt kinh
doanh.
-Qu¸ tr×nh tu dïng, biÕn ®æi c¸c yÕu ®Çu vµo cña q tr×nh sn xuÊt kinh
doanh mét ch cã môc ®Ých thµnh kÕt qu cuèi cïng.
-Qu¸ tr×nh tiªu thô kÕt qu cuèi cïng cña qui tr×nh sn xt kinh doanh.
Ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp tc chÊt lµ sù vËn ®éng, kÕt hîp, tiªu dïng, chuyÓn
®æi c¸c yÕu tè sn xuÊt kinh doanh ®· bá ra ®Ó t¹o thµnh c¸c sn phÈm, c«ng viÖc, lao
vô nhÊt ®Þnh.
Tn ph¬ng diÖn nµy, chi phÝ cña doanh nghiÖp cã t ®îc hiÓu lµ: Toµn bé c¸c
hao phÝ vÒ lao ®éng sèng, lao ®éng t hãa vµ c chi phÝ cÇn thiÕt kc doanh
nghp pi chi ra trong qu¸ tr×nh ht ®éng n xt kinh doanh, bu hiÖn ng tiÒn
vµ tÝnh cho mét ti kú nhÊt ®Þnh. Nh y n chÊt cña chi phÝ trong ho¹t ®éng cña
doanh nghiÖp ln ®îc c ®Þnh nh÷ng phÝ tæn (hao phÝ) tµi nguyªn, t chÊt, vÒ
lao ®éng vµ phi g¾n ln i môc ®Ých kinh doanh. MÆt kh¸c khi xem xÐt b¶n ct cña
chi p trong doanh nghiÖp, cÇn phi x¸c ®Þnh râ c¸c mÆt sau:
- Chi phÝ cña doanh nghiÖp pi ®îc ®o lêng tÝnh tn b»ng tiÒn trong mét
kho¶n thêi gian c ®Þnh.
- §é n cña chi p phô thuéc vµo 2 nn tè c yÕu: khèi lîng c¸c yÕu tè sn
xt ®· tiªu hao trong kú vµ g ccña mét ®¬n vÞ yÕu tè n xuÊt ®· hao phÝ.
Nghiªn cøun ct chi p, gióp cho doanh nghiÖp ph©n biÖt ®îc chi phÝ víi
chi tiªu; chi phÝ víi vèn.
Chi tiªu cña doanh nghiÖp lµ sù chi ra, sù gim ®i thuÇn tóy cña tµi sn , kh«ng kÓ
c¸c khon ®ã dïng vµo viÖc g× vµ ng nhthÕ o.
Chi tiªu trong kú cña doanh nghiÖp bao gåm chi tu cho c¸c qu¸ tnh mua ng,
qu¸ tnh sn xt, kinh doanh. Chi tiªu cho qu¸ tnh mua hµng m t¨ng i sn cña
doanh nghp, cßn chi tu cho qu¸ tr×nh n xuÊt kinh doanh lµm cho c¸c khon tiªu
dïng cho qu¸ tr×nh n xt kinh doanh t¨ng lªn.
Chi phÝ trong kú cña doanh nghiÖp, bao gåm toµn bé pn tµin tu dïng hÕt cho
qu¸ tr×nh n xt kinh doanh trong kú sè chi tiªu dïng cho qu¸ tnh n xuÊt kinh
doanh trong kú vµ sè chi tu dïng cho qu¸ tr×nh sn xt tÝnh nhËp hc ph©n bè vµo
chi phÝ trong kú. Ngi ra khon chi phÝ pi t (chi phÝ trÝch tríc) kh«ng phi lµ chi
tu trong kú nhng ®îc tÝnh vµo chi phÝ trong .
NhvËy, gi÷a chi tiªu vµ chi phÝ cña doanh nghiÖp cã mèi quan hÖ mËt tht víi
nhau, ®ång thêi cã sù kh¸c nhau lîng thêi ®iÓm ph¸t sinh. MÆt kc chi phÝ
phôc vô cho ho¹t ®éng sn xt kinh doanh, v× vËy nã ®îc tµi trî tõ vèn kinh doanh
vµ ®îc bï ®¾p tõ thu nhËp ht ®éng sn xuÊt kinh doanh; chi tiªu kh«ng g¾n liÒn víi
môc ®Ých sn xt kinh doanh, y thÓ ®îc i trî tõ nh÷ng nguån kh¸c nhau,
2
cã thÓ y tõ qòl phóc lîi, tcÊp cña nhµ níc vµ kh«ng ®îc ®¾p thu
nhËp ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh.
Vc nghiªn cøu nn thøc chi phÝ cßn phô thuéc vµo gãc ®é nn nhËn trong
tõng lo¹i tn kh¸c nhau:
+ Tnc ®é cña kÕ to¸ni cnh, chi phÝ ®îc nh×n nn nh nng khon phÝ
tæn
ph¸t sinhn ln víi ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp ®Ó ®¹t ®îc métn phÈm, lao vô,
dÞch vô nt ®Þnh. Chi p ®îc x¸c ®Þnh b»ng tn cña nng hao phÝ vÒ lao ®éng
sèng, lao ®éng t a ... tn c¬ së chøng tõ, tµi lu ng chøng cc cn. VÝ dô khi
xt kho vËt t dïng o n xt kinh doanh, t¹o ra chi p: g©y ra sù gm ®i cña gi¸
tng tån kho,n ln víi sn xt kinh doanh ®îc cng minh b»ng cng tõ
cc cn.
+ Trªn gãc ®é cña to¸n qun t: Môc ®Ých cña kÕ to¸n qun trÞ chi p lµ cung
cÊp th«ng tin chi p tch p, h÷u Ých, kÞp ti cho vc ra quyÕt ®Þnh cña c¸c n
qun t doanh nghp. y, ®èi víi to¸n qun trÞ chi p kh«ng chi ®¬n thuÇn
nn thøc chi phÝ nh to¸n tµi chÝnh, chi phÝ cßn ®îc nn thøc theo ph¬ng tc
nn diÖn th«ng tin ra qut ®Þnh: Chi p cã thÓ phÝ tæn thùc g¾n ln i ho¹t
®éng sn xuÊt kinh doanh hµng ngµy khi chøc thùc hiÖn, kiÓm tra, ra quyÕt ®Þnh; chi
phÝ còng cã thÓ lµ phÝ tæn íc tÝnh ®Ó thùc hiÖn ¸n, nh÷ng phÝ tæn mÊt ®i khi lùa
chän ph¬ng ¸n, bá qua c¬ héi kinh doanh. Khi ®ã trong kÕ tn qun trÞ i cÇn c ý
®Õn lùa chän, so s¸nh theo môc ®Ých sö dông, m«i trêng kinh doanh h¬n lµ c
tng o chøng minh b»ng c¸c chøng cø, cng tõ.
XÐt thùc chÊt th× chi phÝ n xt kinh doanh sù chuyÓn ch n cña doanh
nghp vµo ®èi tîngnh gi¸ nt ®Þnh, nã lµ vèn cña doanh nghp bá vµo qu¸ tr×nh
s¶n xuÊt kinh doanh. V× vËy ®Ó qun lý cã hu qu¶ vµ kÞp ti ®èi i ho¹t ®éng sn
xt kinh doanh cña m×nh,c n qun trÞ doanh nghiÖp lu«n cÇn biÕt sè chi p chi
ra cho ng lo¹i ho¹t ®éng, ng lo¹i s¶n pm, ch vô trong kú bao nhu, sè chi
phÝ ®· chi ra ®ã cÊu thµnh trong sn pm, lao , dÞch vô ®· hn thµnh bao
nhiªu ? Gi¸ tnh sn pm, lao vô ch sÏ gióp cho c¸c nhµ qn trÞ doanh nghp
t lêi ®îc c©u hái nµy.
Gi¸ thµnh sn phÈm lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn toµn bé nh÷ng hao phÝ vÒ lao ®éng sèng vµ
lao ®éng vËt hãa ®îc tÝnh trªn mét khèi lîng kÕt qu sn phÈm lao vô, dÞch vô hoµn
thµnh nhÊt ®Þnh.
Gi¸ tnh sn phÈm lµ mét c tu mang tÝnh giíi h¹n vµ x¸c ®Þnh,a mang tÝnh
ct kch quan a mang nh ct c quan. Trong hÖ thèng c¸c c tiªu qun lý cña
doanh nghiÖp, g tnh sn phÈm chØ tiªu kinh tÕ ng p, pn ¸nh kÕt qu sö
dông c¸c li tµi sn trong q tnh sn xuÊt kinh doanh, còng nh tÝnh ®óng ®¾n cña
nh÷ng gi¶i pp qn lý mµ doanh nghp ®· thùc hiÖn ®Ó nm môc ®Ých h¹ tp chi
phÝ, t¨ng cao i nhn.
mÆt bn ct chi phÝ sn xuÊt vµ gi¸ thµnh n phÈm lµ bu hiÖn hai mÆt cña
qu¸ tr×nh sn xt kinh doanh. Còng gièng nhau vÒ chÊt ®Òu cïng bu hiÖn b»ng
tn nh÷ng hao phÝ vÒ lao ®éng sèng vµ lao ®éng t hãa bá ra, nhng kh¸c nhau vÒ
mÆt lîng. Khi nãi ®Õn chi p s¶n xt lµ giíi h¹n cho chóng mét thêi kú nhÊt ®Þnh,
kh«ng ph©n biÖt cho lo¹i sn phÈm o, ®· hoµn thµnh hay cha, cßn khi i ®Õn gi¸
tnh sn phÈm lµ x¸c ®Þnh mét lîng chi p sn xuÊt nt ®Þnh, tÝnh cho mét ®¹i
.lîng kÕt q hoµn thµnh nt ®Þnh.
3
§øng tn gãc dé qu¸ tr×nh ht ®éng ®Ó xem xÐt th× q tr×nh n xuÊt mét qu¸
tnh ho¹t ®éng liªn tôc cßn viÖc tÝnh gi¸ tnh sn phÈm thùc hn t¹i mét ®iÓm c¾t cã
tÝnh ct chu ®Ó so s¸nh chi phÝ i khèi lîng n pm, lao , ch vô hoµn
tnh. T¹i thêi ®m tÝnh gi¸ thµnh cã t cã mét khèi lîng n pm cha hn
tnh, chøa ®ùng mét lîng chi phÝ cho nã - ®ã lµ chi phÝ sn xuÊt dë dang ci .
T¬ng tù nhvËy, ®Çu kú cã thÓ cã mét sè khèi lîng s¶n pm n xuÊt cha hoµn
tnh ë kú tríc chuyÓn sang ®Ó tp tôc n xt, chøa ®ùng mét lîng chi p cho
- ®ã lµ chi p sn xuÊt dë dang ®Çu kú.Nh vËy g tnhn phÈm hn tnh trong
kú bao gåm chi phÝ sn xt cña kú tríc chun sang t phÇn cña chi p sn
xt pt sinh trong kú.
Chi phÝ s¶n xuÊt Chi phÝ s¶n xuÊt Chi phÝ s¶n
xuÊt
= dë dang + ph¸t sinh - dë dang
®Çu kú trong kú cuèi kú
H¬n n÷a, gi¸ thµnh sn pm mang tÝnh chÊt chñ quan, viÖc giíi n chi phÝ nh
vµo gi¸ thµnh s¶n phÈm gåm nh÷ng chi phÝ nµo cßn tïy thc vµo quan ®iÓm nh to¸n
x¸c ®Þnh chi p, doanh thu vµ kÕt q, còng nh quy ®Þnh cña c ®é qun lý kinh tÕ
- tµi cnh, c ®é kÕ to¸n hn nh. Nng quan ®iÓm quy ®Þnh ®ã ®«i khi kh«ng
hn toµn phï hîp i bn chÊt cña chi phÝ vµ g thµnh sn pm, ®ßi hái c¸c n
qun trÞ doanh nghp cÇn pi nhËn thøc râ rµng ®Çy ®ñ sö dông th«ng tin cho
thÝch p.
Trong c«ng tc tÝnh gi¸ thµnh sn phÈm nªu trªn, g tnh sn pm ®îc hu
g tnh sn xt, chi p bao gåm c¸c chi phÝ liªn quan ®Õn qu¸ tr×nh s¶n xt, c
t¹o n phÈm; kng bao gåm chi phÝ liªn quan ®Õn viÖc tu thô n phÈm c¸c
kho¶n chi phÝ liªn quan ®Õn ht ®éng qn chung tn doanh nghp.
Chi p n hµng, chi phÝ qn lý doanh nghiÖp ®îc nh t vµo thu nhËp cña
sè sn pm, lao dÞch vô ®· tiªu t trong kú ®Ó x¸c ®Þnh t qu¶.
6.1.2. Vai trß, nhiÖm vô cña to¸n doanh nghiÖp trong viÖc tæ chøc
to¸n chi phÝ vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm
Chi phÝ vµ gi¸ tnhn phÈm c¸c c tu quan tng trong thèng c¸c chØ tu
kinh tÕ phôc vô cho c«ng t¸c qn lý doanh nghp vµ cã mèi quan hÖ t tht víi
doanh thu, t qu( i lç ) ht ®éng sn xt kinh doanh, do y ®îc chñ doanh
nghp rÊt quan m.
Tæ chøc kÕ tn chi phÝ, tÝnh g tnh n phÈm mét c¸ch khoa häc , p lý
®óng ®¾n. Cã ý nga rÊt lín trong c«ng t¸c qun lý chi phÝ, g thµnh sn phÈm. Vc
tæ chøc kiÓm tra tÝnh hîp ph¸p, hîp lý cña chi phÝ pt sinh ë doanh nghiÖp, ë tõng bé
pn,ng ®èi tîng , gãp pn t¨ng cêng qun lý tµi sn ,t t lao ®éng, tn vèn
mét c¸ch tiÕt km, cã hu qu¶.t kh¸c o ®iÒu kn pn ®Êu tiÕt km chi p h¹
tp gi¸ thµnh sn phÈm. §ã lµ mét trong nh÷ng ®iÒu kn quan träng o cho doanh
nghp mét u thÕ trong nh tranh.
MÆt kh¸c g thµnh sn phÈm cßn c¬ ®Ó ®Þnh gi¸ n n phÈm, c¬ së ®Ó
®¸nh gi¸ h¹ch tn kinh tÕ i bé, ph©n tÝch chi phÝ, ®ång thêi cßn c¨n cø ®Ó x¸c
®Þnh kÕt q kinh doanh kÕ tn chi phÝ vµ nh g thµnh sn pm i néi dung c
yÕu thc to¸n qn trÞ, cungp th«ng tin phôc cho c«ng t¸c qun lý doanh
nghp. Song nã l¹i lµ ku trung t©m cña toµn bé c«ng t¸c kÕ to¸n ë doanh nghp, chi
Gi¸ thµnh
s¶n phÈm
4
phèi ®Õn chÊt lîng cña c¸c pn hµnh kÕ tn kh¸c còng nh ct lîng vµ hu qu
cña c«ng t¸c qn lý kinh tÕ i cnh cña doanh nghiÖp.'
KÕ to¸n doanh nghiÖp cÇn pi x¸c ®Þnh vai trß nhm vô cña m×nh trong
vc tæ chøc kÕ to¸n chi phÝ vµ tÝnh gi¸ thµnh sn pm nhsau:
- Tríc hÕt cÇn nhËn thøc ®óng ®¾n vÞ trÝ vai t cña tn chi phÝ tÝnh gi¸
tnh s¶n phÈm trong toµn hÖ tng kÕ to¸n doanh nghiÖp, mèi quan hÖ víi c¸c
pn kÕ to¸n cã liªn quan, trong ®ã kÕ to¸n c¸c u chi phÝ tiÒn ®Ò cho kÕ tn chi
phÝ vµ tÝnh gi¸ thµnh.
- C¨n cø vµo ®Æc ®m chøc n xt kinh doanh, quy tnh c«ng ng n xuÊt,
li h×nh n xt ®Æc ®m cña sn phÈm, k n¨ng h¹ch tn, yªu cÇu qun cô t
cña doanh nghiÖp ®Ó lùa chän, c ®Þnhng ®¾n ®èi tîng kÕ tn chi phÝ sn xuÊt,
lùa chän ph¬ng ph¸p tËp hîp chi phÝ sn xuÊt theo c¸c ph¬ng ¸n phï hîp i ®iÒu
kn cña doanh nghp.
- n cø ®Æc ®m tæ cc SXKD, ®Æc ®iÓm cña sn phÈm, kngu cÇu
qun lý cô thÓ cña doanh nghiÖp ®Ó c ®Þnh ®èi tîng nh g tnh cho phï hîp.
- Trªn c¬ së mèi quan gi÷a dèi tîng tn chi p n xuÊt ®èi tîng nh
g tnh ®·c ®Þnh ®Ó tæ cc ¸p dông ph¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh cho phï hîp
khoa häc.
- Tæ chøc m¸y kÕ tn lét c¸ch khoa häc,p lý trªn së ph©n c«ng râ rµng
tch nhiÖm cña tõng nh©n viªn, tõng bé pn kÕ to¸n cã ln quan ®Æc biÖt bé pn
tn c¸c yÕu tè chi p.
- Thùc hn tæ chøc chøng tõ, ch tn ban ®Çu, tng tµi kho¶n, sæ kÕ to¸n
phï hîp víi c¸c nguyªn t¾c chn mùc, chÕ ®é tn ®¶m bo ®¸p øng ®îc yªu cÇu
thu nn - xö - thèng a th«ng tin chi phÝ, g tnh cña doanh nghiÖp.
- Thêng xun km tra th«ng tin vÒ kÕ to¸n chi p, g tnh sn pm cña c¸c
bé phËn tn liªn quan vµ pn to¸n chi phÝ vµ g thµnh sn pm.
- Tæ chøc lËp vµ ph©n tÝch c b¸o c¸o vÒ chi phÝ, gi¸ thµnh sn phÈm, cung cÊp
nh÷ng th«ng tin cÇn thiÕt vÒ chi phÝ, gi¸ thµnh sn phÈm gióp cho c¸c nhµ qn trÞ doanh
nghiÖp ra ®îc c¸c quyÕt ®Þnh mét c¸ch nhanh chãng, phï hîp víi qu¸ tr×nh sn xuÊt -
tiªu thô sn phÈm.
6.2. PH¢N LO¹I CHI PHÝ S¶N XUÊT KINH DOANH
Chi p n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp bao gåm nhu lo¹i, nhiÒu t
kh¸c nhau. §Ó thn tn cho c«ng c qn lý, h¹ch to¸n, kiÓm tra chi p còng nh
phôc vô cho viÖc ra c¸c quyÕt ®Þnh kinh doanh, chi phÝ sn xt kinh doanh n phi
®îc pn lo¹i theo nh÷ng tiªu thøc p hîp.
6.2.l. Ph©n lo¹i chi phÝ n xuÊt kinh doanh theo ht ®éng c«ng ng kinh
C¨n cø vµo môc ®Ých cña tõng li ho¹t ®éng trong doanh nghiÖp, c¨n cø vµo
c«ng dông kinh cña chi p t chi p sn xt kinh doanh ®îc chia tnh:
6.2.1.1. Chi phÝ ht ®éng chÝnh vµ p
Bao gåm chi p t¹o ra doanh thu b¸n hµng cña ho¹t ®éng n xuÊt kinh doanh.
C¨n cø o cc n¨ng - c«ng dông a chi p, c¸c khon chi phÝ nµy ®îc chia tnh
chi phÝ n xuÊt vµ chi p ngoµi sn xt.
6.2.1.1. l. Chi p s¶n xuÊt
Chi phÝ sn xuÊt lµ tn bé hao p vÒ lao ®éng sèng, lao ®éng vËt hãa c¸c chi
phÝ cÇn tht kc mµ doanh nghp bá ra cã liªn quan ®Õn vc co sn phÈm, lao
vô dÞch trong mét thêi kú nhÊt ®Þnh ®îc biÓu hn b»ng tiÒn.