TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI
KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH
BỘ MÔN KINH TẾ VÀ QUẢN LÝ
Chủ biên: TS. Nguyễn Thị Phương Lan
Thành viên: PGS.TS. Nguyễn Thị Vân Anh
TS. Ngô Thị Hồng Hạnh, ThS. Đào Thị Thu Hiền
BÀI GIẢNG
KINH TẾ DU LỊCH
(Dùng cho chương trình đào tạo đại học)
HÀ NỘI, 2026
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ................................................................................................................ 1
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ KINH TẾ DU LỊCH ............................................... 2
1.1. Khái quát chung về du lịch .................................................................................... 2
1.1.1. Khái niệm và các yếu tố cấu thành hệ thống du lịch ............................................. 2
1.1.2. Khái niệm và phân loại khách du lịch ................................................................... 5
1.1.3. Động cơ và các loại hình du lịch ........................................................................... 6
1.1.4. Điểm đến và điểm hấp dẫn du lịch. ..................................................................... 11
1.2. Kinh tế du lịch và vai trò của du lịch trong nền kinh tế ................................... 13
1.2.1. Khái niệm kinh tế du lịch .................................................................................... 13
1.2.2. Vai trò của du lịch trong nền kinh tế ................................................................... 15
1.3. Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu của môn kinh tế du lịch .... 28
1.3.1. Đối tượng nghiên cứu .......................................................................................... 28
1.3.2. Nội dung nghiên cứu ........................................................................................... 28
1.3.3. Phương pháp nghiên cứu ..................................................................................... 29
TÓM TẮT CHƯƠNG 1 .............................................................................................. 29
CÁC THUẬT NGỮ CHƯƠNG 1 ............................................................................... 30
CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ THẢO LUẬN CHƯƠNG 1 ............................................... 30
Tình huống thảo luận chương 1 ................................................................................. 31
TÀI LIỆU THAM KHẢO CHƯƠNG 1 .................................................................... 34
CHƯƠNG 2. CUNG - CẦU DU LỊCH VÀ CÂN BẰNG ......................................... 36
THỊ TRƯỜNG DU LỊCH ........................................................................................... 36
2.1. Cầu du lịch ............................................................................................................ 36
2.1.1 Khái niệm cầu du lịch ........................................................................................... 36
2.1.2. Đặc điểm cầu du lịch ........................................................................................... 37
2.2. Cung du lịch .......................................................................................................... 48
2.2.1. Khái niệm cung du lịch ........................................................................................ 48
2.2.2. Đặc điểm cung du lịch ......................................................................................... 49
2.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến cung, lượng cung du lịch ........................................ 53
2.3. Cân bằng thị trường du lịch ................................................................................ 56
2.3.1. Khái niệm và đặc điểm thị trường du lịch ........................................................... 56
2.3.2. Quan hệ cung - cầu và cân bằng thị trường du lịch ............................................. 62
Tóm tắt chương 2 ......................................................................................................... 67
CÁC THUẬT NGỮ CHƯƠNG 2 ............................................................................... 69
CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ THẢO LUẬN CHƯƠNG 2 ............................................... 70
Tình huống thảo luận chương 2 ................................................................................. 71
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................... 73
CHƯƠNG 3. CHI PHÍ, LỢI NHUẬN VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ DU LỊCH ....... 74
3.1. Chi phí kinh doanh du lịch .................................................................................. 74
3.1.1 Khái niệm và đặc điểm chi phí kinh doanh du lịch .............................................. 74
3.1.2. Chi phí cơ hội của kinh doanh du lịch ................................................................. 75
3.1.3. Chi phí ngắn hạn và chi phí dài hạn .................................................................... 76
3.1.4. Tỷ suất chi phí kinh doanh .................................................................................. 83
3.1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến chi phí kinh doanh du lịch ...................................... 83
3.2. Lợi nhuận kinh doanh du lịch ............................................................................. 85
3.2.1. Khái niệm lợi nhuận kinh doanh du lịch ............................................................. 85
3.2.2. Tỷ suất lợi nhuận kinh doanh du lịch .................................................................. 88
3.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến lợi nhuận kinh doanh du lịch .................................. 89
3.3. Hiệu quả kinh tế du lịch ....................................................................................... 90
3.3.1. Khái niệm hiệu quả kinh tế du lịch ...................................................................... 90
3.3.2. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế du lịch ..................................................... 92
TÓM TẮT NỘI DUNG CHƯƠNG 3 ......................................................................... 98
CÁC THUẬT NGỮ CHƯƠNG 3 ............................................................................... 99
CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ THẢO LUẬN CHƯƠNG 3 ............................................. 100
Tình huống thảo luận chương 3 ............................................................................... 101
TÀI LIỆU THAM KHẢO CHƯƠNG 3 .................................................................. 102
CHƯƠNG 4: CÁC NGUỒN LỰC ĐỂ PHÁT TRIỂN KINH TẾ DU LỊCH ....... 103
4.1. Lao động trong kinh doanh du lịch .................................................................. 103
4.1.1. Đặc điểm và vai trò của lao động trong kinh doanh du lịch .............................. 103
4.1.2.Năng suất lao động ............................................................................................. 110
4.1.3. Tiền lương lao động .......................................................................................... 112
4.2. Vốn kinh doanh du lịch ...................................................................................... 118
4.2.1. Đặc điểm và tầm quan trọng của vốn kinh doanh du lịch ................................. 118
4.2.2. Nhu cầu vốn kinh doanh .................................................................................... 120
4.2.3. Cơ cấu và nguồn vốn kinh doanh du lịch .......................................................... 121
4.2.4. Đánh giá tình hình vốn kinh doanh ................................................................... 122
4.3. Một số các nguồn lực khác ................................................................................. 123
4.3.1. Tài nguyên du lịch ............................................................................................. 123
4.3.2. Khoa học công nghệ .......................................................................................... 126
TÓM TẮT CHƯƠNG 4 ............................................................................................ 131
CÁC THUẬT NGỮ CHƯƠNG 4 ............................................................................. 132
CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ THẢO LUẬN .................................................................... 132
Tình huống thảo luận chương 4 ............................................................................... 132
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................... 134
1
LỜI NÓI ĐẦU
Kinh tế du lịch là một môn học kết hợp giữa kinh tế học và lĩnh vực du lịch,
nhằm nghiên cứu các quy luật vận động, phát triển của ngành du lịch trong nền kinh tế
quốc dân và trên thị trường toàn cầu. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế
quốc tế ngày càng sâu rộng, ngành du lịch không chỉ là hoạt động kinh tế quan trọng,
góp phần thúc đẩy tăng trưởng GDP, tạo việc làm mà còn là cầu nối giao lưu văn hóa,
quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới
Hơn ba thập niên qua, ngành du lịch Việt Nam đã phát triển mạnh về quy mô và
chất lượng, trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước. Tuy nhiên, ngành cũng đối
mặt với nhiều thách thức như cạnh tranh, biến động thị trường, dịch bệnh, biến đổi khí
hậu và yêu cầu phát triển bền vững, bảo vệ môi trường.
Trong bối cảnh đó, việc học tập và nghiên cứu môn Kinh tế du lịch trở nên cần
thiết và có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. Môn học này trang bị cho sinh viên các kiến thức
cơ bản về lý thuyết và thực tiễn kinh tế du lịch; giúp nhận diện, phân tích các nhân tố
tác động đến hoạt động du lịch; hiểu được vai trò, vị trí của du lịch trong nền kinh tế
quốc dân; đồng thời rèn luyện kỹ năng tư duy kinh tế, phân tích, đánh giá và hoạch
định chính sách, chiến lược phát triển du lịch phù hợp với điều kiện thực tiễn từng địa
phương, quốc gia và xu thế quốc tế.
Cuốn bài giảng “Kinh tế du lịch” được biên soạn với 4 chương bao gồm các nội
dung, kiến thức từ cơ bản đến nâng cao, đồng thời chú trọng tính ứng dụng thực tiễn
nhằm đáp ứng những yêu cầu đổi mới và nâng cao chất lượng đào tạo phù hợp với
chương trình đào tạo theo tín chỉ của trường Đại học Lao động – xã hội.
Bài giảng gồm các chương chính như sau:
Chương 1: Tổng quan về kinh tế du lịch, do TS Ngô Thị Hồng Hạnh biên soạn
Chương 2: Cung – Cầu về du lịch và cân bằng thị trường du lịch, do PGS.TS
Nguyễn Thị Vân Anh biên soạn
Chương 3: Chi phí, lợi nhuận và hiệu quả kinh tế du lịch, do TS. Nguyễn Thị
Phương Lan biên soạn
Chương 4: Các nguồn lực để phát triển kinh tế du lịch, do Ths. Đào Thị Thu Hiền
biên soạn
Trong quá trình biên soạn, còn một số hạn chế nhất định nên bài giảng không
tránh khỏi những thiếu sót, tập thể tác giả mong được nhận ý kiến đóng góp để nâng
cao chất lượng của bài giảng.
Xin trân trọng cảm ơn!
Tập thể tác giả biên soạn
2
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ KINH TẾ DU LỊCH
Mục tiêu chương 1:
Sau khi học xong chương 1, người học có thể:
- Nắm bắt được khái niệm du lịch và các yếu tố cấu thành hệ thống du lịch.
- Trình bày được động cơ du lịch, nhu cầu và mục đích chuyến đi của du khách và
các loại hình du lịch phổ biến.
- Nhận biết được khái niệm, đặc điểm, các yếu tố cấu thành của điểm đến du lịch
và điểm hấp dẫn du lịch.
- Hiểu rõ được khái niệm kinh tế du lịch và các đặc điểm chung của ngành du lịch.
- Phân tích được vai trò và tác động của du lịch đối với nền kinh tế.
1.1. Khái quát chung về du lịch
1.1.1. Khái niệm và các yếu tố cấu thành hệ thống du lịch
Theo Tổ chức Du lịch Thế giới của Liên Hợp Quốc (UNWTO, 2008): Du lịch
là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn các cuộc
hành trình và lưu trú của cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi cư trú thường xuyên của
họ với mục đích hoà bình. Nơi họ đến không phải là nơi làm việc của họ.
Cùng với sự phát triển của Du lịch, có nhiều cách tiếp cận khác nhau về Du lịch
(Tourism), song nhìn chung, khái niệm này được hiểu thống nhất là sự di chuyển và
lưu trú tạm thời của con người ra ngoài nơi cư trú thường xuyên nhằm đáp ứng các
nhu cầu nghỉ ngơi, giải trí, tham quan, tìm hiểu, giao lưu văn hóa hoặc thực hiện các
mục đích hợp pháp khác. Cách hiểu này phù hợp với quy định của Luật Du lịch Việt
Nam (2017), theo đó du lịch được định nghĩa là việc con người đi ra ngoài nơi cư trú
thường xuyên của mình trong thời gian không quá 01 năm liên tục và không nhằm mục
đích kiếm sống tại nơi đến, để đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm
hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp mục đích hợp pháp khác.
Từ khi hình thành và phát triển, du lịch được xem là một hiện tượng xã hội đặc thù,
phản ánh nhu cầu di chuyển và trải nghiệm của con người. Xét về bản chất, hoạt động
du lịch thường gắn với các đặc điểm cơ bản sau:
- Tính di chuyển tự nguyện: Du lịch gắn liền với sự thay đổi vị trí địa lý của con
người trên cơ sở tự nguyện, không mang tính cưỡng ép hay bắt buộc.
- Tính tạm thời: Sự di chuyển trong du lịch là hai chiều – “đi và trở về” - diễn ra
trong khoảng thời gian nhất định, không nhằm mục đích định cư lâu dài.
- Tính lưu trú và trải nghiệm: Trong thời gian ở lại điểm đến, du khách thực hiện
các hoạt động tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí hoặc tìm hiểu văn hoá, góp phần tạo nên
giá trị của chuyến đi.
- Tính thời gian rảnh rỗi: Hoạt động du lịch thường diễn ra trong khoảng thời gian
nghỉ ngơi, ngoài thời gian lao động, học tập hay công tác thường nhật.