Bài giảng Lịch sử triết học: Chương 2 - TS. Nguyễn Thị Huệ

Triết học Ấn Độ cổ đại và trung đại đại diện cho một trong những truyền thống tư tưởng sâu sắc và lâu đời nhất thế giới, hình thành từ khoảng 2.500 năm TCN. Sự ra đời và phát triển của nó được định hình bởi các tiền đề tự nhiên, lịch sử xã hội với cơ cấu giai cấp phức tạp, cùng nền tảng văn hóa phong phú chứa đựng các kinh điển như Vedas và Upanishads. Nghiên cứu triết học Ấn Độ không chỉ cung cấp cái nhìn sâu sắc về một di sản trí tuệ độc đáo mà còn làm nổi bật tầm quan trọng của việc khám phá các khái niệm như giải thoát khỏi khổ đau và bản thể luận, vốn là trung tâm của các trường phái tư tưởng này.

Sinh viên, học giả ngành triết học, tôn giáo học, Ấn Độ học, lịch sử, và những độc giả quan tâm đến các nền văn minh và tư tưởng cổ đại.

Tài liệu này cung cấp một cái nhìn toàn diện về lịch sử và đặc điểm của triết học Ấn Độ cổ đại và trung đại, bắt đầu bằng việc phân tích những tiền đề cơ bản đã định hình nó. Các yếu tố như điều kiện tự nhiên, lịch sử xã hội với cơ cấu giai cấp chặt chẽ (hệ thống Varna) và tiền đề văn hóa phong phú từ các kinh điển Veda và Áo nghĩa thư (Upanishads) được trình bày chi tiết. Triết học Ấn Độ được xác định bởi những đặc điểm nổi bật như tính chất tôn giáo sâu sắc, mục tiêu chính là giải thoát con người khỏi khổ đau, khuynh hướng "hướng nội" nhằm tìm kiếm "Đại ngã" trong "Tiểu ngã", cùng khả năng trừu tượng hóa và khái quát hóa cao. Các phương pháp tiếp cận và nội dung chính được phân loại thành hai hệ thống: trường phái triết học chính thống (Samkhya, Vedanta, Yoga, Nyaya, Mimansa, Vaisesika) và không chính thống (Lokayata, Jaina, Phật giáo). Mỗi trường phái cung cấp một góc nhìn độc đáo về bản thể luận, ví dụ như Mimansa tập trung vào Dharma và nghiệp, trong khi Vedanta khẳng định Brahman là thực tại tối hậu và thế giới vật chất chỉ là ảo ảnh. Nghiên cứu này không chỉ làm rõ sự đa dạng trong tư tưởng mà còn chỉ ra giá trị ứng dụng và hàm ý sâu sắc của triết học Ấn Độ trong việc hiểu biết về vũ trụ, con người và con đường đạt đến chân lý, qua đó góp phần vào các thảo luận triết học và tôn giáo đương đại.