1
1/22/20 1
Chương 4
CÁC QUY LUẬT CƠ BẢN CỦA
TƯ DUY LOGIC
I. TƯ DUY LOGIC
II. CÁC QUY LUẬT CƠ BẢN CỦA TƯ DUY LOGIC
CHƯƠNG 4 –CÁC QUY LUẬT CƠ BẢN CỦA
TƯ DUY LOGIC
2
1/22/20
I. TƯ DUY LOGIC
I.1. Tính hai mặt của phương thức tồn tại đối tượng và tư duy
I.2. Tư duy logic và tư duy biện chứng
Định
nghĩa
Con
đường
Quá trình xâm nhập sâu rộng của lý trí
con người vào thế giới xung quanh để
tìm hiểu,nắm bắt các cấp độ quy luật,
bản chất của đối tượng.
“Từ trực quan sinh động đến tư duy
trừu tượng và từ tư duy trừu tượng
đến thực tiễn - đó là con đường biện
chứng của sự nhận thức chân lý, của
sự nhận thức thực tại khách quan”.
I.1. Tính hai mặt của phương thức tồn tại
đối tượng và tư duy
2
Đối
tượng
Tư
duy
Logic
học
I.1. Tính hai mặt của phương thức tồn tại đối
tượng và tư duy
Phương thức tồn tại đối tượng tư duy là vừa ổn
định (đứng im) tương đối (nó là nó), vừa thay đổi
(vận động) tuyệt đối (nó không là nó); trong đó,sự
thay đổi bao hàm trong mình sự ổn định.
Phương thức tư duy phản ánh đối tượng phải
vừa có tính logic,vừa có tính biện chứng;trong
đó,tính biện chứng của tư duy (tư duy vươn tới
chân lý)bao hàm trong mình tính logic (tư duy
hợp lý).
.
Logic biện chứng (nghiên cứu tư duy biện chứng)
đối lập với logic hình thức (nghiên cứu tư duy
logic) nhưng không loại trừ logic hình thức.
ØLogic hình thức
•Vạch ra các quy luật,
quy tắc logic,các hình
thức tư duy, kết cấu
logic của tư tưởng,…
•Xây dựng phương
pháp hình thức hóa,...
•Làm sáng tỏ bản chất
của tư duy logic,…
ØLogic biện chứng
•Vạch ra các quy luật,
nguyên tắc biện chứng,
các hình thức,nội
dung của tư tưởng,…
•Xây dựng phương pháp
biện chứng,…
•Làm sáng tỏ bản chất
của tư duy biện
chứng...
Logic hình thức & Logic biện chứng
I.2. Tư duy logic và tư duy biện chứng
Tư duy logic & Tư duy biện chứng
•Tư duy logic là quá
trình vận động tư
tưởng tuân theo các
quy luật logic,để suy
nghĩ được chính xác,
nhất quán, phi mâu
thuẫn, có căn cứ...
•Tư duy biện chứng
là quá trình vận
động tư tưởng tuân
theo các quy luật
biện chứng,để suy
nghĩ được khách
quan, toàn diện, lịch
sử –cụ thể…
I.2. Tư duy logic và tư duy biện chứng
3
Tư tưởng & Tư duy logic
•Tư tưởng (được ký
hiệu là a) là ýnghĩ đã
định hình rõ rệt trong
tư duy, phản ánh về
một đối tượng (đứng
im tương đối trong
hiện thực) có phẩm
chất và giá trị logic
xác định.
•Khi xây dựng các tư
tưởng để phản ánh đối
tượng,tư duy logic chỉ
tác động lên các kết cấu
logic của chúng, sao cho
suy nghĩ diễn ra một
cách hợp lý,mà không
quan tâm đến nội dung
(chân lý) của nó.
I.2. Tư duy logic và tư duy biện chứng
CHƯƠNG 4 –CÁC QUY LUẬT CƠ BẢN CỦA
TƯ DUY LOGIC
8
1/22/20
II. CÁC QUY LUẬT CƠ BẢN CỦA TƯ DUY LOGIC
II.1. Quy luật đồng nhất
II.2. Quy luật phi mâu thuẫn
II.3. Quy luật loại trừ cái thứ ba
II.4. Quy luật lý do đầy đủ
Phát biểu
•Mỗi tư tưởng đồng
nhất với chính nó.
•Hai tư tưởng cùng
phản ánh một đối
tượng, trong cùng
điều kiện, hoàn cảnh,
quan hệ, cùng khẳng
định hay phủ định
một điều nào đó thì
đồng nhất nhau.
a-tư
tưởng
mang ý
nghĩa và có
giá trị logic
xác định.
•Không được
thay đổi đối
tượng tư tưởng.
•Ngôn ngữ diễn
đạt tư tưởng
phải chính xác.
•Tư tưởng được
nhắc lại phải
đồng nhất với tư
tưởng ban đầu.
a ≡a
II.1. Quy luật đồng nhất
Ký hiệu Yêu cầu
4
Giá
trị
Làm cho tư duy có tính chính xác,rõ ràng;
suy nghĩ trở nên khúc chiết,mạch lạc.
Lỗi
logic
Khi vi phạm yêu cầu của Quy luật này tư duy sẽ
mắc lỗi logic “thay đổi (đánh tráo) tư tưởng”; tức
nghĩ sai, phản ánh không đúng đối tượng;...
Giới
hạn
Là Quy luật cơ bản của tư duy logic (nguyên lý logic
học) mà không phải là Quy luật về tính bất biến của
sự vật, hiện tượng (nguyên lý siêu hình học).
II.1. Quy luật đồng nhất
II.1. Quy luật đồng nhất
11
1/22/20
1) Đánh tráo đối tượng,nội dung của tư tưởng:
Câu truyện Trạng Quỳnh ăn đào trường thọ.
2) Đánh tráo ngôn ngữ diễn đạt tư tưởng:
-Từ đa nghĩa:Bà già đi xem bói;
-Từ không rõ nghĩa:Công an bắt bọn cướp giật
bằng xe máy.
-Sai cấu trúc ngữ pháp:Uống Kremil-S hết đau
bụng,đầy hơi,dễ tiêu
3)Ýnghĩ,tư duy tái tạo không đồng nhất với ý nghĩ,tư duy
nguyên mẫu: Cô giáo hỏi:Hai lần chín là bao nhiêu?
Ví dụ về lỗi logic
https://www.youtube.com/watch?v=xR6FQApMpGw
Kyù hieäu
•Mỗi tư tưởng
không thể đồng
thời vừa khẳng
định, vừa phủ
định một điều gì
đó.
•Hai tư tưởng trái
ngược nhau
không đồng thời
cùng đúng được.
•a và ~ai–hai tư
tưởng trái ngược
nhau (khác nhau
về chất /có giá trị
logic không cùng
đúng).
•Có nhiều ~aitrái
ngược với a.
Yeâu caàu
•Tư duy logic
không chứa
mâu thuẫn
logic (Hai tư
tưởng trái
ngược nhau
phải có ít nhất
một tư tưởng
sai).
~(a
Ù
~ai)
II.2. Quy luật phi mâu thuẫn
Ký hiệu Yêu cầu
Phát biểu
5
II.2. Quy luật phi mâu thuẫn
Giá
trị
Lỗi
logic
Giới
hạn
•Làm cho tư duy có tính liên tục, nhất
quán; suy nghĩ không sa vào sai lầm.
•Là cơ sở của phép bác bỏ gián tiếp.
•Khi vi phạm yêu cầu của Quy luật này tư
duy sẽ mắc lỗi logic “sa vào mâu thuẫn”,...
•Là Quy luật cơ bản của tư duy logic mà không
phải là Quy luật về tính phi mâu thuẫn của sự vật,
hiện tượng khách quan (của phép biện chứng).
Mâu thuẫn logic & mâu thuẫn biện chứng
ØMâu thuẫn biện chứng
•Tồn tại khách quan,phổ
biến.
•Biểu hiện bằng sự thống
nhất và đấu tranh của 2
mặt đối lập.
•Là nguồn gốc,động lực
của mọi sự vận động,
phát triển.
ØMâu thuẫn logic
•Tồn tại chủ quan,không
phổ biến.
•Biểu hiện bằng sự kết
hợp 2tư tưởng trái
ngược nhau.
•Là nguyên nhân làm cho
tư duy sa vào sai lầm,
bế tắc.
II.2. Quy luật phi mâu thuẫn
II.2. Quy luật phi mâu thuẫn
15
1/22/20
1) Không được chứa đựng mâu thuẫn logic trực tiếp trong tư
duy khi phản ánh về đối tượng ởmột phẩm chất xác định:
Đêm qua, lúc đang ngủ say, tôi thấy tên trộm đang đi
vào nhà tôi.
2) Không được chứa đựng mâu thuẫn logic gián tiếp trong tư
duy:
ØKhông vừa khẳng định,vừa phủ định:Người bán mâu và
bán thuẫn.
ØKhông được khẳng định cho chúng hai thuộc tính mà trong
thực tế hai thuộc tính đó lại loại trừ nhau lẫn nhau:Người
đàn ông xin ngủ ởnhà quỷ.
Ví dụ về lỗi logic