Bài giảng Lý luận giáo dục Phần 2: [Thêm nội dung cụ thể của phần 2 để tối ưu SEO]

Chương 2

LÝ LUN GIÁO DC

***

MC TIÊU, NI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP HC TP

Lý lun giáo dc (thut ng$ giáo dc ñư2c dùng theo nghĩa hFp) là mt b

phn ca Giáo dc hc hay Sư phm hc ñi cương. Lý lun giáo dc nghiên c u

bn cht ca quá trình giáo dc, thit k ni dung, xác ñ(nh các nguyên tc, các

phương pháp giáo dc, ñánh giá kt qu giáo dc theo ñúng mc tiêu và yêu c%u

giáo dc nh4m hình thành nh$ng quan ñim, tư tư)ng, tình cm và ph<m cht nhân

cách cho HS.

ðây là cơ s) lý lun khoa hc ca công tác giáo dc ph<m cht nhân cách HS

trong nhà trư*ng nói chung và công tác ch nhim lp nói riêng.

YÊU C5U

Sau khi hc xong chương này sinh viên:

- Có kin th c hiu bit v& quá trình giáo dc (Khái nim, cu trúc, ñc ñim,

bn cht, tính quy lut và logíc ca quá trình giáo dc ) Trung hc) cũng như mc

tiêu, nhim v mà ngư*i GV c%n thc hin trong quá trình giáo dc; có kin th c,

hiu bit v& các nguyên tc c%n tuân th và v& vic xây dng ni dung, la chn

phương pháp giáo dc mt cách khoa hc.

- Có k7 năng:

+ Nghiên c u và tích lũy kinh nghim giáo dc qua các tài liu lý lun và

thc ti8n.

+ Liên h và rút ra ñư2c nh$ng bài hc c%n thit cho bn thân t3 nh$ng lý

lun cơ bn v& giáo dc, t3 nh$ng tình hung giáo dc.

+ Bưc ñ%u rèn luyn các k7 năng giáo dc nói chung qua các hot ñng hc

tp và thc hành môn hc, nht là qua hc h2p tác và x: lý các tình hung giáo dc.

- Có quan ñim duy vt bin ch ng trong nghiên c u, liên h và vn dng

tri th c cơ bn v& giáo dc. Ý th c ñư2c v( th, vai trò và trách nhim v to ln ca

ngư*i GV trong quá trình giáo dc phc v s nghip công nghip hóa, hin ñi hóa

ca ñt nưc hin nay; cũng như ý th c ñư2c nh$ng thách th c, ñòi h;i ñi vi

ngư*i GV v& ph<m cht và năng lc sư phm ca công tác này ñ t3 ñó chăm lo rèn

luyn nh$ng ph<m cht và năng lc giáo dc HS trong quá trình ñào to sư phm.

NI DUNG

Ni dung ca chương Lý lun giáo dc bao g0m:

- Quá trình giáo dc

- Nguyên tc giáo dc

- Ni dung giáo dc

- Phương pháp giáo dc

PHƯƠNG PHÁP

Trong quá trình hc tp chương này, sinh viên lĩnh hi tri th c lý lun cơ bn

qua vic t nghiên c u tài liu là chính. Các tit hc trên lp s= tp trung vào các

hot ñng chính như: Gii quyt tình hung sư phm, trao ñi nhóm nh; và tho

lun trên lp, h thng hóa tri th c. SV ñư2c to cơ hi luyn tp mt s k7 năng

giáo dc, x: lý tình hung, hc h2p tác...chu<n b( cơ s) lý lun cho hot ñng giáo

dc HS, nht là công tác ch nhim lp trong ñ2t Kin tp sư phm ) hc kỳ V.

2.1. QUÁ TRÌNH GIÁO DC

2.1.1. Khái nim quá trình giáo dc

Khái nim: Quá trình giáo dc là quá trình hot ñng phi h2p gi$a nhà giáo

dc và ñi tư2ng giáo dc trong ñó, hot ñng ca nhà giáo dc ñóng vai trò ch

ño, hot ñng ca ñi tư2ng giáo dc ñóng vai trò ch ñng, tích cc nh4m hình

thành cho ñi tư2ng giáo dc ý th c cá nhân và nh$ng hành vi, thói quen phù h2p

vi nh$ng chu<n mc xã hi qui ñ(nh.

Ví d: Giáo dc cho HS ý th c ñư2c các ni qui hc tp và thc hin tt các

ni qui ñó (có hành vi, thói quen phù h2p vi nh$ng yêu c%u mà ni qui hc tp qui

ñ(nh như: ñi hc ñúng gi*, không nói chuyn riêng trong gi* hc...)

Trong khái nim th hin:

- Quá trình giáo dc di8n ra s tác ñng qua li thng nht bin ch ng gi$a

nhà giáo dc và ñi tư2ng giáo dc.

- Trong s tương tác này, tác ñng ca nhà giáo dc gi$ vai trò ch ño còn

HS v3a là ñi tư2ng ch(u s tác ñng ca nhà giáo dc v3a là ch th ch ñng, tích

cc t hoàn thin bn thân.

- Mc ñích nh4m giáo dc cho HS có ý th c và hành vi thói quen cư x: ñúng

ñn trong các hot ñng và các mi quan h xã hi.

Trong nhà trư*ng, mt giáo dc này thư*ng ñư2c gi là giáo dc tư tư)ng,

chính tr(, ño ñ c, tác phong hay giáo dc ño ñ c.

2.1.2. Cu trúc ca quá trình giáo dc

Cũng ging như quá trình dy hc, cu trúc ca quá trình giáo dc là cu

trúc-h thng. Cu trúc ca quá trình giáo dc bao g0m các thành t sau:

1). Nhà giáo dc (GV)

Nhà giáo dc có th là mt cá nhân hay mt tp th. ðây là ch th ca

nh$ng tác ñng giáo dc ñn ñi tư2ng giáo dc. Trong s các nhà giáo dc ca nhà

trư*ng, lc lư2ng ñông ño nht là GV.

2). ði tư2ng giáo dc (HS)

ði tư2ng giáo dc cũng có th là mt cá nhân hay mt tp th. ðây là ñi

tư2ng ch(u s tác ñng ca nhà giáo dc. ði tư2ng giáo dc ñ0ng th*i là ch th t

giáo dc. Trong nhà trư*ng, HS là lc lư2ng ñông ño các ñi tư2ng giáo dc.

Nhà giáo dc và ñi tư2ng giáo dc là hai thành t trung tâm ca quá trình

giáo dc. Hai thành t này tác ñng qua li vi nhau (GV HS). Trong ñó,

hot ñng ca nhà giáo dc ñóng vai trò ch ño, hot ñng ca ñi tư2ng giáo dc

ñóng vai trò ch ñng. Trong quá trình hot ñng phi h2p ñó, GV giúp HS trưc

ht xác ñ(nh ñư2c mc ñích-nhim v phn ñu rèn luyn nhân cách; t3 ñó xác ñ(nh

ni dung và phương pháp rèn luyn nh4m ñt ñư2c mc ñích ñ& ra.

3). Mc ñích và nhim v giáo dc (Mð-NVGD)

Mc ñích giáo dc nh4m hình thành HS nh$ng ph<m cht và năng lc c%n

thit ca ngư*i công dân, ngư*i lao ñng trong xã hi mi.

ð thc hin ñư2c mc ñích này, quá trình giáo dc c%n hoàn thành ba

nhim v:

- Hình thành và phát trin ) HS ý th c cá nhân v& các chu<n mc xã hi qui

ñ(nh.

- Hình thành và phát trin ) HS thái ñ (xúc cm, tình cm) tích cc ñi vi

các chu<n mc xã hi.

- Hình thành và phát trin ) HS h thng hành vi và nh$ng thói quen hành vi

phù h2p vi nh$ng chu<n mc xã hi qui ñ(nh.

MðGD là thành t có v( trí hàng ñ%u và ñóng vai trò ñ(nh hưng cho s vn

ñng, phát trin ca các thành t khác cũng như toàn b quá trình giáo dc.

4). Ni dung giáo dc (NDGD)

Ni dung giáo dc qui ñ(nh h thng nh$ng chu<n mc xã hi c%n giáo dc

cho HS.

5). Phương pháp, phương tin và hình th c t ch c giáo dc (PPGD)

Phương pháp, phương tin và hình th c t ch c giáo dc là nh$ng phương

pháp, phương tin và hình th c t ch c ñư2c s: dng trong quá trình giáo dc nh4m

giúp HS chuyn hóa nh$ng chu<n mc xã hi thành ý th c cá nhân và nh$ng hành

vi thói quen ca bn thân.

6). Kt qu giáo dc (KQGD)

KQGD phn ánh kt qu vn ñng phát trin ca quá trình giáo dc. KQGD

phn ánh tp trung kt qu vn ñng ca ñi tư2ng giáo dc. KQGD th hin ) ch1:

ñi tư2ng giáo dc ñã ý th c ñư2c các chu<n mc xã hi như th nào, có thái ñ gì

ñi vi các chu<n mc xã hi ñó và các hành vi, thói quen ca h có phù h2p vi

các chu<n mc xã hi hay không? Kt qu ñó ñư2c th hin trong toàn b cuc sng

ca HS, th hin trong các hot ñng và các mi quan h ca HS vi th gii muôn

màu muôn vB xung quanh các em.

7). Môi trư*ng (MT)

Các thành t trên t0n ti trong mi quan h bin ch ng vi nhau và trong mi

quan h bin ch ng vi yu t môi trư*ng.

Cu trúc ca quá trình giáo dc ñư2c th hin ) sơ ñ0 sau:

Sơ ñ0: Cu trúc ca quá trình giáo dc

2.1.3. Bn cht ca quá trình giáo dc

* Quá trình giáo dc là mt b phn ca quá trình sư phm (hay qúa trình

giáo dc tng th) cho nên bn cht ca quá trình giáo dc phn ánh nh$ng ñc

trưng ca quá trình sư phm mà bt c quá trình giáo dc c th nào cũng phi có.

ðc trưng ch yu ñó là quá trình giáo dc bao g0m hai mt:

- S tác ñng có mc ñích, có k hoch ca nhà giáo dc ñn các mt ca

nhân cách ngư*i ñư2c giáo dc;

- S hư)ng ng tích cc ca ngư*i ñư2c giáo dc ñi vi nh$ng tác ñng ñó

và s t giác hoàn thin nhân cách ca bn thân. Nói cách khác, s thng nht gi$a

NDGD

PPGD

KQGD

nh$ng tác ñng giáo dc ch ño ca nhà giáo dc và nh$ng tác ñng giáo dc ch

ñng tích cc ca ñi tư2ng giáo dc là nét bn cht ca quá trình giáo dc.

Mc ñích cui cùng ca quá trình giáo dc là hình thành cho HS nh$ng hành

vi, thói quen hành vi phù h2p vi yêu c%u ca nh$ng chu<n mc xã hi qui ñ(nh.

ðây là biu hin ca b mt ño ñ c ca con ngư*i. Cho nên nét bn cht ni bt

ca quá trình giáo dc là làm cho HS ý th c ñúng ñn và sâu sc v& ni dung các

chu<n mc xã hi và ý nghĩa xã hi ca vic thc hin ñúng ñn các chu<n mc ñó;

b0i dưCng cho các em thái ñ tích cc ñi vi các chu<n mc xã hi t3 ñó hình

thành cho các em ni&m tin v& s ñúng ñn ca các chu<n mc xã hi ñ các em làm

theo yêu c%u ca nh$ng chu<n mc ñó (th hin qua nh$ng hành vi, thói quen hành

vi phù h2p); các em bit và có năng lc ñu tranh chng li nh$ng biu hin hành vi

không phù h2p.

T3 tính bn cht này, có th nói: Quá trình giáo dc là quá trình dưi tác

ñng ch ño ca nhà giáo dc, ngư*i ñư2c giáo dc chuyn hóa mt cách t giác,

tích cc nh$ng yêu c%u ca nh$ng chu<n mc xã hi ñã ñư2c qui ñ(nh thành hành

vi và thói quen tương ng ca bn thân.

* Vì hành vi, thói quen hành vi ch@ ñư2c hình thành và biu hin trong hot

ñng và trong các mi quan h ca con ngư*i cho nên giáo dc hành vi và thói quen

hành vi thc cht là quá trình t ch c và t t ch c cuc sng mt cách h2p lý cho

HS.

Quá trình t ch c và t t ch c cuc sng h2p lý cho HS chính là quá trình:

- T ch c, ñi&u khin và t t ch c, ñi&u khin các loi hình hot ñng

phong phú và ña dng ca HS;

- T ch c, ñi&u khin và t t ch c, ñi&u khin các mi quan h nhi&u mt

ca HS vi th gii xung quanh, vi ngư*i khác.

- T ch c, ñi&u khin và t t ch c, ñi&u khin các dng giao lưu ña dng

gi$a HS vi nhau và gi$a HS vi nh$ng ngư*i khác.

ði&u này ñã ñư2c th hin trong cuc sng hin nay như: giúp trB xây dng

k hoch hc tp và t ch c thc hin k hoch hc mt cách tp h2p lý; giúp trB

xây dng và thc hin ch ñ sinh hot trong gia ñình, trong cng ñ0ng, xã hi mt

cách h2p lý; t ch c các hot ñng (hc tp, lao ñng, sinh hot tp th, các hot

ñng xã hi, vui chơi ngh@ ngơi...), các mi quan h giao lưu (giao lưu gi$a HS các

lp, các trư*ng...vi nhau, giao lưu gi$a các em vi các lc lư2ng lao ñng xã

hi...) mt cách h2p lý.

Tóm li, có th nói bn cht ca quá trình giáo dc là quá trình t ch c, ñi&u

khin và t t ch c, ñi&u khin các hot ñng, các mi quan h tip xúc và giao lưu

ñ HS thc hin tt yêu c%u ca nh$ng chu<n mc xã hi.

* Trong thc t cho thy:

/ ñâu (nhà trư*ng, gia ñình, xã hi) nhà giáo dc quan tâm t ch c tt các

hot ñng, các mi quan h phong phú, ña dng cho trB (cá nhân hay tp th) thì )

ñó s= có nh$ng tp th v$ng mnh, nh$ng cá nhân có nhân cách tt và ngư2c li.

Cá nhân càng tích cc tham gia vào các hot ñng bao nhiêu thì nhân cách

càng ñư2c hình thành, phát trin tt, toàn din by nhiêu và ngư2c li.

T3 ñó rút ra, trong giáo dc tp th và cá nhân, c%n quan tâm t ch c và ñi&u

khin tt các hot ñng, các mi quan h. M1i cá nhân mun rèn luyn ñ có nhân

cách tt c%n bit t t ch c h2p lý các hot ñng ca bn thân và tham gia tích cc

vào các hot ñng, các mi quan h tip xúc, giao lưu trong cuc sng.

2.1.4. Nh$ng ñc ñim ca quá trình giáo dc

Mt s ñc ñim cơ bn ca quá trình giáo dc:

2.1.4.1. Quá trình giáo dc là quá trình lâu dài, liên tc

Có th nói quá trình giáo dc có tính lâu dài và tính liên tc.

Tính lâu dài th hin ) ch1 ñ có kt qu, quá trình giáo dc c%n phi có th*i

gian. Th*i gian có th hàng tu%n, hàng tháng, hàng năm và cũng có th là c mt ñ*i

ngư*i, c mt th h.

Tính liên tc th hin ) ch1 trong sut quá trình giáo dc, lúc nào, ) ñâu, ñi

tư2ng giáo dc cũng nhn ñư2c nh$ng tác ñng giáo dc.

Nguyên nhân khin quá trình giáo dc có tính lâu dài và liên tc:

- Có như vy thì quá trình giáo dc mi ñáp ng ñư2c vi yêu c%u phát trin

ca xã hi và nhu c%u phát trin ca bn thân.

- Vic hình thành mt quan ñim, mt tư tư)ng hay mt ni&m tin nào ñó,

nht là mt ph<m cht, mt thói quen tt (ví d thói quen th dc bui sáng) c%n

phi có th*i gian lâu dài (th*i gian ñ ngư*i ñư2c giáo dc nhn th c, có thái ñ và

tin tư)ng vào s ñúng ñn ca yêu c%u mà mình c%n thc hin, th*i gian luyn tp

hành vi thc hin yêu c%u và th*i gian lp ñi lp li nhi&u l%n hành vi ñ hành vi tr)

thành thói quen hành vi), khi ñã hình thành ñư2c r0i nó li phi thư*ng xuyên ñư2c

cng c, nu không hành vi tt ñã hình thành s= d%n d%n suy yu và ñn mt lúc nào

ñó nó có th như*ng ch1 cho hành vi xu.

Cơ s) trit hc ca vn ñ& này là ) ch1 xã hi và cá nhân sng trong xã hi

ñó luôn luôn vn ñng và phát trin không ng3ng; quá trình hình thành và phát trin

nhân cách là mt quá trình ñu tranh và thng nht gi$a các mt ñi lp, quá trình

luôn có s ph ñ(nh l>n nhau gi$a cái tt và cái xu trong nhân cách. ðây là cơ s)

ñ gii thích cho nh$ng hin tư2ng vì sao có nh$ng cán b ñã t3ng vào sinh ra t:,

nh$ng cán b tư)ng ch3ng như ñã có bn cht rt tt th mà v>n b( thoái hóa, bin

cht.

Vì giáo dc là mt quá trình lâu dài, liên tc cho nên trong công tác giáo dc

ñòi h;i:

- C nhà giáo dc l>n ñi tư2ng giáo dc c%n phi có tính kiên trì, nh>n ni.

- C%n chú ý ñ ñi tư2ng giáo dc luôn luôn nhn ñư2c s giáo dc ) mi

nơi, mi ch1 và mi lúc b4ng mt quá trình giáo dc có k hoch, b4ng t ch c s

phi h2p giáo dc gi$a các lc lư2ng giáo dc (gia ñình, nhà trư*ng và xã hi).

- Hình thành và phát trin kh năng t giáo dc cho ñi tư2ng giáo dc.

Trong quá trình lâu dài, liên tc ñó, c%n chú ý ñn giai ñon giáo dc trB. B)i

vì l a tui này là giai ñon ban ñ%u-giai ñon quan trng nht ca cuc ñ*i con

ngư*i. Nh$ng cơ s) ban ñ%u ca nhân cách toàn din ñư2c hình thành ) giai ñon

này.

2.1.4.2. Quá trình giáo dc là quá trình di8n ra vi nh$ng tác ñng giáo dc

ph c h2p

ði tư2ng ca quá trình giáo dc là con ngư*i, trong nhà trư*ng là HS.

Trong quá trình hình thành và phát trin nhân cách, HS ch(u nh hư)ng b)i rt

nhi&u các yu t tác ñng (các yu t môi trư*ng, di truy&n, hot ñng cá nhân và

giáo dc). Các yu t này tác ñng ñn s hình thành, phát trin nhân cách trong

mi quan h bin ch ng vi nhau, trong ñó yu t giáo dc ñóng vai trò ch ño.

Ch@ vi yu t giáo dc, m1i HS ñã ch(u nh$ng nh hư)ng giáo dc khác

nhau t3 môi trư*ng như gia ñình, nhà trư*ng và xã hi. Trong các môi trư*ng giáo

Bài giảng Lý luận giáo dục: Phần 2

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi