ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT
KHOA KỸ THUẬT XÂY DỰNG
BÀI GIẢNG
TRẮC ĐỊA XÂY DỰNG
Biên soạn: GV. NGUYỄN HỮU TUÂN
Đà Nẵng, năm 2021
MỤC LỤC
CHƯƠNG 1: NHỮNG KIẾN THỨC CHUNG VỀ TRẮC ĐỊA ................. 1
1.1. Vai trò của học phần .......................................................................... 1
1.2. Mặt thủy chuẩn và hệ thống độ cao ................................................... 1
1.2.1. Mặt thủy chuẩn ............................................................................ 1
1.2.2. Hệ thống độ cao .......................................................................... 2
1.3. Vị trí của điểm trên mặt đất và định hướng đường thẳng .................. 3
1.4. Các bài toán cơ bản trong trắc địa ...................................................... 5
1.4.1. Bài toán thuận ............................................................................. 5
1.4.2. Bài toán nghịch ........................................................................... 7
1.4.3. Bài toán tính chuyền góc định hướng ......................................... 9
1.5. Các loại sai số đo đạc ....................................................................... 12
1.5.1. Các khái niệm về đo đạc trong trắc địa ..................................... 12
1.5.2. Khái niệm về sai số đo đạc ....................................................... 12
1.5.3. Phân loại sai số đo ..................................................................... 13
1.6. Các tiêu chuẩn đánh giá độ chính xác đo đạc .................................. 13
1.6.1. Đánh giá kết quả đo cùng độ chính xác .................................... 13
1.6.2. Sai số trung phương của một hàm số các đại lượng đo ............ 17
1.6.3. Sai số trung phương trị trung bình cộng ................................... 18
1.6.4. Đánh giá kết quả đo không cùng độ chính xác ......................... 19
1.7. Giới thiệu về các loại máy trắc địa .................................................. 19
CHƯƠNG 2: ĐO GÓC ............................................................................... 22
2.1. Khái niệm ......................................................................................... 22
2.1.1. Khái niệm góc đứng và góc bằng ............................................. 22
2.1.2. Đơn vị đo góc ............................................................................ 24
2.2. Máy kinh vĩ ...................................................................................... 24
2.2.1. Giới thiệu chung ........................................................................ 24
2.2.2. Cấu tạo chung ............................................................................ 25
2.2.3. Cấu tạo chi tiết .......................................................................... 26
2.2.4. Các thao tác cơ bản với máy kinh vĩ ......................................... 27
2.3. Đo góc bằng ..................................................................................... 28
2.3.1. Phương pháp đo đơn giản (đo cung) ......................................... 28
2.3.2. Phương pháp đo toàn vòng ....................................................... 31
2.3.3. Đo góc gián tiếp (trong tam giác) ............................................. 32
2.4. Đo góc đứng ..................................................................................... 33
CHƯƠNG 3: ĐO CHIỀU DÀI ................................................................... 37
3.1. Khái niệm ......................................................................................... 37
3.2. Đo chiều dài bằng thước .................................................................. 38
3.2.1. Các dụng cụ đo độ dài trực tiếp ................................................ 38
3.2.2. Định hướng đường thẳng .......................................................... 40
3.2.3. Phương pháp đo ........................................................................ 43
3.3. Đo chiều dài bằng phương pháp quang học ..................................... 45
3.3.1. Giới thiệu phương pháp đo ....................................................... 45
3.3.2. Trường hợp tia ngắm nằm ngang (góc đứng V=0) ................... 46
3.3.2. Trường hợp tia ngắm nằm nghiêng (góc đứng V≠0) ................ 47
CHƯƠNG 4: ĐO CAO ............................................................................... 49
4.1. Khái niệm ......................................................................................... 49
4.2. Máy thủy bình và mia ...................................................................... 50
4.2.1. Máy thủy bình ........................................................................... 50
4.2.2. Mia thủy chuẩn (E staff ) .......................................................... 50
4.3. Đo cao hình học ............................................................................... 51
4.3.1. Trình tự thực hiện đo cao bằng máy thủy bình ......................... 51
4.3.2. Phương pháp đo cao hình học ................................................... 52
4.4. Đo cao lượng giác ............................................................................ 56
CHƯƠNG 5: LƯỚI KHỐNG CHẾ TRẮC ĐỊA ........................................ 58
5.1. Khái niệm về lưới khống chế trắc địa .............................................. 58
5.1.1. Khái niệm chung ....................................................................... 58
5.1.2. Lưới khống chế tọa độ (mặt bằng) ............................................ 59
5.1.3. Lưới khống chế độ cao .............................................................. 60
5.2. Lưới đường chuyền kinh vĩ .............................................................. 60
5.2.1. Khái niệm .................................................................................. 60
5.2.2. Phân loại đường chuyền kinh vĩ ............................................... 61
5.2.3. Bình sai đường chuyền phù hợp ............................................... 62
5.2.4. Bình sai đường chuyền kín ....................................................... 68
5.3. Lưới độ cao kỹ thuật ........................................................................ 77
5.3.1. Lưới độ cao kỹ thuật theo phương pháp thủy chuẩn hình học . 77
5.3.2. Lưới độ cao kỹ thuật theo phương pháp lượng giác ................. 79
5.3.3. Lưới độ cao kỹ thuật đo theo công nghệ GNSS tĩnh ................ 79
5.4. Lưới khống chế độ cao đo vẽ ........................................................... 80
5.5. Bình sai lưới độ cao kỹ thuật, đo vẽ ................................................ 81
5.5.1. Đường chuyền hở ...................................................................... 81
5.5.2. Đường chuyền kín ..................................................................... 81
CHƯƠNG 6: ĐO VẼ BẢN ĐỒ ĐỊA HÌNH VÀ MẶT CẮT ..................... 86
6.1. Khái niệm ......................................................................................... 86
6.1.1. Khái niệm chung ....................................................................... 86
6.1.2. Phân loại bản đồ ........................................................................ 86
6.1.3 Các phương pháp đo bản đồ và biểu diễn địa hình, địa vật ....... 87
6.1.4. Quy trình đo vẽ bản đồ địa hình ............................................... 88
6.1.3. Biểu diễn địa hình bằng đường đồng mức ................................ 88
6.2. Đo vẽ toàn đạc .................................................................................. 90
6.2.1. Khái quát về phương pháp ........................................................ 90
6.2.2. Các bước thực hiện đo chi tiết .................................................. 91
6.2.3. Công tác nội nghiệp .................................................................. 92
6.3. Đo vẽ mặt cắt địa hình ..................................................................... 94
6.3.1. Mặt cắt dọc ................................................................................ 95
6.3.2. Mặt cắt ngang ............................................................................ 96
6.3.3. Vẽ mặt cắt dọc và mặt cắt ngang .............................................. 96
CHƯƠNG 7: BỐ TRÍ CÔNG TRÌNH ........................................................ 98
7.1. Khái niệm ......................................................................................... 98
7.2. Bố trí các yếu tố cơ bản của công trình............................................ 98
7.2.1. Bố trí góc bằng .......................................................................... 98
7.2.2. Bố trí khoảng cách .................................................................... 98
7.2.3. Bố trí độ cao .............................................................................. 99
7.3. Bố trí điểm trên mặt bằng .............................................................. 102
7.4. Bố trí đường cong tròn ................................................................... 106
7.3.1. Các yếu tố của đường cong tròn ............................................. 106
7.3.2. Bố trí các yếu tố của đường cong tròn .................................... 108
7.3.3. Bố trí chi tiết đường cong tròn (bố trí các điểm phụ) ............. 108