Bài giảng Triết học Mác-Lênin: Chương 2 - Mai Phú Hợp

Chương II: Chủ nghĩa Duy vật Biện chứng đặt nền móng cho việc nghiên cứu sâu sắc một trong những trụ cột lý luận quan trọng nhất của triết học Mác - Lênin. Trong bối cảnh phức tạp của các hệ thống tư tưởng, việc nắm vững khái niệm vật chất và ý thức là cực kỳ cần thiết để xây dựng một thế giới quan khoa học và biện chứng. Bài giảng này không chỉ trình bày các quan điểm truyền thống mà còn phân tích sự phát triển lịch sử của quan điểm duy vật về thực tại khách quan, từ thời cổ đại đến những thành tựu của cách mạng khoa học tự nhiên. Mục tiêu là làm rõ bản chất và mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, từ đó cung cấp một công cụ nhận thức sắc bén để giải thích các hiện tượng tự nhiên và xã hội.

Sinh viên, giảng viên các ngành Triết học Mác - Lênin, Lý luận chính trị, Khoa học xã hội và nhân văn, và những người quan tâm đến nền tảng triết học của thế giới quan khoa học.

Tài liệu này cung cấp một cái nhìn toàn diện về Chủ nghĩa duy vật biện chứng, tập trung vào phân tích các phạm trù cơ bản là vật chất và ý thức. Phần đầu tiên phác thảo lịch sử tư tưởng triết học, từ các quan niệm duy tâm và duy vật cổ đại ở cả phương Đông và phương Tây, qua đó làm nổi bật những đóng góp và hạn chế của từng quan điểm trong việc giải thích thực tại khách quan. Một điểm nhấn quan trọng là sự trình bày chi tiết về cách mạng khoa học tự nhiên cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX với các phát minh đột phá như tia X, hiện tượng phóng xạ, sự phát hiện electron, mô hình nguyên tử của Rutherford và Bohr, cùng với Thuyết tương đối của Einstein. Các thành tựu khoa học này được chứng minh là đã bác bỏ các quan điểm duy vật siêu hình trước Mác, mở đường cho sự ra đời của một định nghĩa của Lênin về vật chất mới và sâu sắc hơn. Tài liệu giải thích vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan tồn tại độc lập với ý thức, được ý thức phản ánh. Từ đó, tài liệu đi sâu vào nguồn gốc, bản chất và kết cấu của ý thức, đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong khuôn khổ lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng, cung cấp nền tảng vững chắc cho việc nghiên cứu triết học.