Bài giảng Triết học Mác-Lênin: Chương 3 - Mai Phú Hợp

Chủ nghĩa duy vật lịch sử là một trong những học thuyết nền tảng trong triết học Mác-Lênin, cung cấp một phương pháp luận khoa học để phân tích và hiểu biết về sự phát triển xã hội. Khác với các quan điểm triết học trước đó, học thuyết này xuất phát từ con người hiện thực, với hoạt động thực tiễn và nhu cầu vật chất là động lực chính. Bằng cách đưa thực tiễn vào triết học, chủ nghĩa duy vật lịch sử lần đầu tiên chỉ ra những quy luật khách quan và động lực phát triển xã hội, đặc biệt nhấn mạnh vai trò trung tâm của sản xuất vật chất. Mở đầu này sẽ khái quát tầm quan trọng của việc nghiên cứu chủ nghĩa duy vật lịch sử, đặt nền móng cho việc tìm hiểu sâu hơn về các hình thái kinh tế - xã hội và các yếu tố cấu thành sự vận động của xã hội.

Sinh viên, giảng viên và nhà nghiên cứu trong các ngành triết học, khoa học xã hội, chính trị học, những người quan tâm đến chủ nghĩa duy vật lịch sử và lý luận Mác-Lênin.

Tài liệu này trình bày một cách hệ thống các nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử, bắt đầu bằng khái quát phương pháp tiếp cận duy vật biện chứng về xã hội. Luận điểm trung tâm là con người hiện thực, với nhu cầu và lợi ích vật chất, là động lực thúc đẩy tiến trình lịch sử. Phương pháp luận này nhấn mạnh việc đưa thực tiễn vào triết học, từ đó chỉ ra những quy luật và động lực phát triển xã hội. Nội dung chính tập trung vào Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội, trong đó sản xuất vật chất được khẳng định là cơ sở nền tảng cho sự tồn tại và phát triển của xã hội, bao gồm ba quá trình: sản xuất vật chất, sản xuất tinh thần và tái sản xuất con người. Đặc biệt, tài liệu phân tích sâu sắc biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, giải thích phương thức sản xuất như là sự thống nhất giữa chúng. Lực lượng sản xuất được định nghĩa là năng lực thực tiễn của con người trong quá trình tác động vào tự nhiên, bao gồm người lao động và tư liệu sản xuất. Quan hệ sản xuất được phân loại thành quan hệ sở hữu, quản lý và phân phối. Một điểm đáng chú ý là tài liệu còn đề cập đến vai trò ngày càng tăng của khoa học như một lực lượng sản xuất trực tiếp, thâm nhập vào các yếu tố của quá trình sản xuất và kích thích năng lực làm chủ sản xuất của con người. Các phần khác của tài liệu, dù không được chi tiết hóa trong bản tóm tắt này, còn bao gồm các vấn đề về giai cấp và dân tộc, nhà nước và cách mạng, ý thức xã hội, và triết học về con người, cùng nhau tạo nên một bức tranh toàn diện về sự vận động và phát triển xã hội theo quan điểm chủ nghĩa duy vật lịch sử. Tài liệu này có ý nghĩa ứng dụng cao trong việc phân tích các hiện tượng xã hội, từ đó cung cấp cơ sở lý luận cho việc định hướng và quản lý sự phát triển xã hội.