Chương VII - Cun dây & Biến áp
1. Cu to ca cun cm.
Cun cm gm mt s vòng dây qun li thành nhiu vòng, dây
qun được sơn emay cách đin, lõi cun dây có th là không khí, hoc
là vt liu dn t như Ferrite hay lõi thép k thut .
Cun dây lõi không khí Cun dây lõi Ferit
Ký hiu cun dây trên sơ đồ : L1 là cun dây lõi
không khí, L2 là cun dây lõi ferit, L3 là cun
dây có lõi chnh, L4 là cun dây lõi thép k thut
2. Các đại lượng đặc trưng ca cun cm.
a) H s t cm ( định lut Faraday)
H s t cm là đại lượng đặc trưng cho sc đin động cm ng ca
cun dây khi có dòng đin biến thiên chy qua.
L = ( µr.4.3,14.n2.S.10-7 ) / l
{ L : là h s t cm ca cuôn dây, đơn v là Henrry (H)
{n : là s vòng dây ca cun dây.
{l : là chiu dài ca cun dây tính bng mét (m)
{S : là tiết din ca lõi, tính bng m2
{µr : là h s t thm ca vt liu làm lõi .
b) Cm kháng
Cm kháng ca cun dây là đại lượng đặc trưng cho s cn tr dòng
đin ca cun dây đối vi dòng đin xoay chiu .
ZL= 2.3,14.f.L
www.hocn
g
he.com.vn
Xuan Vinh : 0912421959
{Trong đó : ZL là cm kháng, đơn v
{f : là tn s đơn v là Hz
{L : là h s t cm , đơn v là Henry
Thí nghim v cm kháng ca cun
dây vi dòng đin xoay chiu
* Thí nghim trên minh ho : Cun dây ni tiếp vi bóng đèn
sau đó được đấu vào các ngun đin 12V nhưng có tn s khác nhau
thông qua các công tc K1, K2 , K3 , khi K1 đóng dòng đin mt
chiu đi qua cun dây mnh nht ( Vì ZL = 0 ) => do đó bóng đèn
sáng nht, khi K2 đóng dòng đin xoay chỉều 50Hz đi qua cun dây
yếy hơn ( do ZL tăng ) => bóng đèn sáng yếu đi, khi K3 đóng , dòng
đin xoay chiu 200Hz đi qua cun dây yếu nht ( do ZL tăng cao
nht) => bóng đèn sáng yếu nht.
=> Kết lun : Cm kháng ca cun dây t l vi h s t cm ca
cun dây và t l vi tn s dòng đin xoay chiu, nghĩa là dòng đin
xoay chiu có tn s càng cao thì đi qua cun dây càng khó, dòng
đin mt chiu có tn s f = 0 Hz vì vy vi dòng mt chiu cun dây
có cm kháng ZL = 0
c) Đin tr thun ca cun dây.
Đin tr thun ca cun dây là đin tr mà ta có th đo được bng
đồng h vn năng, thông thường cun dây có phm cht tt thì đin
tr thun phi tương đối nh so vi cm kháng, đin tr thun còn gi
đin tr tn hao vì chính đin tr này sinh ra nhit khi cun dây
hot động.
3. Tính cht np , x ca cun cm
* Cun dây np năng lương : Khi cho mt dòng đin chy qua
cun dây, cun dây np mt năng lượng dưới dng t trường được
tính theo công thc
W = L.I 2 / 2
www.hocn
g
he.com.vn
Xuan Vinh : 0912421959
zW : năng lượng ( June )
zL : H s t cm ( H )
zI dòng đin.
Thí nghim v tính np x ca cun dây.
thí nghim trên : Khi K1 đóng, dòng đin qua cun dây tăng dn
( do cun dây sinh ra cm kháng chng li dòng đin tăng đột ngt )
vì vy bóng đèn sáng t t, khi K1 va ngt và K2 đóng , năng lương
np trong cun dây to thành đin áp cm ng phóng ngược li qua
bóng đèn làm bóng đèn loé sáng => đó là hiên tượng cun dây x
đin.
4. Loa ( Speaker )
Loa là mt ng dng ca cun dây và t trường.
Loa 4- 20W ( Speaker )
www.hocn
g
he.com.vn
Xuan Vinh : 0912421959
Cu to và hot động ca Loa ( Speaker )
Cu to ca loa : Loa gm mt nam châm hình tr có hai cc lng
vào nhau , cc N gia và cc S xung quanh, gia hai cc to
thành mt khe t có t trường khá mnh, mt cuôn dây được gn vi
màng loa và được đặt trong khe t, màng loa được đỡ bng gân cao
su mm giúp cho màng loa có th d dàng dao động ra vào.
Hot động : Khi ta cho dòng đin âm tn ( đin xoay chiu t 20
Hz => 20.000Hz ) chy qua cun dây, cun dây to ra t trường biến
thiên và b t trường c định ca nam châm đẩy ra, đẩy vào làm cun
dây dao động => màng loa dao động theo và phát ra âm thanh.
Chú ý : Tuyt đối ta không được đưa dòng đin mt chiu vào loa ,
vì dòng đin mt chiu ch to ra t trường c định và cun dây ca
loa ch lch v mt hướng ri dng li, khi đó dòng mt chiu qua
cun dây tăng mnh ( do không có đin áp cm ng theo chiu ngược
lai ) vì vy cun dây s b cháy .
5 . Micro
www.hocn
g
he.com.vn
Xuan Vinh : 0912421959
Micro
Thc cht cu to Micro là mt chiếc loa thu nh, v cu to Micro
ging loa nhưng Micro có s vòng qun trên cun dây ln hơn loa rt
nhiu vì vy tr kháng ca cun dây micro là rt ln khong 600
( tr kháng loa t 4 - 16 ) ngoài ra màng micro cũng được cu to
rt mng để d dàng dao động khi có âm thanh tác động vào. Loa là
thiết b để chuyn dòng đin thành âm thanh còn micro thì ngược li ,
Micro đổi âm thanh thành dòng đin âm tn.
6.Rơ le ( Relay)
Rơ le
Rơ le cũng là mt ng dng ca cun dây trong sn xut thiết b
đin t, nguyên lý hot động ca Rơle là biến đổi dòng đin thành t
trường thông qua qun dây, t trường li to thành lc cơ hc thông
qua lc hút để thc hin mt động tác v cơ khí như đóng m công
tc, đóng m các hành trình ca mt thiết b t động vv...
www.hocn
g
he.com.vn
Xuan Vinh : 0912421959