Baøn veà ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa moân kinh teá chính trò Maùc-Leânin
SVTH: Traàn Hoaøng Tuaán Trang 1
Mục lục
MỞ ĐẦU ........................................................................................................................ 1
Chương 1
NHẬN THỨC CHUNG VỀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU CỦA KINH TẾ CHÍNH
TRỊ MAC-LÊNIN.
1.1. Quan niệm truyền thống của các nước xã hội chủ nghĩa trước đây............................ 2
1.2. Quan niệm của K. Marx và F. Enghels......................................................................5
1.3. Chức năng kinh tế chính trị....................................................................................... 6
Chương 2
TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU KINH TẾ CHÍNH TRỊ MAC-LÊNIN Ở NƯỚC TA
TRONG THỜI GIAN QUA VÀ HỆ QUẢ
2.1. Nghiên cứu các quan hệ sản xuất không toàn diện. .................................................. 8
2.2. Nhận thức hiện thực và vận dụng sáng tạo trong quá trình đổi mới (1986-nay). ...... 11
2.2.1.Tình hình kinh tế nước ta giai đoạn 1986-nay ....................................................... 11
2.2.2. Một số vấn đề cơ bản về phát triển nhận thức kinh tế học chính trị Mác-Lênin trong
quá trình đổi mới ........................................................................................................... 12
Chương 3
PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU THÚC ĐẨY NGHIÊN CỨU VÀ
VẬN DỤNG KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN .
3.1. Phương hướng chung.............................................................................................. 13
3.2. Các giải pháp chủ yếu. ............................................................................................ 14
KẾT LUẬN .................................................................................................................. 16
MỞ ĐẦU
inh tế chính trị là một bộ phận cấu thành của chủ nghĩa Mác-Lênin. Đó là môn
khoa học về chế độ xã hội của nền sản xuất. Theo Lênin, đặc trưng học thuyết
kinh tế của C.Mác là sự khẳng định và vận dụng lý luận của Mác một cách sâu
sắc nhất, toàn diện nhất và chi tiết nhất. Chỉ có dựa vào những kết luận và luận
điểm của kinh tế chính trị mới có thể trả lời được một cách chính xác và khoa học về chế
độ kinh tế đương thời của một nước nào đó. C.Mác đã chỉ ra rằng: “việc giải phẫu xã hội,
công dân phải tìm ở khoa kinh tế chính trị”
K
Baøn veà ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa moân kinh teá chính trò Maùc-Leânin
SVTH: Traàn Hoaøng Tuaán Trang 2
Kinh tế chính trị có vai trò vô cùng quan trọng, nó là cơ sở cho các khoa học kinh tế
khác phát triển đồng thời với bốn chức năng: Chức năng nhận thức giúp con người vận
dụng các quy luật kinh tế một cách có ý thức vào các họat động kinh tế nhằm đạt hiệu
quả kinh tế- xã hội cao,chức năng thực tiễn vừa là nơi xuất phát vừa là nơi kiểm nghiệm
tính đúng đắn của thực tiễn kinh tế,chức năng phương pháp luận và chức năng tư tưởng.
Chức năng nào cũng có vai trò quan trọng và góp phần vào việc hình thành kinh tế chính
trị Máclênin.
Là nhà kinh tế tương lai chúng ta phải thấy được sự cần thiết học tập môn kinh tế
chính trị Mác-Lênin, nó giúp cho ta hiểu được bản chất của các hiện tượng và quá trình
kinh tế, nắm được các quy luật kinh tế chí phối sự vận động và phát triển kinh tế.
Việc học tập, nghiên cứu bộ môn Khoa học kinh tế chính trị Mác-Lênin trong thời
đại ngày nay vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn. Vấn đề đặt ra là cần có những biện pháp
đúng đắn nhằm nâng cao tầm hiểu biết, sự vận dụng Chủ Nghĩa Mác-lênin vào công cuộc
đổi mới hiện nay, làm cho môn kinh tế chính trị Mác-Lênin đứng đúng ở vị trí tầm quan
trọng vốn có của nó.
Đề tài: “Bàn về đố tượng nghiên cứu của môn kinh tế chính trị Mac-lênin” được
thực hiện không ngoài mục đích góp phần khẳng định vai trò vô cùng quan trọng của
môn học kinh tế chính trị đồng thời qua nghiên cứu, sưu tầm, tiếp thu ý kiến, tôi mạnh
dạn đưa ra những phương hướng, giải pháp tốt hơn đề nâng cao tính chất khoa học và
cách mạng trong nội dung của môn học
Trong quá trình nghiên cứu, do phạm vi bó hẹp của đề tài, bài tiểu luận chưa thể
phân tích đầy đủ hết mà chỉ dừng lại ở việc phân tích, đánh giá chung. Mặc dù được sự
hướng dẫn tận tình của thầy cô,sự góp ý của bạn bè, sự cố gắng của bản thân song chắc
chắn bài tiểu luận sẽ không thể tránh được những thiếu sót. Mong nhận được sự góp ý
chân thành của thầy cô, bạn bè để bài tiểu luận có thể hoàn chỉnh hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Chương 1
NHẬN THỨC CHUNG VỀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU CỦA KINH TẾ
CHÍNH TRỊ MAC-LÊNIN.
1.1. Quan niệm truyền thống của các nước xã hội chủ nghĩa trước đây:
Về lý thuyết, là quan hệ sản xuất trong sự tác động qua lại với lực lượng sản xuất
và kiến trúc thượng tầng; trên thực tế xử lý, tập trung một chiều vào đối tượng trưc tiếp
là quan hệ sản xuất.
Lịch sử hình thành và phát triển môn kinh tế học chính trị cho thấy những nhận
thức khác nhau về đối tượng nghiên cứu của bộ môn này. Đối tượng nghiên cứu của chủ
nghĩa trọng thương là lĩnh vực lưu thông mà chủ yếu là ngọai thương .Chủ nghĩa trọng
nông chuyển đối tượng nghiên cứu từ lĩnh vực lưu thông sang lĩnh vực sản xuất, nhưng
chỉ giới hạn ở sản xuất nông nghiệp. Kinh tế học chính trị tư sản cổ điển xác định kinh tế
học chính trị và khoa học khảo sát về bản chất và nguyên nhân của sự giàu có, có những
phát hiện nhất định về những quy luật kinh tế chi phối nền sản xuất tư bản chủ nghĩa,
Baøn veà ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa moân kinh teá chính trò Maùc-Leânin
SVTH: Traàn Hoaøng Tuaán Trang 3
nhưng lại coi các quy luật của chủ nghĩa tư bản là tuyệt đối, là vĩnh cữu, đồng nhất sản
xuất tư bản chủ nghĩa với quá trình lao động nói chung của loài người, phủ định tính chất
lịch sử của chủ nghĩa tư bản. Kinh tế học hiện đại ở các nước tư bản chủ nghĩa lại tách
chính trị ra khỏi kinh tế, biến kinh tế học chính trị thành khoa học kinh tế thuần túy, che
đậy quan hệ sản xuất và mâu thuẫn giai cấp.
C.Mác coi sản xuất vật chất là cơ sở của đời sống xã hội. Một mặt, bất kỳ nền sản
xuất nào cũng là sự tác động lần nhau giữa ba yếu tố cơ bản: sức lao động, đối tượng lao
động và tư liệu lao động, gộp lại là lực lượng sản xuất, biểu hiện mối quan hệ giữa
người với tự nhiên. Mặt khác việc tao ra của cải vật chất trong mọi điều kiện bao giờ
cũng là một quá trình xã hội, trong đó người với người không cô lập mà có quan hệ với
nhau dưới những hình thức nhất định, gọi là quan hệ sản xuất. Lực lượng sản xuất và
quan hệ sản xuất kết hợp chặt chẽ và tác động qua lại với nhau hợp thành phương thức
sản xuất. Phương thức thức sản xuất gắn bó với kiến trúc thượng tầng chính trị và tư
tưởng, với mọi hình thức sinh hoạt của con người đặc trưng cho mỗi giai đọan nhất
định, hợp thành hình thái kinh tế xã hội. Lịch sử loài người là lịch sử phát triển và thay
thế các hình thái kinh tế–xã hội như một quá trình lịch sử tự nhiên.
Quan điểm của C.Mác về đối tượng của kinh tế học chính trị dựa trên cơ sở quan
điểm duy vật lịch sử nói trên. Trong tác phẩm Góp phần phê phán kinh tế chính
trị(1895), C.Mác chỉ ra rằng, đối tượng của bản nghiên cứu này trước hết là nền sản
xuất vật chất, nhưng kinh tế học chính trị không phải là kỹ thuật học, cũng không phải là
sản xuất của những cá nhân riêng rẻ, tách biệt khỏi xã hội kiểu Rôbinxơn mà là nền sản
xuất có tính chất xã hội. Trong tác phẩm Tư bản, C.Mác lại nhấn mạnh rằng, đối tượng
nghiên cứu của tôi là phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và những quan hệ sản xuất
và trao đổi thích ứng với phương thức ấy và mục đích cuối cùng của tác phẩm này là tìm
ra quy luật vận động kinh tế của xã hội hiện đại.
V.I Lênin cũng xác định: kinh tế học chính trị “tuyệt nhiên không nghiên cứu “sự
sản xuất” mà nghiên cứu những quan hệ xã hội giữa người với người trong sản xuất,
nghiên cứu chế độ xã hội của sản xuất” và phê phán quan điểm cho rằng. Kinh tế học
chính trị là khoa học về kinh tế hàng hóa tư bản chủ nghĩa.
Đối tượng của kinh tế chính trị được hiểu theo hai nghĩa : rộng và hẹp. Theo nghĩa
hẹp kinh tế học chính trị nghiên cứu một phương thức sản xuất cụ thể và tìm ra quy luật
vận động kinh tế của riêng nó. Còn theo nghĩa rộng, kinh tế học chính trị nghiên cứu các
phương thức sản xuất,tìm ra quy luật kinh tế chi phối sự vận động của các chế độ kinh tế
xã hội trong lịch sử. Về vấn đề này, Ph.Ăngghen đã viết:
“Kinh tế học chính trị, theo nghĩa rộng nhất, là khoa học về những quy luật chi
phối sự sản xuất và sự trao đổi những tư liệu sinh vật chất trong xã hội loài người…
Những điều kiện trong đó người ta sản xuất sản phẩm và trao đổi chúng tùy theo
từng nước, và trong mỗi nước, lại thay đổi tùy từng thế hệ. Bởi vậy không thể có cùng
một môn kinh tế chính trị duy nhất cho tất cả mọi nước và tất cả mọi thời đại lịch
sử…môn kinh tế chính trị, thực chất là một môn khoa học có tính chất lịch sử…, nó
nghiên cứu trước hết là những quy luật đặc thù của từng giai đoạn phát triển của sản
xuất và trao đổi, và chỉ sau khi nghiên cứu như thế xong xuôi rồi nó mới có thể xác định
ra một vài quy luật hoàn toàn có tính chất chung, thích dụng, nói chung, cho sản xuất và
trao đổi”
Đối tượng của kinh tế học chính trị là quan hệ sản xuất, nhưng nó phải nằm trong
một phương thức sản xuất nhất định, nghĩa là quan hệ sản xuất và trao đổi được nghiên
cứu gắn với trình độ và tính chất của lực lượng sản xuất nhất định, trong sự tác động qua
lại với lực luợng sản xuất. Kinh tế học chính trị nghiên cứu lực luợng sản xuất là nhằm
phục vụ cho việc nghiên cứu quan hệ sản xuất, để hiểu đúng hơn sự vận động của quan
Baøn veà ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa moân kinh teá chính trò Maùc-Leânin
SVTH: Traàn Hoaøng Tuaán Trang 4
hệ sản xuất, chứ không nghiên cứu nội dung vật chất của lực lượng sản xuất với tư cách
là quan hệ giữa người với tự nhiên. Đó là nhiệm vụ của các khoa học tự nhiên và khoa
học kỹ thuật, như vật lý học, hóa học, sinh học, nông học .v.v..
Kinh tế học chính trị nghiên cứu quan hệ sản xuất, tức là nghiên cứu cơ sở hạ tầng
xã hội, nên cũng đề cập trong một chừng mực nhất định mối liên hệ giữa quan hệ sản
xuất với kiến trúc thượng tầng, nhất là những quan hệ chính trị, pháp lý có vai trò tác
động quan trọng trở lại đối với quan hệ sản xuất, đối với sự phát triển kinh tế, biểu hiện
rõ nhất ở chức nhăng kinh tế của nhà nước trong xã hội hiện đại.
Trong thư gửi Cônrát Smit (Conrat Schmidth) đề ngày 27 tháng 10 năm 1890,
Ph.Ăngghen viết :”tác động ngược lại của quyền lực nhà nước đối với sự phát triển kinh
tế có thể có ba loại. Nó có thể tác động cùng hướng, khi ấy sự phát triển diễn ra nhanh
hơn; nó có thể tác động ngược lại sự phát triển kinh tế –khi ấy thì hiện nay ở mỗi dân
tộc lớn, nó sẽ tan vỡ sau một khỏang thời gian nhất định, hoặc là nó có thể cản trở sự
phát triển kinh tế ở những hướng nào đó và sẽ thúc đẩy sự phát triển ở những hướng
khác. Trường hợp này rốt cuộc dẫn đến một trong hai trường hợp thứ hai và thứ ba,
quyền lực chính trị có thể gây tác hại lớn cho sự phát triển kinh tế và có thể gây ra sự
lãng phí to lớn về sức lực và vật chất”
Như vậy đối tượng nghiên cứu của kinh tế học chính trị là quan hệ sản xuất trong
mối liên hệ chặt chẽ và tác động qua lại với lực lượng sản xuất và kiến trúc thượng tầng.
Kinh tế học chính trị nghiên cứu quan hệ sản xuất nhưng không nghiên cứu những
biểu hiện bề ngoài của các hiện tượng kinh tế mà đi sâu vạch rõ bản chất của các hiện
tượng và quá trình kinh tế, để rút ra quy luật chi phối sản xuất, phân phối , trao đổi, tiêu
dùng, tức là rút ra các quy luật kinh tế của sự vận động của xã hội. Các hiện tượng kinh
tế trong đời sống xã hội rất phức tạp, nhìn bề ngoài dường như là hỗn lọan, ngẫu nhiên.
Nhưng thực ra chúng đều bị chi phối bởi những lực lượng khách quan, đó là các quy
luật kinh tế. Quy luật kinh tế phản ánh những mối liên hệ bản chất, phụ thuộc nhân quả,
tất yếu, vững chắc vốn có của các hiện tượng kinh tế và các quá trình kinh tế.
Quy luật kinh tế có những đặc điểm dưới đây:
Thứ nhất, quy luật kinh tế là khách quan, chúng nảy sinh trong điều kiện kinh tế
nhất định và tồn tại ngoài ý chí của con người .Con người không thể sáng tạo hay thủ
tiêu quy luật kinh tế, nhưng có thể phát hiện, nhận thức và vận dụng các quy lụât kinh tế
để phục vụ lợi ích của mình. C.Mác viết:”Một xã hội, ngay cả khi đã phát triển được
quy luật tự nhiên của sự vận động quy luật của nó,…cũng không thể nào nhảy qua các
giai đọan phát triển tự nhiên hay dùng sắc lệnh để xóa bỏ những giai đọan đó. Nhưng nó
có thể rút ngắn và làm dịu bớt được những cơn đau đẻ”
Thứ hai, quy luật kinh tế là quy lụât xã hội, nghĩa là sự tác động của quy luật phải
thông qua các hoạt động của con người trong xã hội với những lợi ích, động cơ hoạt
động khác nhau. Quy luật kinh tế tồn tại độc lập với ý thức của con người nhưng không
thể tách rời hoạt động của con người. Mọi hoạt động của con người nếu trái với quy luật
kinh tế khách quan sẽ phải chịu những tổn thất nặng nề.
Thứ ba, hầu hết các quy luật kinh tế đều có tính lịch sử, tức là không tồn tại bĩnh
cữu như quy luật tự nhiên. Có thể phân chia các quy luật kinh tế thành hai loại:
Một là, những quy luật kinh tế đặc thù, chỉ tồn tại và hoạt động trong một phương
thức sản xuất nhất định
Hai là, những quy luật kinh tế chung,tồn tại trong nhiều phương thức sản xuất, như
quy luật giá trị
Baøn veà ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa moân kinh teá chính trò Maùc-Leânin
SVTH: Traàn Hoaøng Tuaán Trang 5
Cần phân biệt quy lụât kinh tế với chính sách kinh tế. Quy luật kinh tế tồn tại
khách quan. Còn chính sách kinh tế là do chủ quan của con người định ra trên cơ sở vận
dụng các quy luật kinh tế, và có thể phù hợp hay không phù hợp với quy luật kinh tế.
Cho nên, không thể hành độnt mù quáng hoặc chủ quan duy ý chí mà phải nghiên cứu
nội dung, yêu cầu và tác động của các quy luật kinh tế để đề ra đường lối và những
chính sách đúng đắn nhằm đạt được hiệu quả cao.
Trong yêu cầu đổi mới nhận thức về đối tượng của kinh tế chính trị, có mấy vấn
đề đang được nổi lên và cần lưu ý:
1. Một là: để cho những kết luận về quan hệ sản xuất không trở nên trừu tượng và
trống rỗng,cần phải quan tâm nhiều hơn đến mặt lực lượng sản xuất.
2. Hai là: để phục vụ cho yêu cầu kết hợp tiến bộ kinh tế với tiến bộ xã hội và yêu
cầu đề cao khậu hiệu nhân đạo hóa sản xuất, là những vấn đề thời sự nóng hổi hiện nay,
cũng cần phải quan tâm thích đáng đến khía cạnh kiến trúc thượng tầngđang phục vụ
trực tiếp cho các quan hệ kinh tế.
3. Ba là: tuy kinh tế chính trị không thể chỉ nghiên cứu về tổ chức kinh tế nhưng
cũng không thể chỉ dừng lại ở cái gốc hay khung cảnh của”năng suất-chất lượng –hiệu
quả”.Do đó để nâng cao ý nghĩa thiết thực và tác dụng cải tạo cho môn khoa học, no phải
đưa cả vấn đề căn bản về tổ chức kinh tế vào trong đối tượng nghiên cứu của nó.
Mục đích
Từ những hiện tượng và hình thức kinh tế thu nhân được, quá trình nghên cứu của
kinh tế chính trị phải đạt đến mục đích là: vạch ra được những bản chất và nội dung sâu
xa của các quá trình kinh tế,của các quan hệ sản xuất .Bản chất nội dung của quá trìng
kinh tế và quan hệ sản xuất là những phạm trù kinh tế và quy luật kinh tế
Phạm trù kinh tế là tổng hòa những mối quan hệ bản chất và những yếu tố cấu
thành nội dung của một loạt hiện tượng kinh tế đang tồn tại thành một hình thức kinh tế
cụ thể nhất định. Nó là bản chất từng mặt , từng nấc cho từng các quá trình và hiện
tượng kinh tế. Còn quy luật kinh tế là những quan hệ điển hình giữa các phạm trù kinh
tế đang gắn kết với nhau trong phạm vi nhất định, nói lên bản chất của các quá trình vận
động kinh tế.
Qui luật kinh tế luôn mang theo ba loại đặc điểm. Trước hết, nó phải mang hai đặc
điểm phổ biến nhất của mọi quy luật tự nhiên và xã hội :
1. Nó tồn tại như những khuynh hướngthống trị trong các quá trình vận động
kinh tế
2. Nó luôn lu6n hoạt động một cách khách quan(không phụ thuộc vào ý muốn
chủ quan-ý chí của con người
Nó còn mang tính chất đặc thù của tất cả các quy luật xã hội, là phải hoạt động
thông qua sự hoạt động của con người.hơn nữa, nó còn hoạt động gắn liền với một đặc
điểm riêng của nó,là phải luôn luôn vận động qua sự vận động của những hình thức kinh
tế nhất định.Chính hai đặc điểm sau này đã làm các qui lậut kinh tế thường có sự vận
động và biểu hiện hết sức phức tạp.
1.2. Quan niệm của K. Marx và F. Enghels:
Thể hiện trong “ Chống Đuy-rinh” của F. Enghels và trong “Tư bản” (Lời tựa viết
cho lần xuất bả thứ ba) của K. Marx
Ph.Ăng-ghen đã viết, môn kinh tế chính trị là “khoa học nghiên cứu những điều
kiện và những hình thức mà trong đó các xã hội loài người đã sản xuất và trao đổi và
trong đó những sản phẩm dựa theo đó, mà được phân phối”
Từ việc phân tích định nghĩa trên ta rút ra kết luận:đối tượng của kinh tế chính trị
không phải là bản thân của quá trình tái sản xuất (đó là đối tương nghiên cứu của các bộ