Báo cáo đánh giá tác động xã hội: Dự án cải thiện nông nghiệp có tưới (VIAIP)

Tình hình nông nghiệp tại các vùng miền núi phía Bắc và miền Trung Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm điều kiện sống khó khăn, dễ bị tổn thương trước thiên tai và biến đổi khí hậu, cùng với hệ thống thủy lợi xuống cấp hoặc không đồng bộ. Trong bối cảnh đó, Dự án Cải thiện nông nghiệp có tưới (VIAIP) ra đời nhằm nâng cấp cơ sở hạ tầng tưới tiêu, đảm bảo dịch vụ thủy lợi hiệu quả và bền vững. Việc triển khai dự án này không chỉ kỳ vọng nâng cao năng suất, phát triển nông nghiệp thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu mà còn cải thiện đáng kể sinh kế và an sinh xã hội cho cộng đồng dân cư, đặc biệt là các nhóm dễ bị tổn thương và dân tộc thiểu số, góp phần vào mục tiêu xóa đói giảm nghèo và phát triển nông thôn.

Các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp và thủy lợi, đơn vị quản lý dự án, tổ chức phát triển quốc tế, các nhà nghiên cứu về phát triển nông thôn, và cộng đồng dân cư tại các vùng dự án.

Báo cáo Đánh giá tác động xã hội của Dự án Cải thiện nông nghiệp có tưới (VIAIP) cung cấp phân tích toàn diện về tình hình kinh tế - xã hội tại 7 tỉnh miền núi phía Bắc và miền Trung, nơi dự án sẽ được triển khai từ năm 2014-2020. Dựa trên phương pháp nghiên cứu định lượng (khảo sát 417 hộ gia đình) và định tính (phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm), báo cáo phác họa bối cảnh các vùng dự án với đặc điểm kinh tế nông nghiệp là chủ yếu, thu nhập thấp, trình độ học vấn và điều kiện sức khỏe còn hạn chế, đặc biệt đối với người dân tộc thiểu số và các hộ do phụ nữ làm chủ. Dự án VIAIP đặt mục tiêu dài hạn là đảm bảo tiếp cận hiệu quả và bền vững các dịch vụ tưới tiêu, nâng cao năng lực cạnh tranh nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu. Các hợp phần chính bao gồm cải thiện thể chế quản lý thủy lợi, nâng cấp hệ thống tưới tiêu, hỗ trợ dịch vụ nông nghiệp thông minh và quản lý dự án. Các tác động tích cực tiềm năng bao gồm tăng năng suất, cải thiện sinh kế, môi trường sống, an sinh xã hội, đặc biệt cho phụ nữ và dân tộc thiểu số, thông qua việc tăng diện tích tưới chủ động, phát triển đa mục tiêu và xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra các tác động tiêu cực tiềm tàng như thu hồi đất, tái định cư, ảnh hưởng đến sinh kế và kinh doanh, nguy cơ mâu thuẫn sử dụng nước, tăng sử dụng phân bón/thuốc trừ sâu và rủi ro sức khỏe, đồng thời đề xuất các biện pháp giảm thiểu thông qua khung chính sách tái định cư và kế hoạch phát triển dân tộc thiểu số. Cộng đồng địa phương bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ đối với dự án, nhận thức rõ các lợi ích mà dự án mang lại.