Lêi më ®Çu
Lao ®éng lµ ®iÒu kiÖn ®Çu tiªn, cÇn thiÕt cho sù tån t¹i vµ ph¸t
triÓn cña x· héi, lµ yÕu tè c¬ b¶n cã t¸c dông quyÕt ®Þnh trong qu¸
tr×nh s¶n xuÊt. Lao ®éng cña con ngêi trong ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cã
tÝnh chÊt hai mÆt: Mét mÆt con ngêi lµ tiÒm lùc cña s¶n xuÊt, lµ yÕu
tè cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, cßn mÆt kh¸c con ngêi ®îc hëng lîi Ých cña
m×nh lµ tiÒn l¬ng vµ c¸c kho¶n thu nhËp .
TiÒn l¬ng lµ kho¶n tiÒn c«ng tr¶ cho ngêi lao ®éng t¬ng øng víi
sè lîng , chÊt lîng vµ kÕt qu¶ lao ®éng .
TiÒn l¬ng lµ nguån thu nhËp cña c«ng nh©n viªn chøc , ®ång thêi
lµ nh÷ng yÕu tè chi phÝ s¶n xuÊt quan träng cÊu thµnh gi¸ thµnh s¶n
phÈm cña doanh nghiÖp .
Qu¶n lý lao ®éng tiÒn l¬ng lµ mét yªu cÇu cÇn thiÕt vµ lu«n ®îc
c¸c chñ doanh nghiÖp quan t©m nhÊt lµ trong ®iÒu kiÖn chuyÓn ®æi
c¬ chÕ qu¶n lý tõ c¬ chÕ bao cÊp sang c¬ chÕ thÞ trêng. Qua thêi gian
thùc tËp vµ nghiªn cøu t¹i C«ng ty vËn t¶i « t« sè 3 , t«i ®· nhËn thøc râ
vÊn ®Ò nµy vµ lùa chän ®Ò tµi luËn v¨n tèt nghiÖp lµ: "Mét sè vÊn ®Ò
vÒ qu¶n lý lao ®éng tiÒn l¬ng ë C«ng ty vËn taØ « t« sè 3".
§Ò tµi gåm 3 phÇn:
Ch¬ng I: Lý thuyÕt c¬ b¶n vÒ qu¶n lý lao ®éng tiÒn l¬ng.
Ch¬ng II: Thùc tr¹ng vÒ qu¶n lý lao ®éng tiÒn l¬ng ë C«ng ty vËn
t¶i « t« sè 3.
Ch¬ng III: Mét sè gi¶i ph¸p nh»m hoµn thiÖn c«ng t¸c qu¶n lý lao
®éng tiÒn l¬ng ë c«ng ty.
1
Ch¬ng I :
Lý thuyÕt c¬ b¶n vÒ qu¶n lý lao ®éng tiÒn l¬ng
I. VÞ trÝ , vai trß cña qu¶n lý lao ®éng tiÒn l¬ng trong doanh nghiÖp .
1. B¶n chÊt cña tiÒn l¬ng.
Lao ®éng cña con ngêi lµ yÕu tè trung t©m , gi÷ vai trß quyÕt
®Þnh trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt . ViÖc ®¸nh gi¸ ®óng vai trß cña ngêi lao
®éng , s¶n xuÊt sÏ t¹o ra kÕt qutheo ý muèn . Hµng h¸o søc lao ®éng
còng nh mäi hµng h¸o kh¸c ®Òu cã hai thuéc tÝnh , ®ã lµ gi¸ trÞ vµ gi¸
trÞ sö dông.
Gi¸ trÞ sö dông søc lao ®éng chÝnh lµ n¨ng lùc s¸ng t¹o ra nh÷ng
gi¸ trÞ míi trong hµng ho¸ vµ trong tiªu dïng hay thùc hiÖn gi¸ trÞ sö
dông cña hµng ho¸ søc lao ®éng diÔn ra trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt.
Gi¸ trÞ hµng ho¸ søc lao ®éng lµ chi phÝ ®µo t¹o , lµ nh÷ng t liÖu
sinh ho¹t cÇn thiÕt ®Ó duy tr× ®êi sèng cña ngêi lao ®éng vµ gia ®×nh
hä , gióp hä kh«i phôc l¹i nh÷ng hao phÝ vÒ n¨ng lùc , thÓ chÊt vµ tinh
thÇn sau qu¸ tr×nh lao ®éng. Gi¸ trÞ hµng ho¸ søc lao ®éng thay ®æi
trong tõng giai ®o¹n vµ cã sù kh¸c nhau gi÷a c¸c vïng vµ gi÷a c¸c quèc
gia do tiªu chuÈn ®êi sèng cña mçi ngêi vµ mçi tÇng líp d©n c kh¸c
nhau . Tiªu chuÈn cña ®êi sèng con ngêi liªn quan mËt thiÕt víi thu
nhËp , khi thu nhËp t¨ng th× tiªu chuÈn sèng còng ®îc n©ng cao vµ ngîc
l¹i . V× vËy , khi chuyÓn sang c¬ chÕ qu¶n lý míi th× b¶n chÊt tiÒn l¬ng
còng cã sù thay ®æi hoµn toµn so víi c¬ chÕ tËp trung quan liªu bao
cÊp .
Trong c¬ chÕ cò , ho¹t ®éng cu c¸c xÝ nghiÖp hoµn toµn tr«ng
chê vµo chØ tiªu cña nhµ níc vµ cÊp trªn nh chê chØ tiªu kÕ ho¹ch s¶n
xuÊt , chê vËt t, chê lao ®éng. Ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh kh«ng
phô thuéc vµo n¨ng suÊt chÊt lîng vµ hiÖu qu cña s¶n xuÊt mµ chØ
cÇn thùc hiÖn tèt chØ tiªu nhµ níc giao cho vµ nép ®ñ nhìng kho¶n Nhµ
níc qui ®Þnh . Do vËy , g©y ra sù lÉn lén gi÷a tiÒn l¬ng cña ngêi lao
®éng lµm viÖc cã hiÖu qu¶ vµ ngêi lµm viÖc kh«ng hiÖu qu , dÉn
®Õn t×nh tr¹ng bÊt b×nh , kh«ng yªn t©m trong c«ng viÖc . T×nh tr¹ng
tiÒn l¬ng nh vËy kh«ng ®ñ ®Ó ngêi lao ®éng t¸i s¶n xuÊt søc lao ®éng,
lµm triÖt tiªu tÝnh chñ ®éng s¸ng t¹o cña mçi ngêi lao ®éng, kh«ng
2
khuyÕn khÝch hä n©ng cao tr×nh ®é nghiÖp vô, tr×nh ®é tay nghÒ.
Cßn rong nÒn kinh tÕ thÞ trêng cã sù tham gia cña nhiÒu thµnh phÇn
kinh tÕ ®· thõa nhËn søc lao ®éng lµ mét hµng ho¸. V× vËy, thÞ trêng
søc lao ®éng ®îc h×nh thµnh lµ mét tÊt yÕu, ngêi ta cã quyÒn tù do
lùa chän c«ng viÖc , ngêi lµm viÖc , do ®ã gi¸ c¶ lao ®éng lu«n biÕn
®æi.
Trong c¬ chÕ thÞ trêng, tiÒn c«ng chØ tr¶ cho nh÷ng ho¹t ®éng
cã Ých, nh÷ng ho¹t ®éng mang l¹i gi¸ trÞ vËt chÊt hoÆc tinh thÇn cho x·
héi . Song tiÒn c«ng mµ ngêi sö dông lao ®éng tr l¹i c¨n cø vµo thêi
gian lao ®éng vµ tr×nh ®é nghÒ nghiÖp cña mçi ngêi hoÆc cã thÓ c¨n
cø vµo sè lîng, chÊt lîng s¶n phÈm ®îc s¶n xuÊt ra . Nh vËy , ai lµm
nhiÒu , cã tr×nh ®é nghÒ nghiÖp cao , t¹o ra nhiÒu s¶n phÈm ngêi ®ã
sÏ nhËn ®îc nhiÒu tiÒn c«ng vµ ngîc l¹i . B¶n chÊt cña tiÒn c«ng trong
c¬ chÕ thÞ trêng chÝnh lµ gi¸ c¶ søc lao ®éng ®îc h×nh thµnh trªn c¬
së gi¸ trÞ søc lao ®éng th«ng qua sù tho thuËn gi÷a ngêi cã søc lao
®éng vµ ngêi sö dông søc lao ®éng . §ång thêi chôi sù chi phèi cña c¸c
qui luËt kinh tÕ nh qui luËt gi¸ trÞ , qui luËt cung cÇu . MÆt kh¸c, tiÒn
c«ng ph¶i ®¶m b¶o lµ nguån thu nhËp , lµ nguån sèng chñ yÕu cña ng-
êi lao ®éng vµ lµ ®iÒu kiÖn ®Ó ngêi lao ®éng cã thÓ hoµ nhËp vµo x·
héi. Nãi chung kh¸i niÖm vÒ tiÒn c«ng cã tÝnh phæ qu¸t h¬n vµ cïng víi
nã lµ mét lo¹t c¸c kh¸i niÖm : TiÒn l¬ng danh nghÜa , tiÒn l¬ng thùc tÕ ,
tiÒn l¬ng tèi thiÓu, tiÒn l¬ng kinh tÕ , chÕ ®é tiÒn l¬ng , h×nh thøc
tiÒn l¬ng ...
+ TiÒn l¬ng danh nghÜa : Lµ kh¸i niÖm chØ sè lîng tiÒn tÖ mµ
ngêi sö dông søc lao ®éng tr¶ cho ngêi cung øng søc lao ®éng c¨n cø
vµo hîp ®ång thothuËn gi÷a hai bªn trong viÖc thuª lao ®éng . Song
b¶n th©n tiÒn l¬ng danh nghÜa cha cho ta mét nhËn thøc ®Çy ®ñ vÒ
møc tr¶ c«ng thùc tÕ cho ngêi lao ®éng . Lîi Ých mµ ngêi cung øng søc
lao ®éng nhËn ®îc ngoµi viÖc phô thuéc vµo møc l¬ng danh nghÜa cßn
phô thuéc vµo gi¸ c¶ hµng ho¸ , dÞch vô vµ sè lîng thuÕ mµ ngêi lao
®éng sö dông tiÒn l¬ng ®ã ®Ó mua s¾m hoÆc ®ãng thuÕ .
+ TiÒn l¬ng thùc tÕ : Lµ tiÒn l¬ng mµ sè t liÖu sinh ho¹t vµ dÞch
vô mµ ngêi lao ®éng cã thÓ mua b»ng tiÒn l¬ng cu¶ m×nh sau khi ®·
®ãng c¸c kho¶n thuÕ theo qui ®Þnh cña chÝnh phñ . ChØ sè tiÒn l¬ng
tû lÖ nghÞch víi chØ sè gi¸ c¶ vµ tû lÖ thuËn víi chØ sè tiÒn l¬ng danh
nghÜa t¹i thêi ®iÓm x¸c ®Þnh.
C«ng thøc :
ILDN
3
ILTT = ___________
IG
Trong ®ã :
ILTT : ChØ sè tiÒn l¬ng thùc tÕ .
ILDN : ChØ sè tiÒn l¬ng danh nghÜa .
IG : ChØ sè gi¸ .
Víi møc tiÒn l¬ng nhÊt ®Þnh nÕu gi¸ c¶ hµng ho¸ thÞ trêng t¨ng
th× chØ sè tiÒn l¬ng thùc tÕ gi¶m xuèng . Trêng hîp gi¸ c¶ trthÞ trêng
æn ®Þnh , tiÒn l¬ng danh nghÜa t¨ng lªn chØ sè tiÒn l¬ng thùc tÕ còng
t¨ng . NÕu cïng mét lóc , tiÒn l¬ng danh nghÜa vµ gi¸ c¶ hµng ho¸ thÞ
trêng cïng t¨ng hoÆc cïng gi¶m lín h¬n th× sÏ quyÕt ®Þnh l¬ng thùc tÕ .
+ TiÒn l¬ng tèi thiÓu (Møc l¬ng tèi thiÓu) : Còng cã nh÷ng quan
®iÓm kh¸c nhau . Tõ tríc tíi nay møc l¬ng tèi thiÓu ®îc xem lµ " c¸i ng-
ìng cuèi cïng " , ®Ó tõ ®ã x©y dùng c¸c møc l¬ng kh¸c t¹o thµnh hÖ
thèng tiÒn l¬ng cña mét ngµnh nµo ®ã , hoÆc hÖ thèng tiÒn l¬ng
chung thèng nhÊt cuar mét níc , lµ c¨n cø ®Ó x¸c ®Þnh chÝnh s¸ch tiÒn
l¬ng . Víi quan niÖm nh vËy , møc l¬ng tèi thiÓu ®îc coi lµ yÕu tè rÊt
quan träng cña mét chÝnh s¸ch tiÒn l¬ng nã liªn hÖ chÆt chÏ víi ba yÕu
tè lµ :
- Møc sèng trung b×nh cña d©n c mét níc .
- ChØ sè gi¸ c¶ sinh ho¹t .
- Lo¹i lao ®éng vµ ®Òu kÖn lao ®éng .
Møc l¬ng tèi thiÓu nh»m h¹n chÕ sù gi·n c¸ch qu¸ lín gi÷a tiÒn l-
¬ng thùc tÕ vµ tiÒn l¬ng danh nghÜa , lµ h×nh thøc can thiÖp cña
chÝnh phñ vµo chÝnh s¸ch tiÒn l¬ng , trong ®iÒu kiÖn thÞ trêng lao
®éng lu«n cã sè cung lín h¬n cÇu. NhiÒu nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch
kinh tÕ x· héi vµ c¸c nhµ kinh tÕ ñng hé biÖn ph¸p b¶o hé cña chÝnh
phñ ®èi víi møc l¬ng tèi thiÓu vµ c¬ chÕ tr l¬ng ë c¸c thµnh phÇn kinh
tÕ . §Æc biÖt , ®èi víi c¸c níc ®ang trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ l¹m
ph¸t lu«n thêng trùc , nguån nh©n lùc t¨ng qu¸ nhanh so víi kh¶ n¨ng t¹o
viÖc lµm cña nÇn kinh tÕ , sù x©m nhËp lín cña chñ nghÜa t b¶n níc
ngoµi ®Ó tËn dông thÞ trêng vµ nguån nh©n lùc t¹i chç ... th× viÖc
chÝnh phñ c«ng bè c¸c møc l¬ng tèi thiÓu ë mçi thêi kú lµ mét yªu cÇu
b¾t buéc . Tuy vËy còng cã ý kiÕn cho r»ng møc l¬ng tèi thiÓu quy
®Þnh qu¸ " cøng vµ m¸y mãc" sÏ lµm mÊt ®i sù linh ho¹t trong c¬ chÕ tù
4
®iÒu tiÕt cña thÞ trêng lao ®éng , thËm chÝ cã ¶nh hëng ®Õn c¶ tÝnh
hÊp dÉn tr«ng thu hót ®Çu t níc ngoµi vµo nÒn kinh tÕ .
+ TiÒn l¬ng kinh tÕ : Lµ mét kh¸i niÖm cña kinh tÕ häc . C¸c
doanh nghiÖp muèn cã sù cung øng søc lao ®éng nh yªu cÇu , cÇn
ph¶i tr¶ møc l¬ng cao h¬n so víi møc l¬ng tèi thiÓu . TiÒn tr¶ thªm vµo
l¬ng tèi thiÓu ®¹t ®îc yªu cÇu cung øng søc lao ®éng gäi lµ tiÒn l¬ng
kinh tÕ . V× vËy , cã ngêi quan niÖn tiÒn lng kinh tÕ gièng nh tiÒn th-
ëng thuÇn tuý cho nh÷ng ngêi ®· hµi lßng cung øng søc lao ®éng ch«
doanh nghiÖp ®ã , víi c¸c ®iÒu kiÖn mµ ngêi thuª lao ®éng yªu cÇu .
+ Thu nhËp : Khi nghiªn cøu ph¹m trï tiÒn l¬ng , chóng ta cÇn
ph©n biÖt tiÒn l¬ng víi thu nhËp . Thu nhËp bao gåm ngoµi kho¶n tiÒn
l¬ng cßn tiÒn thëng , phÇn tiÒn thëng , phÇn lîi nhuËn ®îc chia vµo c¸c
kho¶n kh¸c.
Thu nhËp ®îc chia ra : Thu nhËp trong doanh nghiÖp vµ thu nhËp
ngoµi doanh nghiÖp , thu nhËp chÝnh ®¸ng vµ thu nhËp kh«ng chÝnh
®¸ng . HiÖn nay dï chÕ ®é tiÒn l¬ng ®· ®îc c¶i tiÕn nhng ë nhiÒu
doanh nghiÖp , ngêi lao ®éng (kÓ c¶ Gi¸m ®èc) sèng kh«ng ph¶i chñ
yÕu b»ng tiÒn l¬ng mµ b»ng nguån thu nhËp kh¸c tõ doanh nghiÖp vµ
ph¹m vi doanh nghiÖp . Cã nh÷ng trêng hîp tiÒn thëng lín h¬n tiÒn l-
¬ng , thu nhËp ngoµi doanh nghiÖp lín h¬n thu nhËp trong doanh
nghiÖp . §ã lµ nh÷ng bÊt hîp lý chóng ta ph¶i nghiªn cøu c¶i tiÕn sao
cho trong thêi gian tíi , ngêi lao ®éng trong c¸c doanh nghiÖp sèng chñ
yÕu b»ng l¬ng .
2. Vai trß cña tiÒn l¬ng .
Ch¾c h¼n ai còng thõa nhËn r»ng tiÒn l¬ng lµ bé phËn c¬ b¶n
trong thu nhËp cña ngêi l¹o ®éng, quyÕt ®Þnh møc sèng vËt chÊt cña
nh÷ng ngêi lµm c«ng ¨n l¬ng trong c¸c doanh nghiÖp . V× vËy chØ khi
nµo tiÒn l¬ng phï hîp víi søc lao ®éng, tøc lµ quyÒn lîi cña ngêi lao
®éng ®îc ®¶m b¶o th× hä míi yªn t©m lµm viÖc vµ dån hÕt t©m huyÕt
cña m×nh trong c«ng viÖc . Cã thÓ nãi r»ng , sö dông ®óng ®¾n tiÒn l-
¬ng lµ ®ßn bÈy kinh tÕ quan träng ®Ó kÝch thÝch c¸c nh©n tè tÝch
cùc trong mçi con ngêi , ph¸t huy tµi n¨ng , s¸ng kiÕn , tinh thÇn tr¸ch
nhiÖm vµ nhiÖt t×nh cña ngêi lao ®éng , t¹o ra ®éng lùc quan träng cña
sù ph¸t triÓn kinh tÕ . Do vËy , tiÒn l¬ng cã hai vai trß lín sau :
2.1. Vai trß t¸i s¶n xuÊt søc lao ®éng .
5