Bé Th¬ng m¹i
ViÖn nghiªn cøu th¬ng m¹i
B¸o c¸o tæng kÕt ®Ò tµi khoa häc cÊp bé
Ph¬ng híng vµ gi¶i ph¸p
ph¸t triÓn hîp t¸c x th¬ng m¹i
viÖt nam giai ®o¹n 2005-2010
Chñ nhiÖm ®Ò tµi: nguyÔn v¨n long
6479
20/8/2007
Hµ néi - 2007
1
Môc Lôc
Më ®Çu ................................................................................................... 6
Ch¬ng I : Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vÒ ph¸t triÓn Hîp t¸c x· Th¬ng
m¹i ë ViÖt Nam........................................................................ 9
1. C¬ së tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña c¸c HTXTM ë ViÖt nam .....................................9
1.1. Sù tån t¹i tÊt yÕu kh¸ch quan HTXTM trong nÒn kinh tÕ:............................9
1.2. Vai trß cña HTXTM .......................................................................................11
1.3. Quan niÖm vÒ HTXTM sau khi cã luËt HTX (2003) . ..................................12
1.3.1 Ph©n lo¹i HTX ............................................................................................12
1.3. 2 B¶n chÊt kinh tÕ - x· héi cña HTXTM.......................................................14
1.3.3 C¸c lo¹i h×nh kinh doanh cña HTXTM ......................................................15
1.3.4 Tiªu chÝ ®¸nh gi¸ c¸c HTXTM ...................................................................17
1.3.5 Nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng ®Õn sù h×nh thµnh & ph¸t triÓn HTXTM .............17
2. Quan ®iÓm cña §¶ng vµ Nhµ níc, Néi dung vµ tr¸ch nhiÖm qu¶n lý nhµ
níc cña c¸c bé, c¬ quan ngang bé ®èi víi HTX ..............................................19
2.1. Quan ®iÓm cña §¶ng ®îc cô thÓ ho¸ trong NghÞ quyÕt 13- NQ/ TW t¹i
Héi nghÞ Trung ¬ng 5 ( khãa IX)................................................................20
2.2. Néi dung vµ tr¸ch nhiÖm qu¶n lý nhµ níc cña c¸c Bé, c¬ quan ngang Bé
®èi víi HTX. ...................................................................................................21
2.2.1 Néi dung qu¶n lý nhµ níc cña c¸c Bé, c¬ quan ngang Bé .......................21
2.2.2. Tr¸ch nhiÖm cña c¸c Bé, c¬ quan ngang Bé: ............................................22
3. Kinh nghiÖm cña níc ngoµi vÒ ph¸t triÓn HTXTM . .......................................22
3.1. Kinh nghiÖm cña NhËt B¶n..........................................................................22
3.1.1. Liªn hiÖp HTX tiªu dïng NhËt B¶n (JCCU) ..............................................23
3.1.2. Qu¶n lý Nhµ níc ®èi víi c¸c hîp t¸c x· tiªu dïng cña NhËt B¶n .........24
3.2. Kinh nghiÖm cña Trung Quèc ......................................................................24
3.2.1. Ho¹t ®éng cña c¸c hîp t¸c x· cung tiªu Trung Quèc ...............................24
3.2.2. Liªn ®oµn hîp t¸c x· cung tiªu toµn Trung Quèc(ACFSMS) ....................25
3.2.3. Qu¶n lý nhµ níc ®èi víi hîp t¸c x· cung tiªu Trung Quèc:....................27
3.3. Kinh nghiÖm cña Hµn Quèc..........................................................................27
3.3.1. M« h×nh ho¹t ®éng dÞch vô cña hîp t¸c x· n«ng nghiÖp Hµn quèc ..........27
3.3.2. Liªn ®oµn quèc gia hîp t¸c x· n«ng nghiÖp Hµn Quèc (NACF) ..............28
3.3.3. Sù hç trî cña ChÝnh phñ ............................................................................30
3.4. Kinh nghiÖm cña Canada ..............................................................................31
3.4.1. C¸c lo¹i h×nh hîp t¸c x· lµm dÞch vô gåm:...............................................31
3.4.2. Nh÷ng ®Æc ®iÓm cña hîp t¸c x· ë Canada...............................................32
3.4.3. Vai trß cña ChÝnh phñ ...............................................................................32
3.5. Nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm ¸p dông cho ViÖt Nam ...................................32
3.5.1.Sù ph¸t triÓn cña HTXTM cã thÓ ®îcc ®¸nh gi¸ gi¸ b»ng sù ph¸t triÎn sè
lîng x· viªn HTX,trong HTX cña c¸c níc sè x· viªn HTX rÊt lín..........32
3.5.2. C¸c lo¹i hîp t¸c x· thuéc ngµnh s¶n xuÊt hay dÞch vô ®Òu tËp trung vµo
ho¹t ®éng dÞch vô ®Çu vµo, ®Çu ra cña x· viªn, hîp t¸c x·. ......................32
3.5.3. CÊu tróc hîp t¸c x· cã thÓ theo nhiÒu h×nh thøc:......................................33
3.5.4. Ho¹t ®éng theo LuËt hîp t¸c x·, chÞu sù qu¶n lý nhµ níc vÒ ngµnh cã liªn
quan. ChÝnh phñ cã quyÒn gi¸m s¸t vµ thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng hç trî hîp
t¸c x· theo ch¬ng tr×nh, dù ¸n hoÆc chÝnh s¸ch u ®·i vÒ l·i suÊt, thuÕ
tiªu thô néi bé hîp t¸c x·. ..........................................................................33
3.5.5. l¾ng nghe nguyÖn väng cña x· viªn hîp t¸c x·,.........................................33
2
Ch¬ng II : Thùc tr¹ng ph¸t triÓn HTX th¬ng m¹i ë ViÖt Nam
Thêi kú 1996 - 2004............................................................... 34
1. Thêi kú tríc n¨m 1996 ........................................................................................34
1.1. §Æc ®iÓm chñ yÕu vÒ qui m«, tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña c¸c HTXTM.........34
1.2. Qu¶n lý nhµ níc ®èi víi HTXTM................................................................37
2. Thêi kú tõ n¨m 1996 ®Õn nay ..............................................................................38
2.1. §Æc ®iÓm vÒ qui m«, tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña c¸c HTXTM.......................38
2.1.1. Qu¸ tr×nh chuyÒn ®æi m« h×nh tæ chøc, kinh doanh cña c¸c HTXTM........38
2.1.2. KÕt qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh cña c¸c HTXTM........................................47
2.2. Thùc tr¹ng qu¶n lý Nhµ níc ®èi víi HTXTM tõ 1996 ®Õn nay.................53
2.2.1. Ho¹t ®éng chØ ®¹o, tæ chøc thùc hiÖn luËt ph¸p vµ c¬ chÕ chÝnh s¸ch cña
nhµ níc. ....................................................................................................53
2.2.2 Híng dÉn c¬ chÕ chÝnh s¸ch, khuyÕn khÝch hç trî ph¸t triÓn HTXTM.....57
2.2.3. C«ng t¸c tæ chøc - c¸n bé..........................................................................58
2.3. §¸nh gi¸ chung..............................................................................................59
2.3.1. Nh÷ng thµnh tùu ®¹t ®îc .........................................................................59
2.3.2. Nguyªn nh©n cña nh÷ng mÆt ®îc ............................................................60
2.3.3. Nh÷ng yÕu kÐm, tån t¹i ..............................................................................61
2.3.4. Nguyªn nh©n tån t¹i, yÕu kÐm vµ chËm ph¸t triÓn cña HTXTM ................65
Ch¬ng III : Ph¬ng híng vµ gi¶i ph¸p ph¸t triÓn HTXTM ®Õn
2010......................................................................................... 67
1. Quan ®iÓm ph¸t triÓn HTXTM ®Õn 2010 vµ nhòng nh©n tè t¸c ®éng ®Õn
HTXTM.................................................................................................................67
1.1. Dù b¸o vÒ t×nh h×nh thÞ trêng, th¬ng m¹i ®Õn 2010 .................................67
1.2. Quan ®iÓm ph¸t triÓn HTXTM ®Õn n¨m 2010..............................................69
1.3. Nh÷ng yÕu tè t¸c ®éng ®Õn HTXTM.............................................................70
1.3.1. Nh÷ng yÕu tè t¸c ®éng ®Õn HTXTM trªn thÞ trêng thµnh phè, thÞ x·. .....70
1.3.2 Nh÷ng yÕu tè t¸c ®éng ®Õn HTXTM trªn thÞ trêng n«ng th«n. .................71
2. Ph¬ng híng ph¸t triÓn HTXTM ®Õn 2010.....................................................72
2.1 Dù b¸o mét sè chØ tiªu kÕ ho¹ch s¶n xuÊt kinh doanh HTXTM thêi kú
2005 – 2010.....................................................................................................72
2.2. Ph¬ng híng chuyÓn ®æi c¸c HTXTM theo luËt HTX (2003)...................72
2.3. §Þnh híng ph¸t triÓn HTX trªn ®Þa bµn thµnh thÞ...................................73
2.3.1 §Þnh híng chung.......................................................................................73
2.3.2 Mét sè m« h×nh kinh doanh ®èi víi HTXTM cã thÓ ¸p dông trªn ®Þa bµn
thµnh thÞ......................................................................................................73
2.4. §Þnh híng ph¸t triÓn HTXTM trªn ®Þa bµn n«ng th«n, miÒn nói ............74
2.4.1 §Þnh híng chung.......................................................................................74
2.4.2 Mét sè m« h×nh kinh doanh ®èi víi HTXTM cã thÓ ¸p dông trªn ®Þa bµn
n«ng th«n....................................................................................................75
2.5 M« h×nh HTX kinh doanh vµ qu¶n lý chî ( ¸p dông cho c¶ ®Þa bµn thµnh thÞ vµ
®Þa bµn n«ng th«n miÒn nói…..……………………….……………74
2.5.1 Mét sè môc tiªu ph¸t triÓn chî ®Õn n¨m 2010.………..…………………...75
2.5.2 C¬ së ph¸p lý vµ thùc tiÔn ®Ó h×nh thµnh c¸c HTXTM kinh doanh
chî.…………………………………………………………………………………...75
2.5.3 DÞnh híng ph¸t triÓn HTXTM kinh doanh chî……….………………..….76
3. Gi¶i ph¸p ph¸t triÓn HTXTM ë níc ta giai ®o¹n 2005-2010...........................80
3.1. Nhãm gi¶i ph¸p ®èi víi HTXTM,..................................................................80
3
3.1.1 TÝch cùc ph¸t triÓn HTXTM nãi chung vµ X· viªn HTX nãi riªng trªn c¬ së
b¶o ®¶m thùc hiÖn ®óng c¸c nguyªn t¾c tæ chøc vµ ho¹t ®éng ®· ®îc qui
®Þnh trong LuËt HTX n¨m 2003. .................................................................80
3.1.2. Hoµn thiÖn c¬ chÕ qu¶n lý, hoµn thiÖn quan hÖ ph©n phèi thu nhËp trong
HTX.............................................................................................................81
3.1.3. §æi míi ph¬ng thøc huy ®éng vèn ..........................................................83
3.1.4. Ph¸t triÓn c¸c liªn kÕt kinh tÕ gi÷a HTXTM, Liªn hiÖp HTXTM víi c¸c lo¹i
h×nh HTX, víi doanh nghiÖp nhµ níc vµ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c.....84
3.1.5. §Èy m¹nh c«ng t¸c ®µo t¹o, båi dìng Chñ nhiÖm HTXTM, ngêi lao ®éng
vµ c¸c chøc danh kh¸c trong HTXTM. .......................................................86
3.2. Nhãm gi¶i ph¸p vÒ qu¶n lý nhµ níc ®èi víi HTXTM ................................87
3.2.1. X©y dùng vµ hoµn thiÖn c¸c v¨n b¶n híng dÉn thùc hiÖn LuËt HTX (2003)
....................................................................................................................87
3.2.2. §æi míi c¬ chÕ, chÝnh s¸ch qu¶n lý nhµ níc ®èi víi HTXTM ................88
3.2.3. Më réng vµ t¨ng cêng c«ng t¸c ®µo t¹o, båi dìng nh»m n©ng cao chÊt
lîng c¸n bé, c«ng chøc qu¶n lý Nhµ níc ®èi víi HTXTM......................93
3.2.4. Thùc hiÖn tèt c«ng t¸c thanh tra, kiÓm tra trong ho¹t ®éng qu¶n lý Nhµ
níc ®èi víi HTXTM .................................................................................94
3.3. Nhãm gi¶i ph¸p ®èi víi Liªn minh HTX.......................................................95
3.3.1. N©ng cao vµ ph¸t huy vai trß cña Liªn minh c¸c HTX ®Èy m¹nh ho¹t ®éng
hç trî ph¸t triÓn cña VCA ..........................................................................95
3.3.2. VÒ mèi quan hÖ phèi hîp ho¹t ®éng ..........................................................96
3.4. Mét sè kiÕn nghÞ kh¸c...................................................................................97
KÕt luËn ................................................................................................. 99
Phô lôc ......................................................Error! Bookmark not defined.
Tµi liÖu tham kh¶o................................................................................... 111
4
Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t
Sè TT
ViÕt t¾t
ViÕt ®Çy ®ñ
1 HTX Hîp t¸c
2 HTXTM Hîp t¸c x· Th¬ng m¹i
3 HTXNN Hîp t¸c x· n«ng nghiÖp
4 HTXMB Hîp t¸c x· mua b¸n
5 WTO chøc Th¬ng m¹i ThÕ giíi
6 BTA HiÖp ®Þnh th¬ng m¹i ViÖt - Mü.
7 ILO Tæ chøc lao ®éng quèc tÕ
8 XHCN X· héi chñ nghÜa
9 CNH,H§H C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸
10 CNXH Chñ nghÜa x· héi
11 TNQD Th¬ng nghiÖp quèc doanh
12 DNNN Doanh nghiÖp nhµ níc
13 UBND Uû ban nh©n d©n
14 PTNN Ph¸t triÓn n«ng th«n
15 SXKD S¶n xuÊt kinh doanh
16 LuËt
HTX(2003)
LuËt nµy ®îc Quèc héi níc céng hoµ
XHCN ViÖt nam th«ng qua ngµy
26/11/2003.
17 VCA liªn minh HTX ViÖt nam
18 JCCU Liªn hiÖp HTX tiªu dïng NhËt B¶n
19 ACFSMS Liªn ®oµn HTX cung tiªu Trung Quèc
20 NACF Liªn ®oµn HTX NN Hµn Quèc
21 CCA HiÖp héi HTX Canada