Báu vật dưới đáy sông
TRUYỆN NGẮN CỦA VŨ ĐẢM
Chiếc thuyền nan gặp gió lao vun vút trên mặt sông, chẳng mấy lúc chiếc thuyền đã đến
vùng hạ lưu. Chuẩn buông một tay chèo, tay kia đánh lái con thuyền tiếp cận với mỏm đá
nhô lên ở giữa sông.
Chiếc thuyền nan lượn tròn hai vòng, giảm tốc độ, ghé sát mình vào mỏm đá. Chuẩn
bước lên mặt mỏm đá, buộc thuyền vào một gồ đá rối nhoài người với chiếc ba lô trên
thuyền. Chuẩn mở ba lô, lấy ra một bình tông rượu và một chiếc li nhỏ, rót rượu ra li,
ngửa cổ uống. Rót tiếp một li nữa, anh giơ lên ngang mặt; nghiêng li rượu từ từ đổ xuống
dòng sông. Đêm tĩnh lặng, chỉ có trăng, gió, những con sóng vẫn còn thức giấc chứng
kiến hành động của Chuẩn và có lẽ cũng chỉ có chúng mới thật sự hiểu được những việc
làm của anh mà ngay cả đến con người cũng không hiểu. Họ gán cho danh hiệu tên tham
lam, kẻ hám của, định tìm kiếm chiếc lư hương bằng vàng để tận hưởng cuộc sống đài
các.
Tương truyền rằng đời vua Minh Mệnh có một vị quan đại thần chuyên ăn của hối lộ, đút
lót nên rất giàu có, y sợ bị mọi người phát giác nên thường tẩu tán của cải, đem gởi ở
nhiều nơi. Ngày nọ y đi qua khúc sông này, đánh rơi mất chiếc lư đồng, đó là chiếc lư
được đúc bằng vàng mà y nguỵ tạo để đem về quê cất giấu. Tất cả đám đàn ông, thanh
niên trai tráng trong làng đều bị lùa ra sông để lặn tìm chiếc lư. Dòng sông đầy đá ngầm
và những dòng nước xoáy đã cướp đi sinh mạng hàng chục người dânvô tội. Tròn mười
ngày hò hét, đánh đập dân chúng trên bờ sông vẫn không thấy chiếc lư, tên quan mới xua
lính đi để lại tiếng kêu khóc ai oán của những bà vợ, người con, mất chồng, mất cha. Câu
chuyện được lưu truyền từ đời này sang đời khác, được bao phủ, thêu dệt thêm nhiều điều
huyền bí, để rồi đời nào cũng có một vài kẻ tham lam ở làng và từ nhiều nơi khác kéo đến
ký thác cuộc đời với giấc mơ giàu có của mình cho dòng sông. Sự xuất hiện của Chuẩn
vào những đêm của tuần trăng cuối cùng không làm cho người dân bên triền sông ngạc
nhiên, họ chỉ thông báo vắn tắt cho nhau, lại có một kẻ thích ngồi mát ăn bát vàng nữa
đến nộp mình cho hà bá!
Trước khi lặn mình xuống dòng sông, bao giờ Chuẩn cũng uống một tuần rượu và ngồi
trầm ngâm rất lâu, chính những lúc ấy cuộc sống mới thật sự đến với anh. Từ ngày phục
viên, khoác ba lô trở về quê, Chuẩn sống bằng kỷ niệm, không có kỷ niệm, anh cảm thấy
cuộc sống thật tẻ nhạt. Những năm tháng chiến tranh đầy gian nan và hy sinh nhưng đối
với anh lại là những ngày đẹp đẽ nhất của cuộc đời. Anh và những người lính đã sống hết
mình cho nhau, cùng nhau chia sẻ sự sống và cái chết. Và cũng chính trong khói lửa của
chiến tranh, Chuẩn đã có được một tình yêu đẹp đẽ với Lương, cô lái đò đưa lính sang
sông chính ở khúc sông mà bây giờ anh đang ngồi. Những giây phút ngắn ngủi bên
Lương, Chuẩn thường vuốt lên cánh tay rắn chắc, xinh xắn của người yêu, nghe cô kể về
những lần máy bay Mỹ ập đến ném bom khi đơn vị pháo cao xạ của anh chưa chuyển đến
bảo vệ khúc sông này. Đêm cuối cùng, trước khi đơn vị Chuẩn được lệnh chuyển ra Thủ
đô, đánh trả lại cuộc ném bom mười hai ngày đêm của giặc Mỹ, anh và Lương đã ngồi
bên nhau đến tận sáng. Lúc chia tay, Chuẩn say đắm hôn lên đôi cánh tay của người yêu,
Lương hỏi anh sao không hôn lên môi? Chuẩn áp đôi bàn tay Lương vào ngực mình, đáp
rằng anh yêu đôi cánh tay cô, giỏi việc nước, đảm việc nhà, không sợ bom đạn, nắng
mưa, sương gió, ngày đêm chèo chiếc thuyền đưa người lính ra trận. Ngập chìm trong
niềm hạnh phúc mê say, Lương nói với người yêu:
- Sau này em cụt mất tay, anh có còn yêu em nữa không?
- Đừng có nói gở! - Chuẩn trách người yêu.
Lương tiếp tục chòng ghẹo anh:
- Thật đấy, lỡ em bị thương chẳng hạn!
Chuẩn không phải là bác sỹ, cũng chẳng có phép thần thông biến hoá, song anh đã hứa
với Lương, nếu cánh tay Lương bị bom đạn cướp đi, Chuẩn sẽ hoá phép cho nó lành lại
bởi anh không tin đôi cánh tay xinh xắn, ngày đêm vì việc nước kia lại có thể lìa bỏ khỏi
thân thể người yêu mình. Nhưng điều Chuẩn không bao giờ tin đã xảy ra còn khủng
khiếp hơn nữa. Trong một trận ném bom dữ dội xuống khúc sông này, Lương đã hy sinh
khi đang chở bộ đội qua sông, một cánh tay Lương bị mảnh bom tiện đứt văng xuống
dòng sông. Lương hy sinh, trái tim Chuẩn như bị trúng đạn nhưng nó không gục ngã, đã
nuôi chí căm hờn cho anh cùng đồng đội bắn hạ được một chiếc B52 trên bầu trời Hà
Nội. Đêm đó, Chuẩn đi bộ ra bờ hồ Hoàn Kiếm, ngồi trên bãi cỏ, thả cho tâm hồn bay về
với những kỷ niệm đầy ắp hình ảnh của Lương bên bờ sông. Lương ơi! anh đã hứa với
em, anh sẽ làm tất cả để thực hiện bằng được lời hứa của mình. Lời của Chuẩn được gió
mang đi, bay vào vũ trụ bao la, bay qua nơi Lương đang an giấc ngàn thu.
Kết thúc ly rượu thứ tư, Chuẩn đóng nắp bình tông lại, cởi quần áo dài đặt xuống thuyền,
đứng dậy hít một hơi thật sâu, nhún mình nhảy chúp xuống dòng sông. Mặt sông vang lên
một tiếng ùm, nước bắn tung lên cao, rơi vào cả lòng con thuyền nan. Nước sông mát
lạnh, Chuẩn quờ tay xuống bùn, vào các hốc đá. Đến một chỗ nước sâu, Chuẩn thấy nước
chảy rất mạnh, dòng nước cuộn xoáy vào nhau, phát ra những tiếng ùng ục như thể lòng
sông đang sắp nứt ra, nổ tung lên. Chưa bao giờ Chuẩn thấy hiện tượng lạ này. Phải
chăng những cuộc đánh cá bằng bọc phá đã làm dòng sông nổi giận! Nó đang ngầm
chuẩn bị để trả thù lại con người! Chuẩn vội ngoi lên mặt nước, anh bơi lại chiếc thuyền,
mặc quần áo, chèo thuyền vào bờ tìm đến nhà ông Chủ tịch xã:
- Ông Chủ tịch à, sắp có lũ lụt hay sóng thần mất thôi, ông nên cho di chuyển mấy chục
gia đình đang sống ở triền sông vào phía trong con đê để đề phòng.
Nghe Chuẩn nói, ông Chủ tịch ngáp ngủ hỏi:
- Có phải anh là người ở làng trên vẫn đến đây mò tìm chiếc lư vàng đấy không? Anh bị
vàng làm lú lẫn mất rồi, chẳng có lũ lụt cũng chẳng có sóng thần nào đâu. Dân làng đang
làm ăn yên ổn, anh đừng có gây hoang mang, tôi sai dân quân nhốt anh lại đấy!
Chuẩn như bị viên đạn thứ hai bắn vào trái tim, lòng anh tê tái, anh định túm lấy cổ áo
ông Chủ tịch nện cho một trận tơi bời, nhưng anh đành phải nén chặt cơn giận dữ không
cho nó trào ra. Danh dự của anh bị xúc phạm, điều đó làm cho anh bị tổn thương nhưng
nếu phải hy sinh danh dự và cả thân thể mình như trong chiến tranh để cứu cuộc sống của
gần một trăm người dân đang sống ở triền sông, anh cũng không do dự. Thuyết phục hồi
lâu không xong, Chuẩn đành chuyển sang một hướng khác, anh kể với ông Chủ tịch, đêm
qua anh mơ thấy mò được chiếc lư vàng, thần sông nổi giận, dâng sóng thần định cướp
lại nhưng anh đã kịp bơi vào bờ, chạy qua đê vào làng. Thật hả? thật hả? thật hả? ông
Chủ tịch phát ra như một tràng liên thanh. Chuẩn đã đánh trúng vào bản chất hám của và
mê tín của ông. Nhìn những thớ thịt trên bộ mặt của ông Chủ tịch đang dãn ra, Chuẩn
mừng khôn siết, anh bảo vâng, sự thật là như thế! Ông Chủ tịch nói, sẽ làm theo ý nguyện
của Chuẩn nhưng bắt anh phải hứa nếu mò được lư vàng, chia cho ông một nửa. Anh
hứa, anh thề, nếu không thực hiện theo đúng cam kết, anh bị trời phạt cụt tay, mù mắt.
Ông chủ tịch gật gù nói, trông khuôn mặt nhân hậu của anh, trời sẽ chẳng để cho anh gặp
bất hạnh đâu!
Chuẩn trở về nhà vào lúc trời chưa sáng, anh nằm trên chiếc chõng đặt dưới khóm tre,
cạnh bờ sông đánh một giấc đến quá trưa. Cả buổi chiều, Chuẩn ngồi trên bờ sông, nhìn
dòng nước lững lờ trôi về phía hạ lưu, anh mong ngày chóng tàn để đến đêm anh bơi
thuyền xuống khúc sông dưới kia tiếp tục lặn ngụp mò tìm. Đêm nay, Chuẩn có linh cảm,
nếu không mò thấy, nước lũ hoặc sóng thần dâng lên làm gẫy nát hay cuốn mất tích báu
vật, lời hứa của Chuẩn sẽ chẳng bao giờ còn cơ hội để thực hiện. Kỷ niệm từ đây cũng
chạy trốn khỏi Chuẩn, không còn là kỷ niệm, anh biết bám víu vào cái gì để sống! Mỗi
con người đều có một cuộc đời khác nhau và mỗi một cuộc đời đều có cách sống khác
nhau. Người thích giàu sang, kẻ hám danh vọng, người sống bằng thực tại, kẻ sống bằng
quá khứ. Riêng anh, anh sống bằng kỷ niệm. Những kỷ niệm đối với anh bao giờ cũng
đẹp đẽ và đầy ắp trong cuộc sống của anh, nó được sinh ra trong bom đạn ác liệt, được ấp
ủ, nuôi dưỡng bằng máu và nước mắt. Nhiều lần anh tự hỏi, tại sao có nhiều người mau
chóng quên đi những kỷ niệm, quá khứ mà mới chỉ ngày hôm qua thôi họ còn tung hô!
Tại sao nhiều kẻ vội vã lãng quên đi kỷ niệm về những trận đánh, những người đồng đội
của mình đã ngã xuống để cho mình được hưởng một cuộc sống nhà cao cửa rộng, vợ
đẹp, con khôn hôm nay! Và tại sao có nhiều người luôn nhắc về những kỷ niệm, thậm chí
luôn luôn lấy những kỷ niệm của ngày hôm qua để hù dọa mọi người, để lấy đó làm bàn
đạp bước lên những nấc thang danh vọng! Tự đặt câu hỏi nhưng chưa bao giờ anh tìm
câu trả lời. Anh muốn để cho tâm hồn mình luôn thư thái, đầu óc mình luôn được minh
mẫn, để ban ngày anh quăng chài thả lưới, bắt cá, và để những đêm trăng cuối tháng anh
chèo thuyền xuống vùng hạ lưu mò mẫn tìm kỷ vật.
Nửa đêm, trăng mới lười nhác ló lên từ phía bên kia con đê, Chuẩn xách chiếc bình tông
rượu đặt xuống thuyền, cởi chiếc dây thừng bện bằng vỏ bao tải xác rắn, bước lên thuyền,
chống một tay chèo vào bờ đẩy mạnh. Con thuyền phóng nhanh ra khỏi bờ, Chuẩn ngồi
xuống cuối thuyền bắt đầu chèo. Tiếng mái chéo khua nước đều đều, thỉnh thoảng Chuẩn
chèo thật mạnh mấy cái, con thuyên chồm lên lao nhanh về phía trước, tranh thủ lúc con
thuyền đang lướt đi bằng quán tính, anh lấy bi đông rượu ra tu một hai hớp. Đêm oi nồng,
không một ngọn gió, trời như sắp có mưa bão, trăng lu mờ bởi những đám mây đen chưa
kịp che khuất. Con thuyền hướng về vùng hạ lưu, Chuẩn chưa kịp đánh tay chèo con
thuyền hướng về phía mỏm đá thì nghe thấy tiếng gọi rất to ở triền sống vọng ra:
- Anh Chuẩn ơi! Vào đây tôi bảo cái này!
Chuẩn chèo thuyền vào bờ, ông Chủ tịch chạy lại giữ mũi thuyền. Chuẩn cầm chiếc dây
thừng nhảy phốc lên bờ, con thuyền tròng trành, sánh cả nước vào trong lòng.
- Có chuyện gì vậy ông Chủ tịch? - Chuẩn hỏi, ông Chủ tịch rút từ trong túi áo đại cán ra
một chai rượu, nói với anh: