CÁC CHẤT MA TÚY GÂY NGHIỆN TẠI VIỆT NAM
Tình trạng lạm dụng các chất gây nghiện tại Việt Nam và trên thế giới đang là
vấn đề nhức nhối. Hiện nay số lượng người sử dụng ma túy ngày càng gia tăng, đặc
biệt đang trẻ hóa, và cùng lúc nhiều loại ma túy, nhất là các loại ma túy tổng hợp
(chiếm khoảng 70 – 75 % trong tổng số người nghiện) khiến cho việc cai nghiện khó
khăn hơn. Các chất gây nghiện đều tác động trực tiếp vào não bộ - cơ quan trung tâm
chi phối vào mọi hoạt động của con người. Các chất gây nghiện có thể gây ra biến đổi
các vùng não bộ và những biến đổi này là cần thiết để duy trì các hoạt động và có thể
hướng tới xung động lạm dụng các chất gây nghiện, và đây là biểu hiện của nghiện
(hay ghiền). Lạm dụng các chất gây nghiện tác động đến các vùng vỏ não (cortex), hệ
thống viền của não (limbic system) và cuống não (brain stern). Có nghĩa là chúng đều
tác động đến cơ quan thần kinh và từ đó ảnh hưởng đến gan, thận, máu ... Hậu quả do
ma túy gây ra rất lớn, không chỉ tinh thần và thể xác của một cá nhân mà cả xã hội. Bí
thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh cho rằng: Một người nghiện khiến cả gia đình tan nát.
Nghiện ma túy làm mất khả năng lao động, học tập, làm thương tổn hệ thần kinh dẫn
đến thoái hóa nhân cách, rối loạn hành vi, không làm chủ được bản thân, vi phạm
pháp luật và thậm chí tử vong.
Theo báo cáo của các lực lượng chức năng, năm 2018, đã phát hiện 24.931 vụ,
tăng so với trước đây. Tỷ lệ vi phạm pháp luật trong thanh thiếu niên nghiện ma túy
chiếm khoảng 50% và gấp 100 lần so với nhóm không nghiện. Tính đến tháng 4/2019
cả nước đang diều trị, cai nghiện cho 38.441 người. Tháng 11/2018 cả nước có
225.009 người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý. Tình hình tội phạm và tệ nạn ma túy
vẫn diễn biến hết sức phức tạp và không hề có dấu hiệu dừng lại. Việt Nam là một
nước có nguy cơ trở thành nơi trung chuyển ma túy. Điều đáng nói là hầu như thanh
thiếu niên chưa có ý thức hiểu được sự tàn phá của ma túy, đôi khi còn lầm tưởng đó
là thứ giải trí, tiêu khiển hoặc là thể hiện sự giàu có, khẳng định đẳng cấp và bản lĩnh
cá nhân ...
Theo các nhà nghiên cứu, hiện nay có những loại chất gây nghiện phổ biến:
1. Hê rô in:
Là loại chất gây nghiện đứng đầu trong các loại, được mệnh danh là “ông vua
của các loại thuốc phiện”. Loại thuốc này thường tạo cảm giác phê nhất nhưng chỉ cần
thử một lần là nghiện và khó cai nghiện nhất. Nó gây ức chế làm giảm đi hoạt động
của não bộ và hệ thần kinh trung ương. Có thể giảm đau và gây ra sự hưng phấn quá
mức cho phép. Chỉ cần ngưng thuốc sẽ tạo ra những cơn đau khủng khiếp, buồn nôn,
trầm cảm và mất ngủ triền miên. Nếu dùng quá liều sẽ dẫn tới ngưng thở và tử vong
(sốc thuốc). Và trong quá trình sử dụng lâu dài còn gây ra những căn bệnh khác như
táo bón trường niên, chán ăn, giảm khả năng thụ thai ...
Heroin được tìm thấy năm 1874, nhưng tới năm 1909, Dreser ở Đức mới thử
nghiệm trên người. Chữ Heroine bắt nguồn từ tiếng Đức là Héroisch (có nghĩa là năng
lực). Heroin có tên hóa học là Diacetylmorphine và còn có tên gọi khác là hàng trắng,
Bạch phiến (Blanche), nàng tiên trắng. Là một loại chất gây nghiện bán tổng hợp được
chiết xuất từ nhựa quả cây thuốc phiện. Một số loại chất gây nghiện khác trong nhóm
chất dạng thuốc phiện này bao gồm thuốc phiện, morphine và codein. Heroin thường
ở dạng bột, có mầu sắc khác nhau tùy thuộc vào độ tinh khiết. Heroin có mầu trắng
thường có độ tinh khiết cao hơn so với mầu nâu, hoặc mầu trắng ngà. Heroin thường
được sử dụng theo đường tiêm chích, hút, hoặc hít.
2. Cần sa
Trong cần sa có 3 chất chính đã được tìm thấy là: Cannabinoid,
Tetrahydrocannabinol (THC) và Cannabinol. Trong đó, THC là hoạt chất chính gây
tác dụng về mặt tâm thần, dễ tan trong chất béo nên khi hút, THC nhanh chóng xâm
nhập mô phổi. Khi sử dụng cần sa, người dùng có cảm giác thoải mái, hưng phấn
nhưng dễ mắc vào bệnh lý tâm thần phân liệt (ảo giác và hoang tưởng), gây hại cho
phổi và một số bệnh khác, lệ thuộc hoàn toàn vào nó ... Trường hợp bị sốc khi hút cần
sa dẫn đến tình trạng ói mửa, đau bụng, cay mắt, tim đập nhanh...
Cây cần sa (Cannabis): Còn được gọi là gai dầu, lanh mèo, gai mèo, đại ma,
“cỏ”, bồ đà, tài mà, …Cây cần sa cao từ 2 - 3 mét, mọc thẳng, nhiều cành lá. Quả hình
tròn, nhọn có màu xám trơn (trong dân gian gọi là hạt cần sa). Cần sa được chế ra từ
ba bộ phận của cây: Lá và hoa khô, tuyến nhựa cuống nén thành cục (gọi là băm), dầu.
Người ta sử dụng cần sa bằng cách trộn vào thức ăn hoặc vào thuốc lá, hoặc được hút
bằng ống điếu.
3. Thuốc lắc:
Là một loại thuốc kích thích vào hệ thần kinh, làm tăng nồng độ chất dẫn truyền
thần kinh như Dopamin, Noradrenalin ... khiến cho tế bào thần kinh bị kích thích
không ngừng. Người sử dụng thường mắc các chứng hoang tưởng, cảm giác bồng
bềnh, có cảm giác không thực về âm thanh và hình ảnh, suy giảm trí nhớ và lẫn lộn về
nhận thức ... nếu sử dụng lâu dài sẽ ảnh hưởng nặng nề đến hệ tim mạch, co giật, thậm
chí tử vong.
Thuốc lắc là loại chất ma túy tổng hợp MDMA (Methylene dioxy
methamphetamin), được chế xuất từ nhiều loại hóa chất khác nhau, thường được dùng
nhiều trong quán bar với nhiều tên gọi khác nhau như bướm đêm, bay, bánh, kẹo, nốt
nhạc, tim lồng, chó dại ... tùy thuộc vào màu sắc và hình nổi trên bề mặt của viên
thuốc. Thuốc lắc thường được sản xuất bất hợp pháp và được bán dưới dạng viên có
kích cỡ và mầu sắc khác nhau. Loại chất gây nghiện này cũng có sẵn dưới dạng bột và
được sử dụng bằng hình thức hít. Thuốc lắc hiếm khi được sử dụng theo hình thức
tiêm chích.
4. Methamphetamine (Ma túy đá)
Là loại ma túy tổng hợp, là chất nhân tạo tạo cảm giác hưng phấn, tỉnh táo, kích
thích ham muốn tình dục, có thể làm được những công việc năng nhọc nhưng sau đó
sẽ bị rơi vào trạng thái suy nhược cơ thể, rối loạn hệ thần kinh, ... Ma túy đá gây
nghiện dai dẳng và tàn phá sức khỏe ghê gớm, gây ra ảo giác, thường nghĩ rằng mình
đang bị đe dọa, dẫn tới vô thức, có thể giết người một cách tàn ác nhất. Đây là loại ma
túy được sử dụng nhiều thứ hai tại Việt Nam và để lại nhiều hệ lụy to lớn cho nhiều
người.
Methamphetamine dạng viên có màu hồng thường được gọi là Hồng phiến. Mỗi
viên Hồng phiến thường chứa khoảng 20 – 25% methamphetamine nguyên chất còn
lại là các chất độn như caphein, tinh bột, phẩm màu,… Dạng tinh thể được gọi là “Ma
túy Đá” vì nhìn dưới kính có độ phóng đại, trông giống cục nước đá - tinh thể gồm
những mảnh vụn li ti, gần giống với hạt mì chính óng ánh. Methamphetamine dạng
tinh thể có độ tinh khiết lên đến 98-99%. Sử dụng bằng con đường tiêm, chích, hút.
Sử dụng quá liều có thể gây tử vong tại chỗ.
5. Ketamine
Là một loại ma túy tổng hợp được sử dụng khá phổ biến bên cạnh các loại gây
nghiện khác. Khi sử dụng không đúng chỉ định, ketamine sẽ gây nên tình trạng ảo
giác, hoang tưởng, bị kích động mạnh, không cảm thấy đau đớn, rối loạn thị giác, cảm
giác mùi vị, sờ mó bị thay đổi méo mó, mất định hướng về không gian và thời gian,
gây mất trí nhớ ngắn hạn không nhận biết mình là ai có thể dẫn đến các hành vi không
an toàn cho bản thân và người xung quanh.
Ketamine được tổng hợp ở dạng lỏng, bột tinh thể hay dạng viên nhộng, viên
nén hòa với nước để uống hoặc tiêm vào tĩnh mạch. Giá thành rẻ hơn thuốc lắc, nếu
sử dụng chung với thuốc lắc sẽ tạo cảm giác phê hơn.
6. Cỏ Mỹ
Là một loại ma túy tổng hợp có độc tính và khả năng gây nghiện cao. Do có quá
nhiều thành phần trong đó nên các biểu hiện của người dùng rất đa dạng, phức tạp.
Người sử dụng chất gây nghiện này có biểu hiện hoa mắt, mắt đỏ, ù tai, tim đập
nhanh, nôn ói… Cỏ Mỹ gây loạn thần, không kiểm soát được hành vi, tinh thần kích
động, căng thẳng, ảo giác, với tư tưởng cực đoan gây hại cho mình và người khác. Sử
dụng lâu dài sẽ gây ra các bệnh về gan, thận, da và suy giảm hệ miễn dịch.
Cỏ Mỹ gần giống cần sa, nhưng chứa chất XLR-11. Đây là chất gây ảo giác
mạnh làm cho người nghiện có cảm giác nhanh "lên đỉnh" và kéo dài thời gian "phê"
hơn so với loại ma túy thông thường. Thường xuất hiện dưới dạng mảnh vụn hoặc sợi
thái từ cây cỏ được tẩm các chất ma túy khó phân biệt (phổ biến là chất cần sa tổng
hợp).
7. Bóng cười
Bóng cười làm cho người sử dụng sảng khoái, cứ thế cười không kiểm soát, sau
đó chìm vào ảo giác. Về lâu dài gây thiếu máu, lờ đờ, rối loạn giấc ngủ và tim mạch,
dẫn tới trầm cảm và thiệt mạng. Loại này rất dễ dẫn đến sử dụng các loại ma túy khác
vì cảm giác “phê” của nó.
Bóng cười thực chất là một loại bóng bay được bơm khí N2O (Dinitơ monoxit
hay Nitrous oxide). Loại khí này khi hít vào cơ thể có khả năng tác động, kích thích
mạnh lên một vài điểm của hệ thần kinh.
Bóng cười hay còn được gọi với tên Funkyball là một trong những trào lưu
đang được giới trẻ ở nhiều nước trên thế giới trong đó có Việt Nam thịnh hành nhất
hiện nay, họ coi đây là một thú vui dùng để xả stress. Người dùng chỉ việc "thổi" và
"hít" - "hít" và "thổi" cho đến khi quả bóng xẹp xuống.