CHÍNHSÁCHPHÁPLUTHÌNHSVỀTỘISẢNXUẤT,
BUÔNBÁNHÀNGGIẢLÀƠNGTHỰC,THCPHẨM,
PHỤGIATHỰCPHẨM
ĐỗXuânSơn

,TrầnMinhTùng
*Tácgiảliênhệ,email:sondx@tks.edu.vn,ORCID:0009-0003-5893-2249
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:01/07/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:05/01/2026
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:19/01/2026
DOI:10.59266/houjs.2026.1113
Tómtắt:Bàiviếtphântíchchínhsáchxâydựngxâydựngphápluậthìnhsựvềtộisản
xuất,buônbánhànggiảlàơngthực,thựcphẩm,phụgiathựcphẩm;Chínhsáchápdụng
phápluậthìnhsựvềtộisảnxuất,buônbánhànggiảlàlươngthực,thựcphẩm,phụgiathực
phẩmvàkiếnnghịbiệnphápbảođảmnhậnthứcvàápdụngđúngcácchínhsáchphápluật
hìnhsựvềtộisảnxuất,buônbánhànggiảlàlươngthực,thựcphẩm,phụgiathựcphẩm.
Từkhóa:chínhsáchphápluậthìnhsự,sảnxuất,buônbán,hànggiả,lươngthực,thựcphẩm,
phụgiathựcphẩm
TrườngĐạihọcKiểmsát
I.Dẫnnhập
Chínhchphápluậthìnhsự(PLHS)
làmộtbộphậncủachínhsáchphápluật.
Chínhsáchphápluậtnhữngnguyêntắc,
đườnghướngcơbảnđượcĐảngvàNhà
nước hoạch định đối với từng giai đoạn
pháttriểnnhấtđịnhcủađấtnướcnhằmtạo
ranhữngcơsởđúngđắnchoviệcsửdụng
mộtcáchcóhiệuquảckhảnăngđiều
chỉnhcủaphápluật;nhằmcđịnhđúng
đắntổchứcvàhoạtđộngcủacáccơquan
phápluậtvànhằmxâydựngởmỗingười
dânýthcvàlốisốngtuântheophápluật”
(Đào,2020,tr.176).ChínhsáchPLHSlà
hệthống các quan điểm, tưtưởng, giải
pháplậpphápvàthựctiễnápdụngpháp
luật của N nước nhằm đạt được mục
tiêukiểmsoáttộiphạmtngquacôngcụ
luậthìnhsự”(Võ,2017,tr.45).Cnhch
PLHSđượcthựchiệnthôngquahìnhthức
họcthuyếtphápluật,nhthứcxâydựng
phápluật,hìnhthứcápdụngphápluật,hình
thứcgiải thích pháp luật, nh thứcgiáo
dụcvàđàotạophápluật(Võ,2020).i
viếtnàytậptrungphântíchvềchínhsách
xâydựngvàchínhsáchápdụngPLHSvề
tộisảnxuất,buônbán(SXBB)hànggiảlà
lươngthực,thựcphẩm,phụgiathcphẩm
(LT,TP,PGTP).
II.Cơsởlýthuyết
Bàiviếtdựatrênlýthuyếtvềchính
sách pháp luật. thuyết về cnh sách
phápluậtlàlýluậnnềntảngnghiêncứuvề
đốitượng,lịchsửhìnhthànhvàpháttriển
10
của khoahọc chính ch phápluật;khái
niệm, c dấu hiệu của chính sách pháp
luật; hệ thống chính ch pháp luật; các
phươngtiện,cáchìnhthứcthựchiệnchính
sách pháp luật…(Võ, 2020). Vì vậy, để
nghiêncứuchínhsáchPLHSvềtộiSXBB
hànggiảlàLT,TP,PGTPcầndựatrênnền
tảnglýluậncủachínhchphápluật.
III.Phươngphápnghiêncứu
iviếtsửdụngphươngphápphân
tíchquyphạmphápluậtđểlàmchính
chPLHSvàcácphươngphápthườngsử
dụngtrongnghiên cứukhoa họcxã hội,
như phân tích, bình luận, quy nạp, diễn
dịch,suyluậnlogic...
IV.Kếtquảvàthảoluận
4.1. Chính sách xây dựng pháp
luậthình sự về tội sảnxuất, buôn bán
hànggiảlàlươngthực,thựcphẩm,phụ
giathựcphẩm
-Nhómchínhsáchchungcủapháp
luậthìnhsự
PhápluậthìnhsựViệtNamluônthể
hiệnrõcácchínhsáchphápluậthìnhsự
sauđây:
+Chínhsáchbìnhđẳng:Chínhsách
yxuấtpháttừquyđịnhtạikhoản1Điều
16HiếnphápViệtNamnăm2013,sửađổi,
bổsungnăm2025:Mọingườiđềubình
đẳng tớc pháp luật”. Chính sách này
đượccụthểhóatạiđiểmbkhoản1Điều
3BLHShiệnhành:Mọingườiphạmtội
đều bình đẳng trước pháp luật, không
phânbiệtgiớitính,dântộc,tínngưỡng,
tôngiáo,thànhphần,địavịxãhội”.
+Chínhsáchnhânđạo:Đâylàchính
ch hình sự xuyên suốt từ BLHS năm
1985đếnnay.Chínhsáchnàythểhiệnrất
rõởnhiềuquyđịnhnhư:Khoanhồngđối
vớingườitựthú,đầuthú,thànhkhẩnkhai
o, tốgiác đồngphạm, lậpcôngchuộc
tội,tíchcchợptácvớicơquancótrách
nhiệmtrongviệcpháthiệntộiphạmhoặc
trongquátrìnhgiảiquyếtvụán,ănnănhối
cải,tựnguyệnsửachữahoặcbồithường
thiệthạigâyra…(Điều3,Điều38,Điều
39,Điều40BLHSnăm2015,sửađổi,bổ
sungnăm2017,2025)(BLHShiệnhành).
+Chínhsáchnghiêmtrị:Chínhsách
nghiêmtrịcũnglàmộtchínhsáchPLHS
đặcthùthểhiệnsựnghiêmkhắccủaNhà
nước,sựlênánmạnhmẽcủaxãhộiđốivới
ngườichủmưu,cầmđầu,chỉhuy,ngoan
cốchốngđối,cônđồ,táiphạmnguyhiểm,
lợidụngchứcvụ,quyềnhạnđểphạmtội;
dùngthủđoạnxảoquyệt,cótổchức,có
tínhchấtchuyênnghiệp,cốýgâyhậuquả
đặcbiệtnghiêmtrọng(Điều3BLHS).
-Nhómchínhsáchđặcthùđốivới
tộiSXBBhànggiảlàLTTP
+Chínhsáchphânhóatráchnhiệm
hìnhsự(TNHS).
PhânhóaTNHSbảođảmchoviệc
cá thể hóaTNHS trong xây dựng và áp
dụng PLHS.(Trường Đại học Luật Hà
Nội,2022).Chính sáchphânhóaTNHS
trước hết thể hiện ở việc tách hành vi
SXBBhànggiảlàLTTPrakhỏihànhvi
SXBB hàng giả nói chung. BLHS năm
1985,chưatáchhànhviSXBBhànggiảlà
LTTPthànhtộiđộclập.Tuynhiên,hành
vi SXBB hàng giả là LTTP được tách
thànhmộttìnhtiếtđịnhkhungtăngnặng
tạiđiểmakhoản2Điều167BLHSnăm
1985.ĐếnBLHSnăm1999thìtộiSXBB
ng giả là LTTP đã được tách khỏi tội
SXBBhànggiảthànhtộiđộclậptạiĐiều
157 BLHS. Tuy nhiên, hành vi SXBB
ng giả là LTTP vẫn quy định chung
vớihànhviSXBBhànggiảlàthuốcchữa
bệnh,thuốcphòngbệnh.ĐếnBLHShiện
nh thì tội SXBB hàng giả là LT, TP,
PGTPmớitáchrathànhtộidanhđộclập
quyđịnhtạiĐiều193BLHSvớicácchính
chphápluậthìnhsựriêng.
+Chínhsáchhìnhsựnhânđạo
Chính sách hình sự nhân đạo thể
hiệnrấtrõtrongquyđịnhvềchếtài.BLHS
m1985đếnBLHSnăm1999thìhành
viSXBBhànggiảlàLT,TPluônquyđịnh
mứccao nhất củakhunghìnhphạtnặng
nhấtlàhìnhphạtchungthân,tửhình.Tuy
nhiên,đếnBLHShiệnhànhthìmứccao
nhấtcủakhunghìnhphạtnặngnhấtchỉlà
hìnhphạtchungthân.ơngtự,mứcthấp
nhấtcủakhunghìnhphạtnhẹnhấtđốivới
nh viphạmtộiSXBBnggiảlàLT,
TPquyđịnhtạiđiểmakhoản2Điều167
BLHSnăm1985là03nămtù;trongkhi
quyđịnhtạikhoản1Điều157BLHSnăm
1999là02nămtùvàtạikhoản1Điều193
BLHShiệnhànhcũnglà02nămtù.
+ Chính sách xử lý đng thi trách
nhiệmcủannvàphápnhânthươngmi.
Đây là chính sách mới được quy
địnhtrongBLHShiệnhành,đểphùhợp
vớithựctiễnđấutranhphòng,chốngtội
phạm, vì trong một số trường hợp mối
lợithuđượctừhànhviphạmtộithuộcvề
pháp nhân nên việc chỉ truy cứu TNHS
củacánhânlàchưabảođảmcônglý.Mặt
khác,truycứuTNHSphápnhânsẽgiúp
pháp nhâncó ýthứccaohơn trongviệc
tuân thủ pháp luật, trong quản lý, điều
nhmọihoạtđộngcủaphápnhân.Từđó
bảovệtốthơnlợiíchcủaNhàớc,củatổ
chức,cánhântrongxãhộivàlợiíchchính
đángcủachínhphápnhânđó.
4.2. Cnh sách áp dng pháp lut
hìnhsvềtisảnxut,bnbánnggiảlà
lươngthc,thcphm,phụgiathcphm
ThựctiễnápdụngchínhsáchPLHS
về tội SXBB hàng giả là LTTP, phụ gia
thựcphẩmchothấycáchạnchếsauđây:
-Vậndụngchưađầyđủchínhsách
nhânđạo.
dụ1:Từtháng7/2021đếntháng
8/2022, Nguyễn Trung V là Tổng giám
đốcvàlàngườiđạidiệntheophápluậtcủa
CôngtycổphầnS5đãtrựctiếpchỉđạo
sảnxuất27.378sảnphẩmdinhdưỡngvà
thựcphẩmdùngchochếđộănđặcbiệtmà
trongmỗisảnphẩmcóítnhấtmộttrong
cácchỉtiêuchấtlượngchỉđạtmứcdưới
70%sovớitiêuchuẩnchấtlượngmàVđã
đăngký,côngbố.Cácsảnphẩmtrênđược
V3kếtluậnlànggiả.Tổnggiátrịcủa
các sảnphẩm hànggiả là4.417.576.440
đồng.Hộiđồngxétxử(HĐXX)thẩm
xửphạtV07nămtùvềtộisảnxuấthàng
giảlàthựcphẩm(Bảnánhìnhsựsơthẩm
số 114/2024/HS-ST). HĐXX phúc thẩm
nhận định:BịcáoVđã thànhkhẩnkhai
nhận hành vi phạm tội; quá trình công
c, laođộngsản xuất,bịcáo đượctặng
thưởngnhiềuBằngkhencủacáccơquan
Nhànước;toànbộsốhànghóabịcáolàm
giảđãđượcpháthiệnthugiữngănchặn
kịpthời trước khiđưa ra thịtrường tiêu
thụ;bịcáotíchcựcthamgiacôngtáctừ
thiệnvàphòngchốngdịchCovid-19;bố,
mẹđẻcủabịcáolàngườicócôngđược
tặng thưởng Huy chương. Do đó bị cáo
đượchưởngcáctìnhtiếtgiảmnhẹTNHS
quyđịnhtạiđiểmh,s,vkhoản1,khoản
2Điều51BLHS.Bịcáolàngườicótrình
độđạihọc,nhânthântốt,sinhravàlớnlên
tronggiađìnhcótruyềnthống,quátrình
công tác, lao động sản xuất đã cố gắng
phấnđấuđượckếtnạpĐảng;tạigiaiđoạn
phúcthẩmbịcáođãnộptiềnphạtbổsung,
tiềnánphítheoquyếtđịnhcủabảnánsơ
thẩm,cótháiđộthựcsựănnăn,hốicải
vềhànhviphạmtộicủamình.DođóHội
đồngxétxửápdụngthêmtìnhtiếtgiảm
nhẹTNHStạikhoản2Điều51BLHSvà
giảmmộtphầnhìnhphạtchobịcáođểthể

hiệntínhnhânđạo,khoanhồngcủapháp
luật,tạođiềukiệnchobịcáosớmcócơ
hộilàmlại,pháthuygiátrịnănglựcbản
thânđểthamgiahoạtđộngsảnxuất,đóng
gópchosựphát triểncủaxã hội.Từđó
HĐXXphúcthẩmxửphạtV03(Ba)năm
tùvềtội“Sảnxuấthànggiảlàthựcphẩm”
(Bnánsố12/2025/HSPT).
Kết quả trên cho thấy, cả HĐXX
sơthẩmvàphúcthẩmđềucùngápdụng
điểmakhoản3,khoản5Điều193;điểm
h,s,vkhoản1,khoản2Điều51;khoản
1Điều54;Điều38;điểmakhoản1Điều
55BộluậtHìnhsự,tuynhiên,HĐXXsơ
thẩmxửphạtV07nămtùgấp2,33lầnso
vớimứchìnhphạttrongbảnánphúcthẩm
(03 năm tù). Điều này cho thấy HĐXX
sơthẩmchưaápdụngđầyđủchínhsách
PLHSnhânđạo.Mặtkhác,mặcdùHĐXX
sơ thẩm có viện dẫn khoản 1 Điều 54
BLHSnhưngthựctếlạikhôngápdụngvì
mứchìnhphạt07nămtùvẫncaohơnmức
thấpnhấtcủakhoản2Điều193BLHS.
- Vận dụng chưa đúng chínhsách
phânhóaTNHS
dụ 2: Từ năm 2022 đến 2023
ĐỗTrọngN, ĐồngNgôMinh H1 đãcó
nhviSXBB2.206kgtràgiảnhãnhiệu
CôngtyTNHHT8,500kgtrà giảnhãn
hiệuCôngtyCPP2,ơngđươnggiátrị
ng thật459.930.000 đồng,trong đóN
mộtđồngphạm(khôngkhángcáo)thu
lờibấtchính40.590.000đồng,H1thulời
bấtchính6.618.000đồng.ơngVănT
buônbán2.076kgtràgiảnhãnhiệuCông
tyTNHH T8, tương đương giá trị hàng
thật 321.780.000 đồng thu lời bất chính
12.456.000 đồng. HĐXX sơ thẩm xử
phạt ĐỗTrọngN 08 năm tù, ĐồngNgô
MinhH106nămtù,ơngVănT03năm
tù.(BnánHìnhsựsơthẩmsố140/2024/
HS-ST) HĐXX phúc thẩm nhận định:
HĐXXsơthẩmápdụnghìnhphạtđốivới
các bịcáoN,H1là rấtnghiêmkhắc,số
ngacácbịcáoSXBBgiảnhãnmác
chưađượcbánnhiềurathịtrường,chưa
ảnhhưởngđếnsứckhỏengườitiêudùng,
sốtiềnthulờibấtchínhkhônglớn.Tạicấp
phúcthẩm,cácbịcáocóthêmnhiềutình
tiếtgiảmnhẹTNHSmới.BịcáoTkhông
thamgiasảnxuấthànggiảmàchỉmuavề
nkiếmlờivàmớibánđượcmộtlần.Bị
cáocóitrúrõràng,cókhảnăngtự
giáo dục,tự cảitạo.Tạicấp phúcthẩm,
bị cáo có thêm nhiều tình tiết giảm nhẹ
TNHSmới.HĐXXphúcthẩmxửphạtN
06nămtù;H104nămtù;T36thángtù
cho hưởng án treo. Như vậy so với bản
ánsơthẩm,bịcáoN,H1mỗingườiđược
giảm2nămtù;bịcáoTgiữnguyênhình
phạt03nămtùnhưngđượchưởngántreo
(Bn ánHìnhsựphúcthẩm số62/2024/
HS-PT).
Vụánnàyvừachothấyviệcápdụng
chưaphùhợpchínhsáchnhânđạo,vừaáp
dụngchưaphùhợpchínhsáchphânhóa
TNHS.ViệcHĐXXápdụnghìnhphạtquá
nặngđốivớiNvàH1làkhôngphùhợp
vớichínhsáchnhânđạocủaNhànướcta.
Mặtkhác,việcchưaápdụngđúngchính
ch phân hóa TNHS dẫn đến đánh giá
chưađúng,chưađầyđủ,chưachínhxác
tính chất mứcđộ nguy hiểm cho xã hội
củaHVPTcủaTnênkhôngchoTđược
hưởng án treo. Điều này cũng thể hiện
việcápdụngchưađúngchínhsáchPLHS
nhânđạocủaNhànướcta.
dụ 3: Ngày 05/4/2024, các bị
cáoNguyễnThịTvàTháiThịHđãthực
hiệnhànhvimuabaobìgiả“GạoÔngC”
ViệtNamloại5kgvàmuagạoST25tại
TổngđạilýgạoĐloại50kgrồisanvào
cácbaoloại5kgđểbánvớigiácaohơn.
Tổnggiátrịgạođãbánlà9.945.000đồng.

Trướcđó,Tđãbánđượckhoảng100bao
gạo giả nhãn hiệu “Gạo Ông C” thu lời
số tiền khoảng 1.600.000 đồng. HĐXX
sơthẩm xử phạtT 28 tháng tù; xử phạt
H24thángtù(Bảnánsố87/2025/HSST).
HĐXX phúc thẩm nhậnđịnh: Mứchình
phạttùđốivớicácbịcáolàquánghiêm
khắc. Đây làtrường hợpcác bị cáolàm
giảvềbaobì,nhãnhiệu.Thựctế,cácbị
cáomuagạothậtST25củadoanhnghiệp
tưnhânNguyễnPhươngT3,sauđóđóng
lại vào bao bì giả nhãn hiệu “Gạo Ông
C”đểbánvớigiácaohơnđểhưởnglợi.
TừđóHĐXXápdụngkhoản1Điều192,
điểmskhoản1,khoản2Điều51,Điều32,
38BLHSxửphạtT25thángtù;ápdụng
khoản1Điều192,điểmskhoản1,khoản
2Điều51,Điều32,65BLHSxửphạtH
24thángtùchohưởngántreo(Bảnánsố
743/2025/HS-PT).Vụánnàycũngtương
tựnhưvụán2nêutrên:HĐXXsơthẩm
đãápdụngkhôngđúngchínhsáchnhân
đạo nên đã áp dụng mức hình phạt quá
nặngchoT(28thángtù)vàH(24tháng
tù).HĐXSphúcthẩmđãgiảmhìnhphạt
choTcòn25thángtù(giảm3thángtù)và
chobịcáoHđượchưởngántreo.
4.3. Nguyên nhân của nhng hạn
chếtrongápdụngchínhsáchPLHScủa
đivớitộisảnxut,buônbánhànggilà
lươngthc,thcphẩm,phụgiathựcphm
-Nguyênnhântừhạnchếtrongquy
địnhcủaphápluật
Quy định của BLHS hiện hành về
tộiSXBBhànggiảlàlưLT,TP,PGTPtại
Điu193BLHScòncóhạnchế:Điều193
BLHSchưađịnhnghĩahànggiảlàlương
thực,thựcphẩm,phụgiathựcphẩm”.Khái
niệmhànggiảđượcđịnhnghĩatrongVăn
bảnhợpnhất03/VBHN-BCT2025Nghị
địnhxửphạt.Theođóhànggiảlà:a)Hàng
hóacógiátrịsửdụng,côngdụngkhông
đúngvớinguồngốcbảnchấttựnhiên,tên
gọicủahànghóa;hànghóakhôngcógiá
trsửdụng,côngdụnghoặccógiátrịs
dụng,côngdụngkhôngđúngsovớigiátrị
sửdụng,côngdụngđãcôngbốhoặcđăng
ký;b)Hànghóacóítnhấtmộttrongcác
chỉtiêuchấtợnghoặcđặctínhkỹthuật
bảnhoặcđịnhlượngchấtchínhtạonên
giátrịsửdụng,côngdụngcủahànghóa
chỉđạtmứctừ70%trởxuốngsovớimức
tốithiểuquyđịnhtạiquychuẩnkỹthuật
hoặc tiêu chuẩn chất lượng đã đăng ký,
côngbốápdụnghoặcghitrênnhãn,bao
bìhàng hóa; đ)Hàng hóa có nhãnhàng
hóahoặcbaobìhànghóaghichỉdẫngiả
mạotên,địachỉtổchức,cánhânsảnxuất
hoặcnhậpkhẩu,phânphốihànghóa;giả
mạomãsốđăngkýlưuhành,mãsốcông
bố,mãsốmãvạchcủahànghóahoặcgiả
mạobaobìhànghóacủatổchức,cánhân
khác;giảmạovềnguồngốc,xuấtxứhàng
hóahoặcnơisảnxuất,đónggói,lắpráp
nghóa;e)Tem,nhãn,baobìhànghóa
giả (Văn bảnhợp nhất03/VBHN-BCT).
Định nghĩa này không phân biệt hàng
giả”,hàngkémchấtlượng”,hànghóa
xâmphạmquyềnsởhữucôngnghiệp”dẫn
đếnkhókhăn,vướngmắctrongthựctiễn
địnhtộidanh,từđóảnhởngđếnviệc
ápdụngchínhsáchPLHS.Trongvídụ1,
nhvicủaVlàSXBBthựcphẩmđạtới
70%sovớitiêuchuẩnchấtlượngmàVđã
đăng.Trongvídụ3,hànhvicủaTvà
HmuagạothậtST25củadoanhnghiptư
nhânNguyễnPơngT3,sauđóđónglại
obaobìgiảnhãnhiệu“GạoÔngC”để
nvớigiácaohơnđểhưởnglợi.Những
nhvinàythựcchấtchỉlàhànhviSXBB
ngkémchấtlượngvàhànhvigiảnhãn
cnhưngtheoquyđịnhhiệnhànhlạilà
nhviSXBBhànggiảlàLT,TP.
-Trìnhđchuyênmôn,nglcnhận
thức của cácThẩm pn, Hội thẩmnhân