Áp dụng nguyên tắc suy đoán vô tội trong thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự

Nguyên tắc suy đoán vô tội là một trong những nền tảng cốt lõi của luật tố tụng hình sự, đóng vai trò then chốt trong việc kiến tạo một hệ thống tư pháp văn minh, công bằng và nhân đạo. Tại Việt Nam, nguyên tắc này đã được tiếp thu và ghi nhận sớm, trở thành cơ sở vững chắc để bảo vệ quyền con người và quyền công dân trong quá trình tố tụng. Bài viết này tập trung phân tích thực tiễn áp dụng nguyên tắc suy đoán vô tội trong giai đoạn xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự, đặc biệt là thông qua chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử của Viện kiểm sát nhân dân, nhằm đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp nâng cao tính thực thi của nguyên tắc quan trọng này.

Các chuyên gia pháp lý (kiểm sát viên, luật sư, thẩm phán), nhà nghiên cứu luật học, sinh viên luật và những nhà hoạch định chính sách trong lĩnh vực tư pháp hình sự.

Bài viết đi sâu vào nguyên tắc suy đoán vô tội, một trụ cột quan trọng trong luật tố tụng hình sự, nhấn mạnh vai trò của nguyên tắc này như một cơ sở đảm bảo công lý và quyền con người. Tác giả phân tích khái niệm suy đoán vô tội, nguồn gốc và sự phát triển của nó trong pháp luật Việt Nam, đặc biệt là các quy định trong Hiến pháp 2013 và Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Nội dung chính của nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá thực tiễn áp dụng nguyên tắc này bởi Kiểm sát viên trong quá trình thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án hình sự. Bài viết trình bày số liệu thống kê về các vụ án hình sự đã được Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) các cấp thụ lý và giải quyết, qua đó khẳng định những đóng góp tích cực của VKS vào công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm và bảo vệ an ninh xã hội. Nghiên cứu cũng chỉ ra những điểm sáng trong phẩm chất đạo đức và thái độ làm việc của Kiểm sát viên, những người luôn tuân thủ nguyên tắc này để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị can, bị cáo, góp phần hạn chế tình trạng oan sai. Để nâng cao hiệu quả áp dụng nguyên tắc suy đoán vô tội, bài viết đề xuất các giải pháp cụ thể. Thứ nhất, tăng cường năng lực cho Kiểm sát viên khi bị cáo chối tội, yêu cầu KSV phải khách quan, bình tĩnh, thu thập đầy đủ chứng cứ. Thứ hai, cải thiện việc xử lý các trường hợp bản án sơ thẩm của Tòa án có thể không đúng quy định pháp luật. Thứ ba, nhấn mạnh việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ ngành Kiểm sát để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp. Cuối cùng, tác giả đề xuất hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến suy đoán vô tội, bao gồm việc bổ sung rõ ràng hơn quy tắc giải thích nghi ngờ theo hướng có lợi cho người bị buộc tội, nhằm đảm bảo tính đúng đắn, khách quan, toàn diện và đầy đủ trong hoạt động tư pháp hình sự.