KHÁI QUÁT VỀ DẠY- HỌC LÂM SÀNG VÀ NỘI DUNG
CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO THỰC HÀNH LÂM SÀNG
CHO ĐIỀU DƯỠNG VIÊN MỚI VÀ NGƯỜI HƯỚNG DẪN
MỤC TIÊU
1. Phân tích được tầm quan trọng của dạy - học lâm sàng và các chiến lược dạy -
học lâm sàng hiệu quả cho điều dưỡng viên mới.
2. Phân tích được các nội dung chính trong chương trình đào tạo thực hành lâm
sàng cho điều dưỡng viên mới.
3. Thảo luận để đưa ra được cách giảng dạy các nội dung chính trong tài liệu đào
tạo thực hành lâm sàng cho điều dưỡng viên mới.
4. Thảo luận về cách thức triển khai thực hiện kế hoạch khóa học đào tạo thực
hành lâm sàng cho điều dưỡng viên mới phù hợp với điều kiện tại cơ sở.
5. Phân tích được các nội dung chính trong chương trình đào tạo người hướng
dẫn thực hành lâm sàng cho điều dưỡng viên mới.
NỘI DUNG
1. KHÁI QUÁT DẠY-HỌC LÂM SÀNG
Dạy - học lâm sàng là nội dung chính trong chương trình đào tạo thực hành
cho điều dưỡng viên mới. Hiệu quả dạy-học lâm sàng không chỉ tác động tới chất
lượng đào tạo mà còn ảnh hưởng tới chất lượng chăm sóc, điều trị cũng như văn hóa
nghề nghiệp của điều dưỡng viên mới. Rất nhiều sinh viên y khoa, sinh viên điều
dưỡng và điều dưỡng viên mới sử dụng những kinh nghiệm và ấn tượng có được
trong thời gian thực hành lâm sàng để làm mô hinh mẫu cho bản thân trong quá trình
hành nghề sau này. Do vậy, người hướng dẫn lâm sàng có vai trò rất quan trọng
không chỉ trong chăm sóc, điều trị cho người bệnh mà còn định hướng văn hóa ứng
xử của điều dưỡng viên mới phù hợp với với mong đợi của người bệnh và xã hội.
Việc dạy-học lâm sàng có nhiều thách thức, do người hướng dẫn lâm sàng vừa
phải đảm nhiệm vai trò kép, vừa chăm sóc, điều trị cho người bệnh vừa hướng dẫn
cho điều dưỡng viên mới và học sinh, sinh viên. Do đó, để việc dạy-học lâm sàng có
hiệu quả đòi hỏi người hướng dẫn cần áp dụng các chiến lược trong dạy học lâm
sàng một cách có hiệu quả.
Dạy-học lý luận lâm sàng: suy luận lâm sàng là quá trình đưa ra các quyết định
chăm sóc phù hợp với mỗi người bệnh. Người hướng dẫn lâm sàng phải kết hợp sử
dụng các kinh nghiệm nghề nghiệp của mình với những thực hành tốt nhất có bằng
chứng khoa học để hướng dẫn sinh viên. Sinh viên điều dưỡng cần phải làm quen với
quá trình thăm khám, quan sát, theo dõi, thu thập thông tin toàn diện từ mỗi người
bệnh dựa trên các bước quy trình điều dưỡng để đưa ra quyết định kế hoạch chăm sóc
người bệnh phù hợp với đặc điểm mang tính duy nhất của mỗi người bệnh.
Dạy-học các kỹ năng thực hành lâm sàng: người hướng dẫn lâm sàng cần dựa
vào chuẩn năng lực cơ bản của điều dưỡng viên, dựa vào kết quả đầu ra mong đợi
của chương trình đào tạo điều dưỡng viên mới tốt nghiệp để chia nhỏ chuẩn năng
lực thành các năng lực thành phần và đặt ra mục tiêu cần đạt được cho điều dưỡng
viên mới cho mỗi giai đoạn của quá trình đào tạo thực hành lâm sàng. Việc hướng
dẫn thực hành các quy trình kỹ thuật chăm sóc người bệnh cần dựa vào các quy trình
kỹ thuật do Bộ Y tế đã ban hành để có cơ sở pháp lý và cập nhật các hướng dẫn mới
nhất về tiến bộ trong lĩnh vực chăm sóc điều dưỡng.
Dạy-học kỹ năng phản hồi thông tin hiệu quả trong nhóm chăm sóc: Phản hồi
thông tin hiệu quả là một trong những phương pháp dạy-học lâm sàng rất quan trọng
giúp điều dưỡng viên mới cải thiện kỹ năng của họ thông qua nhận xét đánh giá của
người hướng dẫn và đồng nghiệp. Thông qua phản hồi hiệu quả, điều dưỡng viên
mới hiểu được những điểm mạnh và hạn chế của bản thân. Việc cải thiện các kỹ
năng lâm sàng của điều dưỡng viên mới chỉ được phát triển tốt nhất thông qua phản
hồi từ người hướng dẫn, đồng nghiệp, đặc biệt là học tập từ những thành công và
thất bại trong qúa trình thực hành lâm sàng.
Dạy-học văn hóa nghề nghiệp và ứng xử thân thiện với người bệnh: Điều
dưỡng viên mới không chỉ học thực hành chăm sóc người bệnh, thực hành các kỹ
thuật điều dưỡng mà còn thực hành giao tiếp với người bệnh theo chuẩn đạo đức
điều dưỡng viên Việt Nam do Hội Điều dưỡng ban hành. Những phản hồi của người
bệnh và cộng đồng về cả những mặt tích cực cũng như hạn chế về phong cách, thái
độ, văn hóa phục vụ của cán bộ y tế cần được người hướng dẫn lâm sàng quan tâm
để định hướng cho Điều dưỡng viên mới, tạo năng lực cho điều dưỡng viên mới ra
các quyết định phù với đạo đức nghề nghiệp.
2. CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO THỰC HÀNH LÂM SÀNG CHO ĐIỀU DƯỠNG
VIÊN MỚI
2.1. Tầm quan trọng của dạy-học lâm sàng cho điều dưỡng viên mới
Điều dưỡng là một nghề, một ngành học đa khoa, có nhiều chuyên khoa,
nhiều trình độ đào tạo, từ trung cấp, cao đẳng, đại học đến sau đại học. Ở các
nước phát triển, điều dưỡng viên sau khi hoàn thành Chương trình đào tạo sẽ đăng
ký dự thi quốc gia để được cấp Chứng chỉ hành nghề. Chứng chỉ hành nghề cơ bản
thường có hai loại: Chứng chỉ hành nghề Điều dưỡng (Registered Nurses) với thời
gian đào tạo từ 3 năm trở lên và Chứng chỉ hành nghề Điều dưỡng thực hành
(Licensed Practical Nurse-LPN) với thời gian đào tạo dưới 2 năm.
Ở nước ta, hằng năm có trên 30 ngàn điều dưỡng viên mới tốt nghiệp từ các
trình độ trung cấp, cao đẳng và đại học. Để điều dưỡng có thể phát huy tính
chuyên nghiệp trong thực hành nghề nghiệp thì việc đảm bảo năng lực chuyên môn
phù hợp là điều không thể thiếu. Năng lực chuyên môn là năng lực nền móng được
hình thành và nuôi dưỡng trong quá trình đào tạo tại trường và phải được học tập
nghiên cứu thường xuyên sau này. Chính vì vậy, cùng với việc bản thân người điều
dưỡng tự nỗ lực, cần có hoạt động đào tạo để hỗ trợ người điều dưỡng duy trì và
nâng cao hơn nữa trình độ chuyên môn của mình.
Đào tạo thực hành lâm sàng cho điều dưỡng viên mới nhằm hình thành, củng
cố nền tảng thực hành chăm sóc, có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo dựng bậc
thang đầu tiên trong học tập suốt đời. Điều dưỡng viên mới tham gia khóa đào tạo
thực hành lâm sàng, ngoài việc đảm bảo năng lực thực hành lâm sàng, thì việc nâng
cao tinh thần trách nhiệm với xã hội và rèn luyện thái độ đúng mực của một điều
dưỡng cũng rất quan trọng.
Hình 1. Quá trình đào tạo thực hành lâm sàng cho điều dưỡng viên mới
Trường
đào tạo
Đào tạo
9 tháng
Năm thứ 1
Năm thứ 2
Năm thứ 3 -
năm thứ 5
Năm thứ 6
Chứng chỉ
2.2. Chương trình đào tạo
Chương trình đào tạo thực hành lâm sàng cho điều dưỡng viên đã tốt nghiệp
chương trình đào tạo điều dưỡng từ Trung cấp trở lên nhưng chưa được cấp chứng
chỉ hành nghề điều dưỡng (theo Luật Khám bệnh, Chữa bệnh 2009). Những điều
dưỡng này sẽ được đào tạo trong thời gian 9 tháng tại bệnh viện đủ điều kiện.
Khác với các chương trình giảng dạy cho điều dưỡng trước đây, chương trình
đào tạo thực hành lâm sàng cho điều dưỡng viên mới tập trung vào việc nâng cao
năng lực thực hành lâm sàng cho nhóm đối tượng này nhằm giúp họ có khả năng
thực hiện các kỹ thuật chuyên môn phức tạp và đáp ứng nhu cầu của người bệnh
đồng thời cung cấp dịch vụ chăm sóc an toàn cho người bệnh. Để đáp ứng yêu cầu
này của chương trình đào tạo thực hành lâm sàng cho điều dưỡng viên mới, người
hướng dẫn điều dưỡng viên mới cần có năng lực trong các lĩnh vực như quy trình
điều dưỡng, an toàn người bệnh và phòng ngừa chuẩn và giáo dục sức khỏe cho
người bệnh. Các nội dung trong chương trình được xây dựng dựa theo các văn bản
pháp luật dưới đây:
2.2.1. Giới thiệu các văn bản hiện hành liên quan đến hành nghề điều dưỡng
Luật Số 40/2009/QH12 - Luật Khám bệnh, chữa bệnh gồm 9 chương và 91
điều, trong đó tại Mục 1, chương 2 đã quy định rõ người bệnh có những quyền sau:
Quyền được khám bệnh, chữa bệnh có chất lượng phù hợp với điều kiện
thực tế.
Quyền được tôn trọng bí mật riêng tư
Quyền được tôn trọng danh dự, bảo vệ sức khỏe trong khám bệnh, chữa bệnh
Quyền được lựa chọn trong khám bệnh, chữa bệnh
Quyền được cung cấp thông tin về hồ sơ bệnh án và chi phí khám bệnh,
chữa bệnh.
Quyền được từ chối chữa bệnh và ra khỏi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh
Quyền của người bệnh bị mất năng lực hành vi dân sự, không có năng lực
hành vi dân sự, hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc người chưa thành niên từ đủ 6
tuổi đến chưa đủ 18 tuổi.
Nghị Định 109/2016/ND - CP ngày 01 tháng 7 năm 2016 của Chính phủ quy
định cấp chứng chỉ hành nghề đối với người hành nghề và cấp giấy phép họat động
đối với cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Nghị định gồm 5 chương và 51 điều, trong đó
tại Mục 1, chương II quy định về hồ sơ, thủ tục cấp, cấp lại chứng chỉ hành nghề đã
chỉ rõ các trường hợp cấp, cấp lại chứng chỉ hành nghề và thủ tục cấp, cấp lại và
quản lý chứng chỉ hành nghề.
Thông tư liên tịch số 26/2015/TTLT-BYT-BNV ngày 07 tháng 10 năm 2015
Quy định mã số, tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp điều dưỡng, hộ sinh, kỹ thuật
viên. Thông tư gồm 4 chương và 16 điều, trong đó điều 4, 5, 6 chương 2 quy định
rõ về nhiệm vụ, chức năng, tiêu chuẩn về trình độ đào tạo bồi dưỡng và tiêu chuẩn
năng lực chuyên môn nghiệm vụ, nghiệp vụ của điều dưỡng hạng II, III, IV (Điều
dưỡng trình độ sau đại học, điều dưỡng trình độ đại học và điều dưỡng có trình độ
cao đẳng, trung cấp trở lên). Tại thông tư này nhiệm vụ của các điều dưỡng viên
phân cấp theo trình độ trong các lĩnh vực sau:
Chăm sóc người bệnh tại cơ sở y tế
Sơ cứu, cấp cứu
Truyền thông, tư vấn, giáo dục sức khỏe
Chăm sóc sức khỏe cộng đồng
Bảo vệ và thực hiện quyền người bệnh
Phối hợp, hỗ trợ công tác điều trị
Đào tạo, nghiên cứu và phát triển nghề nghiệp
Thông tư số 07/2011/TT-BYT ngày 26 tháng 01 năm 2011 của Bộ Y tế
Hướng dẫn công tác điều dưỡng về chăm sóc người bệnh trong bệnh viện. Thông tư
gồm 5 chương và 32 điều, trong đó quy định rõ 12 nhiệm vụ chuyên môn của
người điều dưỡng chăm sóc đó là:
Tư vấn, hướng dẫn giáo dục sức khỏe
Chăm sóc về tinh thần
Chăm sóc vệ sinh cá nhân
Chăm sóc dinh dưỡng
Chăm sóc phục hồi chức năng
Chăm sóc người bệnh có chỉ định phẫu thuật, thủ thuật
Dùng thuốc và theo dõi dùng thuốc cho người bệnh
Chăm sóc người bệnh giai đoạn hấp hối và người bệnh tử vong
Thực hiện các kỹ thuật điều dưỡng
Theo dõi, đánh giá người bệnh
Bảo đảm an toàn và phòng ngừa sai sót chuyên môn kỹ thuật trong chăm sóc
người bệnh.
Ghi chép hồ sơ bệnh án
Thông tư số 22/2013/TT-BYT ngày 09 tháng 8 năm 2013 của Bộ Y tế
Hướng dẫn đào tạo liên tục trong lĩnh vực y tế. Thông tư gồm 4 chương và 21
điều, trong chương 2 của Thông tư này quy định rõ về trách nhiệm, thời gian, hình
thức, chương trình, tài liệu, giảng viên đào tạo liên tục cho cán bộ y tế. Chương 3
quy định về Tổ chức quản lý đào tạo liên tục.