LUẬN VĂN:
Giải pháp xây dựng và thực hiện nền
kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa ở Việt Nam
Lời mở đầu
Có thể nói, trong bối cảnh toàn cầu hoá diễn ra rất mạnh mẽ cùng với
sự phát triển như vũ bão của khoa học – công nghệ đã có những tác động lớn
đến nền kinh tế của các quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam. Do vậy,
để hoà nhịp vào xu thế phát triển chung của thế giới, các quốc gia phải không
ngừng tìm mọi biện pháp phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao sức cạnh tranh
và vị thế của mình trên trường quốc tế, sẵn sàng chủ động hội nhập vào nền
kinh tế thế giới.
Để phát triển kinh tế – xã hội của đất nước, chính phủ mỗi quốc gia sẽ
có những chiến lược riêng phù hợp với điều kiện trong nước cũng như bối
cảnh quốc tế. Tuy nhiên, lịch sử phát triển kinh tế trên thế giới đã chỉ ra rằng
bất kỳ quốc gia nào muốn phát triển kinh tế – xã hội đều phải xây dựng và
thực hiện nền kinh tế thị trường. Chỉ có thông qua nền kinh tế thị trường, các
quốc gia mới có thể phát huy hết mọi sức mạnh nội lực đồng thời tận dụng tốt
các nguồn lực bên ngoài, tạo điều kiện thuận lợi để thúc đẩy nền kinh tế – xã
hội của đất nước phát triển nhanh chóng.
Đối với Việt Nam, Đảng và Nhà nước đã nhận thức rõ tầm quan trọng
của nền kinh tế thị trường đối với sự phát triển của đất nước. Trên cơ sở của sự
nhận thức đó đồng thời phù hợp với con đường mà chúng ta đã chọn, trong
những năm qua, nước ta đã chủ trương xây dựng và phát triển nền kinh tế thị
trường định hướng XHCN. Đây là một chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà
nước để nhanh chóng đưa nền kinh tế nước nhà phát triển và sẵn sàng hội
nhập vào nền kinh tế giới. Tuy nhiên, việc xây dựng và phát triển nền kinh tế
thị trường định hướng XHCN ở nước ta còn gặp nhiều khó khăn trở ngại. Với
mong muốn tìm hiểu sâu vấn đề này và góp một phần nhỏ vào việc phát triển
nền kinh tế ở nước ta, em đã chọn đề tài:” Giải pháp xây dựng và thực hiện
nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam”
I-Lý luận chung về kinh tế thị trường:
1-Khái niệm kinh tế thị trường:
Kinh tế thị trường là trình độ phát triển cao của kinh tế hàng hoá, trong
đó toàn bộ các yếu tố đầu vào và đầu ra của sản xuất đều thông qua thị trường.
Trong nền kinh tế thị trường, các quan hệ kinh tế của các cá nhân, các
doanh nghiệp đều biểu hiện thông qua quan hệ mua bán hàng hoá và dịch vụ
trên thị trường. Mục đích của các thành viên khi tham gia vào thị trường là tìm
kiếm lợi ích cho mình theo sự điều tiết của giá cả trên thị trường.
2-Điều kiện hình thành nền kinh tế thị trường:
- Sự xuất hiện của thị trường lao động:
Đây là điều kiện đầu tiên quyết định sự hình thành của kinh tế thị
trường, bởi vì:
+Nó là công cụ để thoả mãn nhu cầu về lợi nhuận cho các nhà kinh
doanh nhờ giá trị sử dụng đặc biệt của nó
+Sự xuất hiện của hàng hoá sức lao động đã làm cho đồng tiền không
chỉ đơn thuần là phương tiện mua bán thông thường mà còn là vốn, là tư bản,
là điều kiện đầu tiên để giúp cho các nhà kinh doanh đạt được mục đích là lợi
nhuận
- Phải tích luỹ được một số tiền nhất định:
Lý luận của phái trọng thương đã cho thấy chủ nghĩa tư bản muốn ra
đời cần phải trải qua một thời kỳ tích luỹ tiền tệ để giải quyết nhu cầu về vốn
ban đầu. Thực ra cho tới nay, mọi người đều thừa nhận kinh tế thị trường là
thành tựu chung của nhân loại và nó được sử dụng như một công cụ để thúc
đẩy tăng trưởng kinh tế. Song trong lịch sử , chủ nghĩa tư bản lại là xã hội đầu
tiên biết sử dụng kinh tế thị trường. Vì vậy cũng có thể rút ra từ lịch sử hình
thành chủ nghĩa tư bản những vấn đề cho sự hình thành của một nền kinh tế
thị trường.
- Cần có hệ thống tài chính, tín dụng, ngân hàng tương đối phát triển:
Trong nền kinh tế thị trường, mọi hoạt động kinh tế đều có thể biểu
hiện bằng các chỉ tiêu tiền tệ. Vì vậy tốc độ lưu chuyển các nguồn vốn tiền tệ
rất lớn và hệ thống của nó rất phức tạp. Sự phát triển của hệ thống tài chính,
tín dụng, ngân hàng chính là điều kiện để đáp ứng nhu cầu lưu chuyển vốn tiền
tệ đó.
- Phải có một kết cấu hạ tầng tương đối phát triển:
Hệ thống hạ tầng phải đi trước một bước nhằm đảm bảo cho sự lưu
thông thông suốt của hàng hoá và tạo được môi trường đầu tư, môi trường
kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư.
- Tăng cường vai trò kinh tế của nhà nước:
Ngày nay, thuyết kinh tế thị trường hoàn toàn tự do không còn phù hợp
nữa. Trong điều kiện mới, Nhà nước phải can thiệp bằng nhiều biện pháp, ở
những mức độ khác nhau để điều tiết thị trường, phát triển và bảo vệ nền kinh
tế quốc gia, chống khủng hoảng, giành thắng lợi trong cạnh tranh trên thị
trường thế giới.
3-Đặc trưng của kinh tế thị trường:
- Tính tự chủ của các chủ thể kinh tế rất cao:
Các chủ thể kinh tế trong nền kinh tế thị trường bao gồm các doanh
nghiệp, các hộ kinh doanh, các cá nhân và cả nhà nước. Họ chính là người ra
những quyết sách kinh tế, các quyết định trong kinh doanh, họ phải tự chịu
trách nhiệm về tính khả thi của các quyết sách, quyết định được ban hành,
cũng như phải gánh chịu những rủi ro nếu có.
Đặc trưng này chỉ có trong nền kinh tế thị trường khi có sự tách biệt về
kinh tế giữa những người sản xuất. Nó không thể có ở trong nền kinh tế kế
hoạch hoá, tập trung bao cấp.
- Dung lượng, chủng loại hàng hoá trong nền kinh tế thị trường rất phong
phú, đa dạng, do vậy mọi nhu cầu tiêu dùng của con ngưòi dễ dàng được thoả
mãn
- Giá cả được xác định ngay trên thị trường:
Theo lý luận giá trị của Mác, giá cả là sự biểu hiện bằng tiền của giá trị
hàng hoá. Mà giá trị hàng hoá là sự kết tinh của hao phí lao động xã hội cần
thiết. Song trên thực tế,. giá cả ngoài sự quyết định của giá trị hàng hoá còn
chịu ảnh hưởng khá lớn bởi quan hệ cung cầu. Sự biến động của quan hệ cung
cầu kéo theo sự biến động của giá cả và ngược lại. Như vậy trong nền kinh tế
thị trường, giá cả là phạm trù trung tâm, vừa là chiếc “phong vũ biểu” phản
ánh tình trạng của thị trường, vừa là công cụ thông qua quan hệ cung cầu để
điều tiết hoạt động của các chủ thể kinh tế.
- Cạnh tranh là một tất yếu của kinh tế thị trường:
Mọi động lực của cạnh tranh suy đến cùng đều xuất phát từ lợi ích kinh
tế. Trong cuộc cạnh tranh đó tất yếu có kẻ thắng người thua. Tuy nhiên sự
cạnh tranh phải là lành mạnh, được diễn ra trong khuôn khổ của pháp luật.
- Là hệ thống kinh tế mở
Kinh tế thị trường lấy trao đổi làm mục đích của sản xuất kinh doanh và
đã trao đổi là phải “mở cửa” hướng ra bên ngoài. Trên thực tế không thể tồn
tại một nền kinh tế thị trường theo kiểu “đóng kín”, không có giao lưu kinh tế
với bên ngoài.Thực tiễn phát triển kinh tế thị trường ở các nước trên thế giới
đều chứng minh điều đó.
II-Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam:
1-Tính khách quan của việc xây dựng và phát triển kinh tế thị trường định
hướng XHCN ở Việt Nam:
Có thể nói, xây dựng và phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN
đang là vấn đề rất cấp thiết cần phải nhanh chóng thực hiện. Đây cũng là chủ
trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta. Việc xây dựng chủ trương này là
do những điều kiện hoàn cảnh sau chi phối:
Trước hết, như chúng ta đã biết, kinh tế thị trường là một kiểu tổ chức
kinh tế phản ánh trình độ phát triển của văn minh nhân loại, Từ trước tới nay,
nó tồn tại và phát triển chủ yếu dưới chủ nghĩa tư bản, là nhân tố quyết định sự
tồn tại và phát triển của chủ nghĩa tư bản. Chủ nghĩa tư bản đã biết lợi dụng tối
đa ưu thế của kinh tế thị trường để phục vụ cho mục tiêu phát triển tiềm năng
kinh doanh, tìm kiếm lợi nhuận và một cách khách quan nó thúc đẩy lực lượng
