1
LỜI MỞ ĐẦU
Quan hkinh tế quốc tế cùng với mối quan hệ về chính trị, ngoại giao,
văn hoá... những nhân tố quan trọng cấu thành nên bc tranh tổng thể về quan
hquốc tế mỗi thời kỳ lịch sử nhất định. Nó ra đời và phát triển trên s
phân công lao động quốc tế, bao gồm một hệ thống đa dạng và phong pcác
hot động như: thương mi quốc tế, đầu quốc tế, chuyển giao ng nghệ...
ng với xu thế toàn cầu hoá trong quan hệ quốc tế nói chung, hoạt động kinh tế
quốc tế đang đạt được bước phát triển mạnh chưa từng thấy mang tính thời đại
sâu sắc và scòn tiếp tục được bổ sung, phát triển hơn nữa bởi những nhân tố
mới trong tương lai. Trong bối cảnh đó, các tranh chấp phát sinh trong hoạt
động kinh tế quốc tế i chung và các hoạt động thương mại i riêng xu
hướng gia ng và diễn biến phức tạp đòi hỏi phải những pơng thức giải
quyết nhanh chóng, hiệu quả nhằm bảo đảm cho các hoạt động đó được diễn ra
một cách liên tục và thuận tiện.
Tuy nhiên, giải quyết tranh chấp thương mại là vấn đ cùng phc tạp
do tham gia vào các quan h này có nhiều chủ thể với những địa vị pháp
không giống nhau, thuộc những hệ thống pháp luật khác nhau... Do đó, việc lựa
chn được một phương thc giải quyết tranh chấp hợp là mt vấn đcó ý
nghĩa quyết định trong vic đm bo và thúc đẩy các hoạt động thương mại quốc
tế phát triển thuận lợi. Trên thực tế, toà án quan đchức ng để thực
hiện những sở pháp trong việc giải quyết tranh chấp nói chung. Song các
đặc tính gay gắt, phức tạp và sòng phẳng của các hoạt động thương mại thì bên
cạnh toà án còn có những biện pháp giải quyết tranh chấp khác hiệu quả hơn
nhiều. Một trong những biện pháp đó là "Trng tài".
một thành viên trong cng đồng quốc tế, Việt Nam không thể đứng
ngoài xu thế phát triển chung của thế giới. Đảng Nhà nước ta chủ trương mở
rộng quan hhợp tác và phát triển về kinh tế với các quốc gia khác và hội nhập
ngày ng u rộng vào nền kinh tế toàn cu. Năm 1986, Nghị quyết Đại hội VI
của Đảng đề ra đường lối đổi mới, nn kinh tế nước ta chuyển từ chế quản
2
tập trung, bao cấp sang nền kinh tế sản xuất hàng hoá nhiều thành phần, vận
hành theo chế thị trường sự quản của nhà nước theo định hướng xã hội
chnghĩa. Sự chuyển đổi duy kinh tế ý nghĩa lớn lao này đã đặt nền ng
cho sphát triển, tăng trưởng kinh tế liên tục của nước ta hơn 15 năm qua.Từ
khi chúng ta thc hiện chính sách mở cửa, Việt Nam đã quan hthương mại
với hơn 100 nước trên thế giới, kết hàng lot c Hiệp định thương mại song
phương đa phương trong đó tiêu biểu là Hiệp định thương mại Việt - Mỹ,
Hiệp định về buôn bán hàng dt may Việt Nam - EU, Hiệp định về khu vực mậu
dịch tự do AFTA... Việt Nam là thành viên chính thc của ASEAN, tham gia tổ
chc kinh tế Châu á - Thái Bình Dương (APEC), Diễn đàn hợp tác kinh tế á -
Âu (ASEM). Hiện nay Việt Nam đang là quan sát viên của tổ chức thương mại
thế giới WTO.
Bi cảnh đó đặt ra cho Việt Nam nhiều thời để phát triển nhưng cũng
không ít thách mà chúng ta phải đi mặt, đặc biệt là việc giải quyết các tranh
chấp thương mại. Điều đó đòi hi chúng ta phải có một chế định pháp luật hiện
đại về trọng tài đây một trong những phương thức giải quyết tranh chấp
hữu hiệu nhất hiện nay.
Trong khuôn khbài tiu luận này, em xin tìm hiểu và phân tích c thể v
chế giải quyết tranh chấp thương mại bằng trọng tài thc tiễn Việt Nam
vvấn đề này. Vbcục, bài tiểu luận gồm: Lời nói đầu, 3 chương và lời kết
luận. Cụ thể là:
Chương I: Một số khái niệm chung
Chương II: Giải quyết tranh chấp thương mi bằng trọng tài Việt
Nam.
Chương III: Đánh g chung về pháp lệnh trng tài thương mại 2003
mt số đkiến nghị. Doanh nghiệp Việt Nam đón nhận trọng tài như thế
nào trong bi cảnh hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay. Xu hướng pt triển
văn hoá trng tài thương mại quốc tế.
3
CHƯƠNG I
MỘT SỐ KHÁI NIỆM CHUNG
1. KHÁI NIỆM TRNG TÀI VÀ TRỌNG TÀI THƯƠNG MI
1.1. Khái nim trọng tài trong khoa học pháp lý Quốc tế.
tất cả các c trên thế giới, c tranh chấp dân sự dù hay không
yếu tố nước ngoài đu được giải quyết không chỉ bằng toà án mà bằng cả trọng
tài. Trọng tài một chế giải quyết tranh chấp độc lập ngày càng được s
dụng rộng rãi trong thực tiễn xét x quốc tế, đặc biệt là trong lĩnh vực quan hệ
kinh tế quốc tế.
Cui thế kỷ 19, người ta đã cgắng hợp thức hoá tính ch pháp cho
hình thức trọng tài qua hai Hội nghị Quốc tế. Đó là hội nghị Hoà bình tchức tại
La - Hay Lan vào m 1899 1907. Hai hội nghị này đã đi đến việc soạn
thảo quy chế và thtục và n lực ớng dẫn các quốc gia áp dụng triệt đc
hiệp ước trọng tài.
Cũng như các thuật ngữ khoa học pháp khác, khái niệm "Trọng tài"
được đề cập nhiều trong luật quốc tế. Định nghĩa sớm nhất vtrọng tài được nêu
trong ng ước La - Hay năm 1988, theo đó: "Trọng tài nhằm đgiải quyết
những bất đồng giữa c bên thông qua một người thứ ba do chính các bên la
chn trên cơ sở tôn trọng luật pháp".
Hiệp định La - Hay 1907 qui định: "Trọng tài quc tế đối tượng giải
quyết là nhng tranh chấp giữa các quốc gia qua scan thiệp của những trọng
tài viên do các quốc gia tranh chấp tự chọn đặt trên sở của sự n trọng
luật pháp".
Theo giáo Ph.Farrchar thuộc trường đại học Pans II thì: "Trọng tài
một phương thức giải quyết tranh chấp, theo đó các bên giao cho một cá nhân
(trọng tài viên) thm quyền giải quyết tranh chấp phát sinh giữa họ với nhau".
Luật sư toà thượng thẩm Paris Didier Skonicki định nghĩa ngắn gọn:
"Trng tài toà án tư, do ý chí ca đôi bên tranh chấp. cũng t xnhư toà
án nhà nước".
4
Tựu trung lại, có th hiểu trọng tài pơng thức giải quyết một shoặc
toàn bcác tranh chấp đã sphát sinh giữa các bên mà pháp luật cho phép
được giải quyết bằng một cơ quan xét xử do các bên tho thuận lập ra.
Như vậy, biện pháp giải quyết tranh chấp bằng trọng tài có hai điểm
bản, đó là: "Slựa chọn của hai n" và "trên sở tôn trọng pháp luật". Các
bên quyền tho thuận và lựa chọn thành phần trọng i. Đây một phần
trong quyền độc lập tối cao chế này đem lại cho c bên đương sự. Hai
bên có thtự thothuận đchọn biện pháp trọng tài,tlập ra hội đồng trọng tài
để giải quyết vụ tranh chấp. Đặc điểm này tạo ra ưu điểm lứon cho trọng tài vì ý
kiến của hai bên đương sự được đề cao và tôn trọng nên phán quyết trọng tài
đưa ra dễ được chấp nhận và thực hiện trên sở tôn trọng pháp luật. Do đó tố
tụng trọng tài cũng như phán quyết trọng tài s tính luật pháp. Tính hợp pháp
của tố tụng trọng tài sẽ có tính ràng buộc đối với các bên.
Qua đó ta thấy, trọng tài là một phương thức giải quyết tranh chấp trên
s pháp luật, một phương thức mang tính chất duy trì luật pp chkhông mang
tính cht thay đổi hay to ra luật pháp.
1.2. Khái nim trọng tài thương mại.
1.2.1. Khái niệm trọng tài thương mi quốc tế.
Trọng tài thương mại là mt phương thức giải quyết tranh chấp phát sinh
tcác quan hệ thương mại quốc tế mà pháp luật cho phép giải quyết được bằng
trọng tài.
Trọng tài thương mi quốc tế là một trong những phương thức chủ yếu để
giải quyết các tranh chấp pt sinh trong lĩnh vực thương mại quốc tế. Trong
pháp luật và thc tiễn quốc tế, cũng như pháp luật của nhiều nước, ng nhận có
hai loại trọng tài chủ yếu là trng tài adhoc và trng tài thường trực.
a. Trọng tài ad - hoc:
Trọng tài ad - hoc thloại trọng tài được c bên thành lập ra chỉ đ
giải quyết mt vụ tranh chấp cụ thể, sau khi vụ tranh chấp đã được giải quyết
xong thì trọng tài ad - hoc tgiải thể. Do đó, trọng tài ad - hoc còn được gọi là
trọng tài vviệc, trọng tài đặc biệt, trọng tài đc nhiệm...
5
Hình thức trng i này có đặc điểm là không có tr sở cố định như trọng
tài thường trực, không lệ thuộc vào bt kỳ quy tắc xét xử nào. Trong c v
tranh chấp sử dụng trọng tài ad - hoc, thì các n thường thng nhất một
trọng tài viên.
Trọng tài ad - hoc có mt số đặc điểm sau:
- Quyền lựa chọn trọng tài viên của c bên đương sự hoặc của người thứ
ba không bgiới hạn vào mt danh sách sẵn như hình thức trọng i thường
trực.
- Các n đương sự toàn quyền trong việc xác lập quy chế tố tụng: về
tchức hội đồng trọng tài, quá trình ttụng...Nghĩa là các bên tranh chấp thể
tđịnh đot các cách thiết lập hi đồng trọng tài thtục giải quyết thích ứng
với tính chất từng vụ tranh chấp. Đương sự không bị ràng buc bởi các quy định
pháp vttụng chừng nào đảm bảo được nguyên tắc xét xử khách quan trong
trường hợp của họ. Đặc điểm này giúp chúng ta phân biệt trng tài ad - hoc với
trọng tài thường trực.
Như vậy, tính chất tố tụng của trọng tài ad - hoc khá đơn giản, thời gian
tiến hành t tụng có thể nhanh cng và ít tn kém. Tuy nhiên, trên thực tế,
trọng tài ad - hoc ch thích hợp với những tranh chấp nhỏ giữa các bên đương s
am hiểu về luật pháp và kinh nghiệm tranh tụng. Trọng tài ad - hoc ph
thuc rất nhiều vào thiện chí và s hợp c của các bên. Nếu các bên không thực
tình muốn giải quyết vtranh chấp để đi tới một giải pháp tối ưu thì trng tài ad
- hoc srất khó làm vic. Bởi lẽ, trọng tài ad - hoc không quy tắc tố tụng
riêng.
b. Trọng tài thường trực:
Trọng tài thường trực là trọng tài tchức được thành lập để hoạt đng
một cách thường xuyên, trsở, điều lệ và quy tắc xét xử riêng. Trng tài
thường trực giống trọng tài ad - hoc khả năng lựa chọn trọng tài viên nhưng lại
hạn chế hơn chỉ được lựa chọn trong scác trọng tài viên của trung tâm
trọng tài - s lượng các trọng tài viên trong danh sách này thường rất hạn
chế.