KHÁM S SINH NGAY SAU ĐƠ Ẻ
M c tiêu h c t pụ ọ ậ
Sau khi h c xong bài này, h c viên đt đc:ọ ọ ạ ượ
1. Trình bày đc m c đích khám tr s sinh ngay sau đượ ụ ẻ ơ ẻ
2. V n d ng đc ki n th c đ thăm khám toàn di n cho tr s sinh ậ ụ ượ ế ứ ể ệ ẻ ơ
ngay sau đ ẻ
1. ĐI C NGẠ ƯƠ
Giai đo n s sinhạ ơ : t ngày th 1 đn ngày th 28 sau sinhừ ứ ế ứ
- Giai đo n s sinh s m: ngày th 1 đn ngày th 7 sau sinhạ ơ ớ ứ ế ứ
- Giai đo n s sinh mu n: t ngày th 8 đn ngày 28 sau sinhạ ơ ộ ừ ứ ế
Sau khi sinh, tr có nh ng bi n đi v ch c năng các c quan trong c thẻ ữ ế ổ ề ứ ơ ơ ể
đ thích nghi v i cu c s ng bên ngoài t cung Đ cho giai đo n chuy n ti pể ớ ộ ố ử ể ạ ể ế
này đc đi u hòa c n ph i có:ượ ề ầ ả
- Hô h p hi u quấ ệ ả
- H tu n hoàn ph i thích nghiệ ầ ả
- Th n ch u trách nhi m đi u hòa môi tr ng n i môi t tậ ị ệ ề ườ ộ ố
- C th t đi u hòa thân nhi tơ ể ự ề ệ
- C th t đi u hòa m c đng máu trong gi i h n bình th ngơ ể ự ề ứ ườ ớ ạ ườ
Vì th , công tác chăm sóc tr s sinh có vai trò r t quan tr ng cho s phátế ẻ ơ ấ ọ ự
tri n c a tr trong t ng lai.ể ủ ẻ ươ
Tiêu chu n tr s sinh kho m nhẩ ẻ ơ ẻ ạ
- Tu i thai t 38 - 42 tu n.ổ ừ ầ
- Cân n ng lúc đ trên 2500g (2500g - 3500g).ặ ẻ
- Chi u dài 47 - 50cm.ề
- Da h ng, l p m d i da phát tri n t t, khóc to, th đu nh p th 40 - 60ồ ớ ỡ ướ ể ố ở ề ị ở
l n/phút, ch s Apga t 8 đi m tr lên phút th nh t, 9 đn 10 đi m ầ ỉ ố ừ ể ở ở ứ ấ ế ể ở
phút th 5.ứ
- Bú kho , không nôn, có phân su, không có d t t b m sinh.ẻ ị ậ ẩ
- Tóc dài trên 2cm, móng tay, chân dài quá đu ngón.ầ
- B ph n sinh d c phát tri n đy đ: tr trai tinh hoàn đã xu ng hộ ậ ụ ể ầ ủ ẻ ố ạ
nang, tr gái môi l n trùm môi nh .ẻ ớ ỏ
- Vòng r n n m gi a đng t mũi c đn trên v .ố ằ ữ ườ ừ ứ ế ệ
- Ph n x lúc th c: Tr bú kho , khóc to, luôn v n đng.,ph n x bú,ả ạ ứ ẻ ẻ ậ ộ ả ạ
ph n x Moro, Robinson, b c đi t đng...ả ạ ướ ự ộ
- Tr ng l c c ch c.ươ ự ơ ắ
2. KHÁM TR S SINH TRONG PHÒNG SINH Ẻ Ơ
Khám tr s sinh trong phòng sinh ngay sau khi sinh đ:ẻ ơ ể
2.1. Đánh giá tình tr ng tr có c n can thi p h i s c không ạ ẻ ầ ệ ồ ứ
C n th c hi n m t cách cóầ ự ệ ộ h th ng nh ng b c sau:ệ ố ữ ướ
- Đt tr trên bàn s i m, lau khô trặ ẻ ưở ấ ẻ
-Hút mi ng, h u h ng, mũi (ch khi tr có d u hi u ng t), n u hút nh tệ ầ ọ ỉ ẻ ấ ệ ạ ế ớ
lâu có th gây ph n x co th t thanh qu n và làm ch m nh p tim. N u có hítể ả ạ ắ ả ậ ị ế
n c i c n ph i hút tr c ti p khí qu n b ng đèn soi thanh qu n ho c ngay sauướ ố ầ ả ự ế ả ằ ả ặ
khi đt n i khí qu n, tr c khi bóp bóng.ặ ộ ả ướ
- Đm nh p th , t n s tim, đánh giá tính ch t ti ng khóc, màu da và khế ị ở ầ ố ấ ế ả
năng đáp ng v i kích thích.c a tr ứ ớ ủ ẻ
- Đánh giá ch s Apgar: tính đi m phút th 1, phút th 5 và phút th 10.ỉ ố ể ở ứ ứ ứ
Tr s sinh đ tháng có ch s Apgar: ẻ ơ ủ ỉ ố
+ N u ≥ 8 đi m phút th 1 là bình th ng.ế ể ở ứ ườ
+ T 3 - 7 đi m phút th 1 là suy thai m c đ trung bình, ph i cóừ ể ở ứ ở ứ ộ ả
thái đ đi u tr thích h p.ộ ề ị ợ
+ N u < 3 đi m phút th 1 là ch t lâm sàng c n h i s c c p c u.ế ể ở ứ ế ầ ồ ứ ấ ứ
- Làm r n,chăm sóc r n .ố ố
- L y nhi t đ c th ấ ệ ộ ơ ể
2.2. Thăm khám toàn di n và phát hi n các d t t b m sinh n u cóệ ệ ị ậ ẩ ế
- T ng tr ng:quan sát đa bé có h ng hào, c đng tay chân t t, khóc to,ổ ạ ứ ồ ử ộ ố
ph n x t t hay ả ạ ố không.
- Nh p th trung bình 40-60 l n/ phút.ị ở ầ
- Nh p tim trung bình 140 l n/ phút.ị ầ
- Huy t áp t i đa 60-65mmHgế ố
- Khám x ng đu: quan sát thóp tr c hình thoi, thóp sau hình tam giác.ươ ầ ướ
Có th th y hi n t ng ch ng kh p các tr suy dinh d ng n ng và giàể ấ ệ ượ ồ ớ ở ẻ ưỡ ặ
tháng. Xác đnh đ l n và v trí c a b u huy t thanh, b u máu. Phát hi n nãoị ộ ớ ị ủ ướ ế ướ ệ
úng th y, vô não, thoát v não.ủ ị
-Khám m t: tìm các d u hi u b t th ng nh :ặ ấ ệ ấ ườ ư
+ Xu t huy t d i k t m c, c m b m sinh, lác m t...ấ ế ướ ế ạ ườ ẩ ắ
+ S t môi, h hàm ch, d t t ch đôi vòm h u ứ ở ế ị ậ ẻ ầ
+ V trí b t th ng c a tai.ị ấ ườ ủ
+ Trong mi ng có m m răng, l i t t, ng n. . .ệ ầ ưỡ ụ ắ
- Khám c : tìm d t t c nh c v o, c ng n... Kh i máu t c cổ ị ậ ở ổ ư ổ ẹ ổ ắ ố ụ ở ơ ứ
đòn chũm làm tr ngo o đu sang m t bên có th g p khi đ con to k t vai hayẻ ẹ ầ ộ ể ặ ẻ ẹ
ngôi mông s đu khó.ổ ầ
- Khám ng cự: Đm nh p th , quan sát s cân đi và di đng c a l ng ng cế ị ở ự ố ộ ủ ồ ự
khi th , nghe rì rào ph nang hai bên, có âm b nh lý không khi nghe ph i. Ngheở ế ệ ổ
tim đ xác đnh v trí tim và phát hi n các âm b nh lý.ể ị ị ệ ệ
*H hô h pệ ấ
+ Trong th i k bào thai tr s ng trong môi tr ng n c, ph i ch a ho tờ ỳ ẻ ố ườ ướ ổ ư ạ
đng. Trong đng d n khí c a tr ch a toàn n c, l ng n c này ch aộ ườ ẫ ủ ẻ ứ ướ ượ ướ ứ
kho ng 1/4 kh i l ng n c.ả ố ượ ướ
+ S c c n m ch ph i l n h n s c c n h th ng, do v y trong m ch ph iứ ả ạ ổ ớ ơ ứ ả ệ ố ậ ạ ổ
có r t ít máu.ấ
+ Ch t surfactant đc ti t ra t 20-22 tu n tu i, do t bào pneumocyteấ ượ ế ừ ầ ổ ế
II ti t ra.ế
+ Tuy nhiên hô h p c a tr b nh h ng b i thi u Oấ ủ ẻ ị ả ưở ở ế 2 máu ,toan hoá,
l nh...ạ
+ Khi th , ph nang m r ng s gi i phóng 1 l ng l n ch t surfactant.ở ế ở ộ ẽ ả ượ ớ ấ
+ D ch trong ph nang s thoát ra b ng 2 con đng:ị ế ẽ ằ ườ
Đng d n khí do l ng ng c b ép trong lúc đ.ườ ẫ ồ ự ị ẻ
H p th qua m ch máu và b ch huy t ph i.ấ ụ ạ ạ ế ở ổ
+ S c căng m ch ph i gi m, nên máu lên ph i nhi u.ứ ạ ổ ả ổ ề
+ Lúc đu tr th nhanh trong 1-2 gi đu sau đó nhanh chóng có nh pầ ẻ ở ờ ầ ị
th n đnh 40-60 l n/phút, áp l c th kho ng 20-25cmHở ổ ị ầ ự ở ả 20 .
Sau khi sinh, tr chuy n t cu c s ng môi tr ng n c sang môi tr ngẻ ể ừ ộ ố ườ ướ ườ
c n. Do v y tr xu t hi n nh p th đu tiên b ng ti ng khóc (áp l c trung bìnhạ ậ ẻ ấ ệ ị ở ầ ằ ế ự
kho ng 45cm Hả20 tr đ tháng kho m nh).ở ẻ ủ ẻ ạ
* H tim m chệ ạ
Sau khi c t dây r n, tr th , s c c n m ch ph i gi m, máu lên ph iắ ố ẻ ở ứ ả ạ ổ ả ổ
nhi u gi m áp l c tim ph i.ề ả ự ả
Do s c c n m ch h th ng tăng nên áp l c tim trái tăng. Do v y màứ ả ạ ệ ố ự ậ
shuntT-F s b đóng (l Oval và ng đng m ch).ẽ ị ỗ ố ộ ạ
Nh p tim ph thu c vào nh p th nên nh p tim lúc đu dao đng và nhanh.ị ụ ộ ị ở ị ầ ộ
Sau n đnh d n 120-140 l n/phút. Vì v y không tiên l ng tr b ng nh p timổ ị ầ ầ ậ ượ ẻ ằ ị
mà đm nh p th là c n thi t.ế ị ở ầ ế
Di n tim th ng to, t l tim ng c 0,55, tr c ph i do th t ph i to, HA t iệ ườ ỷ ệ ự ụ ả ấ ả ố
đa kho ng 50-70mmHg.ả
- Khám b ng:ụ
+ Ki m tra tình tr ng, hình thái (b ng cóc)ể ạ ụ
+ Đánh giá tình tr ng b t th ng nh : thoát v r n, thoát v thànhạ ấ ườ ư ị ố ị
b ng, chi u dài, m ch máu dây r n ụ ề ạ ố
- Khám t chi:ứ
+ Chi trên: đánh giá c đng, đm, đm các ngón tay đ phát hi n t tử ộ ế ế ể ệ ậ
th a ho c thi u ngón. ừ ặ ế
+ Chi d i: ki m tra v n đng chi d i, ho c bàn chân b v o ướ ể ậ ộ ướ ặ ị ẹ
+ Khám kh p háng: xem kh p háng có b tr t, ho c l ng l o khôngớ ớ ị ậ ặ ỏ ẻ
- Khám ngoài da: bình th ng đa tr h ng hào, có th phù nh mí m t,ườ ứ ẻ ồ ể ẹ ắ
bàn chân, bàn tay. Đ ý tìm các v t tr y x c m t, các b u máu ngoài da.ể ế ầ ướ ở ặ ướ
- Khám b ph n sinh d c:ộ ậ ụ
+ Tr trai: ki m tra tinh hoàn trong túi bìu. Hi n t ng n c màngẻ ể ệ ượ ứ ướ
tinh hoàn có th h t t nhiên trong vòng 6 tháng. N u có h p bao quy đu c nể ế ự ế ẹ ầ ầ
theo dõi ti u ti n c a bé trong nh ng ngày đu sau sinh.ể ệ ủ ữ ầ
+ Tr gái: âm đo có d ch nh y tr ng, vài ngày sau sinh có th cóẻ ạ ị ầ ắ ể
hi n t ng hành kinh sinh lý. Hai vú có th h i c ng .ệ ượ ể ơ ươ
- Kh¸m hËu m«n
X¸c ®Þnh cã hËu m«n, sù bµi tiÕt ph©n su
- Khám các ph n x nguyên th y: ả ạ ủ tr kh e m nh ph i có các ph n xẻ ỏ ạ ả ả ạ
nguyên th y, các ph n x này s m t đi sau sinh 4-5 tháng .ủ ả ạ ẽ ấ
+ Ph n x 4 đi m: dùng ngón tay tr khích thích vào phía trên, phíaả ạ ể ỏ
d i và 2 bên mép tr , tr s quay đu, đa l i v phía b kích thích, n uướ ẻ ẻ ẽ ầ ư ưỡ ề ị ế
đng ph i vú m tr s mút luôn.ụ ả ẹ ẻ ẽ
+ Ph n x n m: kích thích gan bàn tay tr , đa ngón tay út cho trả ạ ắ ẻ ư ẻ
n m, tr s n m ch t, ta có th nâng đu tr lên kh i bàn khám. Kích thích ganắ ẻ ẽ ắ ặ ể ầ ẻ ỏ
bàn chân các ngón chân tr s co qu p l i.ẻ ẽ ắ ạ
+ Ph n x Moro: c m hai bàn tay tr nâng nh nhàng lên kh i bànả ạ ầ ẻ ẹ ỏ
khám và t t b tay ra, tr s ph n ng qua 3 giai đo n:ừ ừ ỏ ẻ ẽ ả ứ ạ
Giang cánh tay ra và du i c ng tay.ỗ ẳ
M r ng, xòe bàn tayở ộ
Òa khóc, g p và co c ng tay, hai cánh tay nh ôm v t gì vàoậ ẳ ư ậ
lòng.
Th ph n x Moro có th đánh giá tình tr ng li t đám r i th n kinh cánhử ả ạ ể ạ ệ ố ầ
tay g p trong đ khó do vai.ặ ẻ
+ Ph n x du i chéo: đ tr n m ng a tho i mái, ng i khám n mả ạ ỗ ể ẻ ằ ử ả ườ ắ
m t bên chân đa bé dùng l c du i ra, gi đu g i và kích thích gan bàn chânộ ứ ự ỗ ữ ầ ố
phía đó quan sát bàn chân bên đi di n th y có bi u hi n 3 thì:ố ệ ấ ể ệ
Tr co chân l i.ẻ ạ
Tr du i chân ra.ẻ ỗ
D ng chân t do và đa sát t i g n chân b kích thích.ạ ự ư ớ ầ ị
+ Ph n x b c t đng: tr đc gi th ng đng, b x c hai bênả ạ ướ ự ộ ẻ ượ ữ ẳ ứ ế ố
nách tr đ bàn chân ch m vào m t bàn. Quan sát th y tr d n ng i lên, bànẻ ể ạ ặ ấ ẻ ướ ườ
chân d m xu ng và co lên nh mu n b c v phía tr c.ậ ố ư ố ướ ề ướ