Giáo trình Bảo vệ môi trường và phát triển bền vững (Nghề Kỹ thuật rau, hoa công nghệ cao - CĐ)

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH LÂM ĐỒNG

TRƯỜNG CAO ĐẲNG ĐÀ LẠT

GIÁO TRÌNH

MÔN HỌC/ MÔ ĐUN: BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ

PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

NGÀNH/ NGHỀ: KỸ THUẬT RAU, HOA CÔNG NGHỆ CAO

TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG

(LƯU HÀNH NỘI BỘ)

Lâm Đồng, năm 2019

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được

phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh

doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.

LỜI GIỚI THIỆU

Để đáp ứng nhu cầu về tài liệu giảng dạy và học tập cho sinh viên cao đẳng

và trung cấp kỹ thuật rau, hoa công nghệ cao; đặc biệt là yêu cầu đảm bảo và nâng

cao chất lượng đào tạo; Trường Cao đẳng Đà lạt tổ chức biên soạn giáo trình học

phần đang được triển khai giảng dạy. Thực hiện chủ trương trên, Khoa Nông

nghiệp-SHUD biên soạn Giáo trình Bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Giáo trình Bảo vệ môi trường và phát triển bền vững được biên soạn dựa theo đề

cương chi tiết học phần Bảo vệ môi trường và phát triển bền vững và tham khảo

các tài liệu, giáo trình của một số nguồn, tác giả trong và ngoài nước phục vụ giảng

dạy ở một số trường như: Trường Đại học Nông nghiệp I Hà nội, Trường Đại học

Nông II Huế, Cục trồng trọt, Chi cục BVTV & Trồng trọt tỉnh Lâm đồng, Tổ chức

FAO, Organic…..

Nội dung của giáo trình bao gồm 6 Chương cụ thể:

Chương 1 giới thiệu những khái niệm cơ bản về môi trường ; các vấn đề môi

trường toàn cầu và ở Việt Nam hiện nay.

Chương 2 phân tích hai mô hình phát triển : phát triển không bền vững và

phát triển bền vững hiện nay đang được duy trì trên thế giới.

Chương 3 trình bày những vấn đề về môi trường và phát triển bền vững ở 2

vùng kinh tế sinh thái cơ bản : nông thôn và đô thị.

Chương 4 phân tích sáu cản trở cần khắc phục để hướng tới phát triển bền

vững.

Chương 5 giới thiệu một số phép đo đơn giản giúp đánh giá độ bền vững địa

phương.

Chương 6 trình bày về định hướng chiến lược bảo vệ môi trường và phát

triển bền vững tại Việt Nam.

Chân thành cảm ơn các cơ quan liên quan, các đơn vị và cá nhân đã tham gia

đóng góp ý kiến để hoàn thành giáo trình này.

Lâm Đồng ngày 15 tháng 03 năm 2020

Tham gia biên soạn

Chủ biên: Nguyễn Lâm Thiên Thanh

MỤC LỤC
Contents
CHƯƠNG 1..........................................................................................................7
NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ MÔI TRƯỜNG............................................7
1. Môi trường là gì ?................................................................................................7
.2. Cấu trúc hệ thống môi trường............................................................................8
3. Chức năng của hệ thống môi trường - ô nhiễm, suy thoái và sự cố môi trường.9
3.1 . Chức năng của môi trường..............................................................................9
.3.2. Suy thoái môi trường.....................................................................................10
3.3. Ô nhiễm môi trường.......................................................................................10
4. An ninh môi trường và an toàn môi trường :....................................................15
5. Nghèo khổ và môi trường:................................................................................16
6. Dân số và môi trường........................................................................................18
7. Những vấn đề môi trường toàn cầu..............................................................20
7.1. Biến đổi khí hậu.............................................................................................20
7.2. Suy giảm tầng ôzôn........................................................................................20
7.3. Ô nhiễm xuyên biên giới gia tăng..................................................................20
.7.4. Xuất khẩu chất thải độc hại...........................................................................20
7.5. Suy thoái đa dạng sinh học............................................................................21
8. Những vấn đề môi trường bức xúc ở viết nam.................................................22
8.1. Biến đổi khí hậu.............................................................................................22
8.2. Suy thoái đất...................................................................................................22
.8.3. Tài nguyên và môi trường nước....................................................................22
.8.4. Môi trường biển............................................................................................23
8.5. Tài nguyên rừng.............................................................................................23
8.6. Đa dạng sinh học............................................................................................23
.8.7. Môi trường đô thị..........................................................................................23
8.8. Môi trường công nghiệp.................................................................................24
8.9. Môi trường nông thôn và nông nghiệp...........................................................25
8.10. Sự cố môi trường..........................................................................................25
9. Suy hoá môi trường ở việt nam....................................................................25
CHƯƠNG 2........................................................................................................29
PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG..............................................................................29
1. Khái niệm và nội dung phát triển bền vững (ptbv)...........................................29
1.1. Phát triển và phát triển không bền vững........................................................29
1.2. Các nội dung phát triển..................................................................................29
2 Tăng trưởng kinh tế của việc xoá đói giảm nghèo.............................................31
3 Những nghịch lý phát triển................................................................................32
4 Phát triển bền vững - cần sự nỗ lực của cả hệ thống môi trường.......................34
5 Các lĩnh vực cụ thể cần được cân nhắc để đạt mục tiêu phát triển bền vững....35
iii

6. Các mục tiêu của phát triển bền vững...............................................................37
6.1 Hội nghị thượng đỉnh về môi trường và ptbv.................................................37
6.2. Sử dụng hợp lý tài nguyên và tính bền vững.................................................38
7. Sử dụng hợp lý tài nguyên rừng - vì mục tiêu phát triển bền vững..................38
8. Ngăn chặn hoang mạc hoá - vì mục tiêu phát triển bền vững...........................39
9 Bảo vệ và quản lý đại dương – vì mục tiêu........................................................39
10. Bảo vệ và quản lý nước ngọt - vì mục tiêu phát triển bền vững.....................40
11 Bảo vệ nguồn đa dạng sinh học – vì mục tiêu phát triển bền vững.................41
12 Công ước về đa dạng sinh học – vì mục tiêu phát triển bền vững...................42
phương thức tiêu thụ trong ptbv...............................................................................42
13 Thay đổi các mẫu hình tiêu thụ - vì mục tiêu phát triển bền vững..................43
14: Tổng hợp những quan niệm khác biệt giữa hai hướng phát triển...................45
CHƯƠNG 3........................................................................................................48
MÔI TRƯỜNG VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG Ở CÁC VÙNG KINH TẾ- 
SINH THÁI CƠ BẢN........................................................................................48
1. Phát triển bền vững nông thôn..........................................................................48
1.1. Các vấn đề môi trường nông thôn..................................................................48
2 Chiến lược đối phó với hạn hán.........................................................................49
3. Giá trị của các tri thức bản địa..........................................................................50
4. Đặc trưng về môi trường và phát triển vùng nông thôn....................................52
5. Phát triển bền vững đô thị.................................................................................54
5.1. Các xu hướng đô thị hoá toàn cầu..................................................................54
6. Những vấn đề môi trường và phát triển đô thị..................................................59
7. Nước mắt của mexico.......................................................................................59
8. Dự án pilot orangi, karachi, pakistan................................................................61
CHƯƠNG 4........................................................................................................63
NHỮNG KHÓ KHĂN TRONG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ PHÁT TRIỂN 
BỀN VỮNG........................................................................................................63
1 . Những thách thức chính trị:.............................................................................63
2. Phát triển cực đoan............................................................................................64
3. Quan điểm môi trường cực đoan.......................................................................66
4. Tệ tham nhũng và lối sống tiêu thụ:..................................................................69
5. Bùng nổ dân số..................................................................................................70
6. Bùng nổ dân số ở các nước đang phát triển......................................................71
7. Mặt trái của khoa học - công nghệ....................................................................71
8. Lúa biến đổi gen gây hại cho con người và môi trường...................................72
CHƯƠNG 5........................................................................................................74
ĐÁNH GIÁ ĐỘ BỀN VỮNG...........................................................................74
1 . Mười tiêu chuẩn chung của phát triển bền vững..............................................74
2. Bộ chỉ thị về phát triển bền vững của việt nam.................................................77
3. Thước đo độ bền vững bs (barometer of sustainability) nhằm xác định và so 
sánh các vùng (do iucn đề xuất năm 1994)..............................................................79
iv

5.4. Đánh giá phát triển cộng đồng bằng chỉ số bền vững địa phương....................82
5.4.1. Giới thiệu chung về chỉ số bền vững địa phương (lsi)...................................82
5.4.2. Nguyên tắc xác lập các chỉ thị đơn (indicator)...............................................83
5.4.3. Xác lập các chỉ thị đơn tương đương.............................................................84
5.4.4. So sánh sự phát triển của hai phường vĩnh trại và đông kinh - thị xã lạng sơn 
năm 1999 trên cơ sở chỉ số lsi..................................................................................85
CHƯƠNG 6........................................................................................................89
ĐỊNH HƯỚNG CHIẾN LƯỢC VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ PHÁT 
TRIỂN BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM.................................................................89
6.1. Mục tiêu và định hướng bảo vệ môi trường......................................................89
6.1 .1 . Mục tiêu bảo vệ môi trường đến năm 2010 mục tiêu tổng quát..................89
6.1.2. Định hướng bảo vệ môi trường đến năm 2020..............................................91
6.2. Kế hoạch phát triển bền vững của nước ta đến năm 2010................................91
6.2.1 . Mục tiêu tổng quát........................................................................................91
6.2.2. Những nguyên tắc cơ bản của phát triển bền vững ở việt nam......................91
6.3. Toàn cầu hoá môi trường và phát triển bền vững.............................................93
6.4. Những thách thức cần phải vượt qua để đạt được phát triển bền vững ở nước ta
..................................................................................................................................94
v