
ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH THANH HÓA
TRƯỜNG CAO ĐẲNG NÔNG NGHIỆP THANH HÓA
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC/MÔ ĐUN: CÂY LƯƠNG THỰC 2
NGÀNH/NGHỀ: KHOA HỌC CÂY TRỒNG
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG
Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-… ngày…….tháng….năm .........
…………........... của………………………………
Triệu Sơn, năm 202..
1

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể
được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và
tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
2

LỜI GIỚI THIỆU
Ngành sản xuất cây lương thực đóng vai trò then chốt trong bảo đảm an
ninh lương thực và phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt đối với một quốc gia
có nền nông nghiệp truyền thống như Việt Nam. Trong cơ cấu cây trồng, các
loại cây lương thực không chỉ cung cấp nguồn lương thực thiết yếu cho con
người mà còn là nguyên liệu quan trọng cho chăn nuôi, công nghiệp chế biến
và xuất khẩu. Việc nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất cây
lương thực luôn là một trong những mục tiêu hàng đầu của ngành trồng trọt.
Giáo trình Cây lương thực 2 được biên soạn nhằm cung cấp cho người
học hệ thống kiến thức và kỹ năng cần thiết về các loại cây lương thực quan
trọng ngoài cây lúa – bao gồm ngô, khoai, sắn và một số cây lương thực khác.
Nội dung giáo trình được xây dựng dựa trên chương trình đào tạo bậc Cao
đẳng chuyên ngành Trồng trọt, bám sát chuẩn đầu ra và đảm bảo tính khoa
học, thực tiễn, cập nhật.
Trong giáo trình, người học sẽ được tiếp cận với những nội dung chính như:
đặc điểm hình thái – sinh học của từng loại cây; yêu cầu sinh thái và điều kiện
ngoại cảnh phù hợp; các biện pháp kỹ thuật canh tác từ khâu chọn giống, làm
đất, gieo trồng, chăm sóc, quản lý dịch hại, đến thu hoạch và bảo quản. Bên
cạnh đó, giáo trình cũng giới thiệu các tiến bộ khoa học – kỹ thuật mới trong
sản xuất cây lương thực, các mô hình canh tác hiệu quả, và những kinh
nghiệm thực tế từ sản xuất ở nhiều vùng sinh thái khác nhau.
Ngoài mục tiêu trang bị kiến thức chuyên môn, giáo trình còn chú trọng
phát triển kỹ năng thực hành và tư duy ứng dụng cho người học. Thông qua
các bài thực hành, thí nghiệm và nghiên cứu tình huống, học viên có cơ hội
rèn luyện khả năng phân tích, đánh giá và đề xuất giải pháp phù hợp nhằm
nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm cây lương thực.
Tài liệu này là nguồn tham khảo hữu ích không chỉ cho học sinh – sinh
viên chuyên ngành nông nghiệp, mà còn cho cán bộ kỹ thuật, nhà nghiên cứu
và bà con nông dân. Với nội dung phong phú, kết hợp hài hòa giữa lý thuyết
và thực tiễn, giáo trình Cây lương thực 2 kỳ vọng sẽ góp phần đào tạo nguồn
nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp bền vững và
hội nhập quốc tế trong giai đoạn hiện nay.
3

MỤC LỤC
GIÁO TRÌNH.................................................................................................................. 1
LỜI GIỚI THIỆU............................................................................................................3
MỤC LỤC.......................................................................................................................4
CHƯƠNG TRÌNH MÔN HỌC.......................................................................................7
Tên môn học: Cây lương thực 2......................................................................................7
Mã môn học: MH 19........................................................................................................7
Thời gian môn học: 60 giờ...............................................................................................7
Lý thuyết: 30 giờ;............................................................................................................7
Thực hành: 30 giờ;..........................................................................................................7
I. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT CỦA MÔN HỌC:.....................................................................7
- Vị trí: Môn học cây lương thực 2 được bố trí sau các môn học kỹ thuật cơ sở............7
- Tính chất: Là môn học chuyên môn ngành quan trọng của ngành cao đẳng khoa học
cây trồng..........................................................................................................................7
II. MỤC TIÊU MÔN HỌC:.............................................................................................7
*Về kiến thức:..................................................................................................................7
- Trình bày được nguồn gốc, phân loại của cây ngô, cây khoai lang và cây sắn.............7
- Hiểu được các thời kỳ sinh trưởng phát triển và yêu cầu sinh thái của cây ngô, cây
khoai lang và cây sắn.......................................................................................................7
- Hiểu được kỹ thuật trồng và chăm sóc cây ngô, cây khoai lang và cây sắn.................7
*Về kỹ năng:....................................................................................................................7
- Vận dụng được những hiểu biết trên vào sản xuất nhằm tăng năng suất cây ngô, cây
khoai lang và cây sắn.......................................................................................................7
- Lựa chọn được giống thích hợp cho từng mùa vụ và bố trí thời vụ gieo trồng thích
hợp cho từng vùng sinh thái............................................................................................ 7
- Nhận biết, phân biệt được một số sâu, bệnh hại chính trên cây ngô, cây khoai lang,
cây sắn và đưa ra biện pháp phòng trừ............................................................................7
* Năng lực tự chủ và trách nhiệm:...................................................................................7
- Rèn luyện được tính cẩn thận, tỷ mỉ, chính xác, an toàn lao động, vệ sinh môi trường
trong việc trồng và chăm sóc cây ngô, cây khoai lang và cây sắn;.................................7
- Tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật và các biện pháp an toàn trong quá trình trồng và
chăm sóc cây ngô, khoai lang và cây sắn........................................................................7
CHƯƠNG I. CÂY NGÔ..................................................................................................8
I. SẢN XUẤT VÀ TIÊU THỤ NGÔ TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM..................8
1. Sản xuất ngô trên thế giới.....................................................................................8
2. Tình hình sản xuất ngô ở Việt Nam.....................................................................9
Bảng 2: Tình hình sản xuất ngô của Việt Nam................................................................9
Bảng 3: Diện tích trồng ngô lai của Việt Nam (1995-2003).........................................10
II: ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT HỌC CỦA CÂY NGÔ................................................10
1. Đặc điểm phất triển bộ rễ ngô:...........................................................................10
2. Đặc điểm phát triển thân lá ngô.........................................................................11
3. Đặc điểm phát triển cơ quan sinh sản (Bông cờ và bắp)....................................13
III. CÁC THỜI KỲ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÂY NGÔ............15
1. Thời kỳ nẩy mầm (từ trồng đến 3 lá thật)..........................................................15
2. Thời kỳ ngô cây con (3 lá đến 7-9 lá, phân hoá hoa).........................................15
4. Thời kỳ vươn cao (phân hoá hoa đến trỗ cờ).....................................................16
4

5. Thời kỳ trỗ cờ, tung phấn phun râu....................................................................16
6. Thời kỳ chín.......................................................................................................17
IV: YÊU CẦU ĐIỀU KIỆN NGOẠI CẢNH CỦA CÂY NGÔ................................18
1. Yêu cầu về nhiệt độ............................................................................................18
2. Yêu cầu về ánh sáng...........................................................................................19
3. Yêu cầu về nước.................................................................................................19
4. Chế độ không khí trong đất................................................................................21
5. Yêu cầu chất dinh dưỡng của cây ngô................................................................21
V.: KỸ THUẬT TRỒNG NGÔ.................................................................................24
1. Kỹ thuật làm đất.................................................................................................24
2. Thời vụ trồng......................................................................................................26
3. Chuẩn bị hạt giống và gieo hạt...........................................................................27
4. Mật độ và khoảng cách trồng:............................................................................28
5. Kỹ thuật bón phân:.............................................................................................28
6. Tưới nước:..........................................................................................................30
7. Chăm sóc ngô:....................................................................................................31
8. Phòng trừ sâu bệnh hại ngô:...............................................................................32
9. Thu hoạch và bảo quản:.....................................................................................32
CHƯƠNG 2. CÂY KHOAI LANG...............................................................................33
I. GIÁ TRỊ KINH TẾ - TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KHOAI LANG TRÊN THẾ
GIỚI VÀ TRONG NƢỚC........................................................................................33
II. Đặc điểm thực vật học của cây Khoai lang...........................................................40
1. Nguồn gốc và phân loại:.....................................................................................40
2. Hình thái các bộ phận của cây khoai lang:.........................................................40
3. Đặc điểm nhân giống:........................................................................................41
III. Các thời kỳ sinh trưởng và phát triển của cây khoai lang....................................42
Sự sinh trưởng và phát triển của cây khoai lang............................................................42
1/ Những giai đoạn phát triển và sinh trưởng củašcây khoai lang..........................42
1/1/ Giai đoạn mọc mầm ra rễ của cây khoai lang.................................................42
1/2/ Giai đoạn phân cành kết củ khoai lang...........................................................43
1/3/ Giai đoạn sinh trưởng thân lá khoai lang........................................................44
1/4/ Giai đoạn phát triển củ khoai lang..................................................................45
2/ Mối quan hệ giữa sinh trưởng thân lá và phát triển củ.......................................46
2/1/ Mối quan hệ T/R.............................................................................................46
2/2/ Quá trình lớn lên của củ khoai lang................................................................47
III. Yêu cầu ngoại cảnh..............................................................................................50
IV. KỸ THUẬT TRỒNG..........................................................................................50
1. Thời vụ:.............................................................................................................. 50
Làm đất và lên luống..............................................................................................50
Giống và lựa chon hom giống................................................................................51
5. Kỹ thuật bón phân..............................................................................................52
6. Chăm sóc............................................................................................................53
7. Sâu bệnh trên khoai lang....................................................................................54
8. Thu hoạch...........................................................................................................62
CHƯƠNG 3. CÂY SẮN (MANIHOT ESCULENTA CRANTZ)................................63
I. Đặc điểm thực vật học của cây Sắn........................................................................63
II. Đặc điểm sinh trưởng và phát triển.......................................................................67
5

