
ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH
TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ TRÀ VINH
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC:CÔN TRÙNG ĐẠI CƯƠNG
NGÀNH, NGHỀ:BẢO VỆ THỰC VẬT
TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP
Ban hành kèm theo Quyết định số:215/QĐ-CĐN
ngày07 tháng 07 năm 2021
của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Trà Vinh
Trà Vinh, năm 2021
1

(Lưu hành nội bộ)
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin
có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các
mục đích về đào tạo nghề và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục
đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
2

LỜI GIỚI THIỆU
Môn học “Côn trùng nông nghiệp” là một môn học bắt buộc của
các chuyên
ngành giảng dậy về Trồng Trọt, Nông Học, Bảo Vệ Thực Vật của
các trường
Đại Học Nông Nghiệp và một số ngành sinh học khác. Môn học
gồm có hai phần chính: phần A là “Côn trùng đại cương” và
phần B là “Côn trùng chuyên khoa”. Giáo trình “Côn trùng Đại
Cương” được xây dựng nhằm cung cấp những kiến thức cơ bản
nhất cho sinh viên, trước khi sinh viên chuyển sang nghiên cứu
phần “Côn trùng chuyên khoa”. Nội dung của giáo trình “Côn
trùng đại cương” bao gồm những kiến thức có liên quan đến
các đặc điểm về hình thái, sinh lý, sinh học, sinh thái và phân
loại côn trùng cũng như vai trò, tác động của côn trùng trong
nông nghiệp nói riêng và đời sống con người nói chung. Để đáp
ứng những nội dung nêu trên, ngoài phần mô tả khá chi tiết về
các đặc điểm hình thái cơ bản của côn trùng, giáo trình còn tập
trung trình bày về các đặc điểm
có liên quan đến hoạt động sinh sống, phát sinh, phát triển
cũng như các nguyên nhân gây bộc phát của côn trùng, đặc
biệt là của các các loại côn trùng gây hại hoặc có lợi cho sự
phát triển nông nghiệp. Để giúp cho sinh viên nghiên cứu phần
“Côn trùng chuyên khoa” có hiệu quả, phần côn trùng đại
cương cũng trình bày về các cách gây hại cũng như khả năng
gây hại trên cây trồng của côn trùng và tác động của các yếu tố
môi trường (sinh học và không sinh học) đến sự phát sinh và
phát triển của côn trùng. Các đặc điểm về dòng sinh lý, tính
kháng thuốc, pheromone, sự cân bằng sinh học cũng như
ngưỡng gây hại
cũng được đề cập trong chương nghiên cứu về sinh vật học côn
trùng.
Song song với các nội dung vừa nêu trên, để giúp cho sinh viên
có thể phân biệt
được các đối tượng côn trùng (có hại hoặc có lợi cho nông
nghiệp) nhằm có hướng phòng trị hoặc bảo vệ thích hợp, phần
“Phân loại côn trùng” có trình bầy một khoá phân bộ (thành
trùng và ấu trùng) khá chi tiết có thể giúp người nghiên cứu
định dan được những Bộ (nhóm) côn trùng hiện diện phổ biến
trong điều kiện tự nhiên. Ngoài ra trong chương “Phân loại côn
3

trùng”, các bộ (Order) côn trùng quan trọng trong nông nghiệp
như Orthopthera, Coleoptera, Lepidoptera, Hymenoptera,
Lepidoptera, Diptera, Thysanoptera, Homoptera và Hemiptera
cũng được trình bầy về các đặc điểm hình thái sinh học, sinh
thái, cách sinh sống và gây hại. Trong từng bộ, các họ (family)
phổ biến và quan trọng trên đồng ruộng cũng được mô tả khá
chi tiết, giúp cho sinh viên có thể phân biệt được các họ khác
nhau trong cùng một bộ, từ đó có thể phân biệt
được dễ dàng không những giữa các nhóm gây hại với nhau mà
cả các nhóm côn trùng có lợi. Để cho sinh viên dễ dàng nghiên
cứu giáo trình “Côn trùng đại cương”, trên 470 hình và bảng đã
được minh họa. Bên cạnh một số hình ảnh tham khảo được từ
nhiều tài liệu ngoài nước, tác giả đã cố gắng đưa vào các hình
ảnh cụ thể của các loài côn trùng phổ biến trong nước.
3 Lĩnh vực nghiên cứu về côn trùng nói chung và côn trùng
nông nghiệp nói riêng
là một lĩnh vực rất rộng lớn và phong phú, vì vậy khi nghiên cứu
về giáo trình này sinh viên cần phải tham khảo thêm các tài
liệu chuyên sâu khác, có nội dung liên quan đếN: Hình thái,
Sinh vật, Sinh lý, Sinh thái côn trùng, và cả phần phân loại và
giám định côn trùng. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu về giáo trình
này chỉ có thể đạt hiệu qủa tốt khi được thực hiện song song với
các buổi thực hành trong phòng thí nghiệm và khảo sát ngoài
đồng ruộng.
4

MỤC LỤC
BÀI 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CÔN TRÙNG........................19
2.1. Khái niệm chung về lớp côn trùng..........................19
2.2. Vai trò của côn trùng đối với đời sống con người và
sự sống của hành tinh.......................................................20
2.3. Nội dung và nhiệm vụ môn côn trùng đại cương. .21
2.4. Lược sử nghiên cứu về côn trùng trên thế giới......21
BÀI 2: HÌNH THÁI CÔN TRÙNG............................................23
2.1. Định nghĩa và nhiệm vụ môn hình thái học côn
trùng....................................................................................23
2.2. Đặc điểm cấu tạo cơ thể côn trùng.........................26
2.2.1 Bộ phận đầu...........................................................26
2.2.2 Bộ phận ngực.........................................................26
2.2.3 Bộ phận bụng.........................................................26
2.2.4 Da côn trùng..........................................................27
BÀI 3: PHÂN LOẠI CÔN TRÙNG HỌC...................................28
5

