UỶ BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG CAO ĐẲNG BÁCH KHOA NAM SÀI GÒN
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC : DUNG SAI LẮP GHÉP – KỸ THUẬT ĐO
NGÀNH: CÔNG NGHỆ KỸ THUẬT CƠ KHÍ
TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP VÀ CAO ĐẲNG
Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-... ngày ………tháng.... năm……
...........……… của …………………………………..
Thành phố Hồ Chí Minh, Năm 2021
CĐBK NAMSAIGON KHOA CK - XD
1
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng
nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành
mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
LỜI GIỚI THIỆU
Ngày nay. sự phát triên nhanh chóng của khoa học kỹ thuật và đặc biệt lả cuộc cách
mạng công nghiệp 4.0 đã và đang phát triển trên mọi lãnh vực trong đó chế tạo, sửa chữa
bảo trrì các chi tiết thiết bị Cơ khí ngày càng đòi hỏi có độ chinh xác cao đối với người thợ
sửa chữa kỹ thuật cơ khí hay ôtô, ngoài việc sau khi ra trường sinh viên cần có đầy đủ
những kiến thức cơ bản về chuyên môn, sinh viên – Học sinh cần trang bị cho họ một số
kiến thức chung về kỹ thuật cơ khí nhất định.
Dung sai đo lường là một môn học ra đời để đáp ứng được một phần của yêu cầu đó.
Trong môn học này sẽ trang bị cho ngựời học một số kiến thức cơ bản về kỹthuật đo lường
về cơ khi, giủp người học hiểu được bản chất các mối lắp ghép, cấu tạo cũng như biết cách
sử dụng một số dụng cụ đo thông dụng, một trong những kỹ năng rất quan trọng của người
thợ sửa chữa bảo trì cơ khí. Nội dung của giáo trinh được biên soạn dựa trên nhiều tài liệu
của các trường đại học và cao đẳng, phù hợp vói yêu câu nâng cao chất lượng đào tạo cho
sinh viên- học sinh các trưòng dạy nghề trong cả nưóc. Giúp cho người học có thể theo kịp
được các kiến thức cơ bản nhất của môn dung sai đo lường, giáo trình biên soạn sắp xếp
theo từng chương thứ tự là Chương 1: Các khái niệm về hệ thông dung sai láp ghép.
Chương 2: Hệ thông dung sai lắp ghép. Chương 3: Dụng cụ đo thông dụng trong cơ khi.
Giáo trình được trình bày tối giản vả dể hiểu với mỗi bài học đều có các ví dụ đi kèm để
người học có thể nắm bắt kiến thức của môn học. Do đó ngưòi đọc có thễ hiểu một cách
dể dàng các nội dung trong chương trình.
Mặc dù đã cố gấng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những sai sót, người biên soạn
rất mong muốn nhận được ý kiên đóng góp của người đọc giúp cho giáo trinh được hoàn
chỉnh hơn.
Chân thành cảm ơn!
TpHCM, ngày….tháng…năm 2021
Nhóm biên soạn
Đặng Ngọc Đức
CĐBK NAMSAIGON KHOA CK - XD
2
MỤC LỤC
ĐỀ MỤC
TRANG
Lời giới thiệu
Mục lục
Chương 1: Các khái niệm về hệ thông dung sai láp ghép. 4
Chương 2: Hệ thông dung sai lắp ghép 47
Chương 3: Dụng cụ đo thông dụng trong cơ khi 72
Tài liệu tham khảo 93
CĐBK NAMSAIGON KHOA CK - XD
3
CHƯƠNG TRÌNH MÔN HỌC
Tên môn học: DUNG SAI - KỸ THUẬT ĐO LƯỜNG
Mã môn học: MH 10
Thời gian thực hiện môn học: 45 giờ (Lý thuyết: 15 giờ; Thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài
tập: 28 giờ; Kiểm tra: 2 giờ)
I. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT CỦA MÔN HỌC:
Vị trí: Môn học được bố trí giảng dạy song song với các môn học: MH 08, MH 09, MH 10, MH
12, MH 13, MH 14.
- Tính chất: Là môn học kỹ thuật cơ sở bắt buộc.
II. MỤC TIÊU MÔN HỌC:
- Về kiến thức:
+ Trình bày đầy đủ các khái niệm, đặc điểm, ký hiệu của các mối lắp. Trình bày
đầy đủ công dụng, cấu tạo, nguyên lý, phương pháp sử dụng và bảo quản các
loại dụng cụ đo thường dùng
- Về kỹ năng:
+ Nắm vững phương pháp đo, đọc chính xác kích thước và kiểm tra được độ
không song song, không vuông góc, không đồng trục, không tròn, độ nhám đảm
bảo chất lượng sản phm bng các dụng cụ đo kiểm thường dùng trong ngành
cơ khí chế tạo
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:
+ Chấp hành đúng quy trình, quy phạm về dung sai và kỹ thuật đo
+ Rèn luyện tính kỷ luật, cn thận, tỉ mỉ của học viên.
CĐBK NAMSAIGON KHOA CK - XD
4
CHƯƠNG I: CÁC KHÁI NIỆM VỀ HỆ THỐNG DUNG SAI LẮP GHÉP
- Mục tiêu:
+ Trình bày đầy đủ kích thước danh ngha, kích thước thực, kích thước giới hạn, dung
sai chi tiết, dung sai lắp ghép
+ Trình bày r đặc điểm của các kiểu lắp ghép: Lắp lỏng - Lắp chặt - lắp trung gian
+ Trình bày đầy đủ các quy định về lắp ghép theo hệ thống lỗ và hệ thống trục, hai dãy
sai lệch cơ bản của lỗ và trục các lắp ghép tiêu chun
+ Vẽ đúng sơ đồ phân bố miền dung sai theo hệ thống lỗ và hệ thống trục và xác định
được các đặc tính của lắp ghép khi cho một lắp ghép
+ Giải thích đúng các dạng sai lệch về hình dạng, sai lệch vị trí bề mặt được ghi trên bản
vẽ gia công
+ Tuân thủ đúng quy định, quy phạm về dung sai và kỹ thuật đo.
+ Rèn luyện tính kỷ luật, cn thận, tỉ mỉ của học viên.
- Nội dung môn học:
1. Các khái niệm cơ bản về dung sai lắp ghép
1. 1.Tính đổi ln chức năng trong ngành cơ khí chế tạo:
1.1.1 .Bản chất đổi ln chức năng :
Mỗi chi tiết trong bộ phận máy hoặc bộ phận máy trong máy đều thực hiện một chức
năng xác định, ví dụ : đai ốc vặn vào bu lồng có chức năng bắt chặt, pit tông trong xi lanh
thực hiện chức năng nén khí, gây nổ và phát lực. Khi ta chế tạo hàng loạt pit tông, hàng
loạt đai ốc cùng loại, nếu lấy bất kỳ đai ốc hoặc pit tông của loạt vừa chế tạo lắp vào bộ
phận máy mà bộ phận máy đó đều thực hiện đúng chức năng yêu cầu của nó thì loạt đai ốc
và loạt pit tông đã chế tạo đạt dược tính đổi ln chức năng. Vậy tính đổi ln chức nãng của
loạt chi tiết là khả năng thay thế cho nhau không cần phải lựa chọn hoặc sửa chữa gì thêm
mà vn đảm bảo chức năng yêu cầu của bộ phận máy hoặc máy mà chúng lấp thành.
Loạt chi tiết đạt được tính đổi ln chức năng hoàn toàn nếu mọi chi tiết trong loạt đều
đạt tính đổi ln chức nâng. Còn nếu có một hoặc một vài chi tiết trong loạt không đạt tính
đổi ln chức năng thì loạt chi tiết ấy đạt tính đổi ln chúc nàng không hoàn toàn.
Sở d loạt chi tiết đạt được tính đổi lẵn chức năng là vì chúng dược chế tạo giống nhau,
tất nhiên không thể giống nhau tuyệt đối được mà chúng có sai khác nhau trong một phạm
vi cho phép nào đó. Chẳng hạn các thông sd hình học của chi tiết nhu kích thước, hình
dạng,... chỉ được sai khác nhau trong một phạm vi cho phép gọi là dung sai. Giá trị dung
sai ấy được người thiết kế tính toán và quy định dựa trên nguyên tắc của tính dổi ln chức
năng.
1.1.2. Vai trò tính đổi ln chức năng :
Tính đối ln chức năng là nguyên tắc của thiết kế và chế tạo. Nếu các chi tiết được
thiết kế, chế tạo theo ngny6n tắc đổi ln chức năng thì chúng không phụ thuộc vào địa điểm
sản xuất. Đó là điểu kiện để ta có thể hợp tác và chuyên môn hóa sản xuất. Sự hợp tác và