UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG THÁP
TRƯỜNG CAO ĐẲNG CỘNG ĐỒNG ĐỒNG THÁP
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC: DUNG SAI LẮP GHÉP VÀ ĐO LƯỜNG KỸ THUẬT
NGÀNH, NGHỀ: CÔNG NGHỆ Ô TÔ
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG
(Ban hành kèm theo Quyết định số 628/QĐ-CĐCĐ-ĐT, ngày 18 tháng 12 năm
2024 của Hiệu trưởng trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp)
Đồng Tháp, năm 2024
i
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
ii
LỜI GIỚI THIỆU
Hiện nay, cùng với sự phát triển nhanh chóng của khoa học kỹ thuật, và đặc
biệt là trong chế tạo, sửa chữa các chi tiết thiết bị Cơ khí ngày càng có tính chính
xác cao, đối với người thợ sửa chữa ôtô, ngoài việc sau khi ra trường sinh viên
cần nắm chắc những kiến thức về chuyên môn, sinh viên cần trang bị cho mình
một số kiến thức chung về cơ khí nhất định. Trong môn học này sẽ trang bị cho
người học một số kiến thức cơ bản về cơ khí, giúp người học hiểu được bản chất
các mối lắp ghép, hiểu được cấu tạo và biết cách sử dụng một số dụng cụ đo thông
dụng, một trong những kỹ năng rất quan trọng của người thợ sửa chữa.
Giáo trình cũng được biên soạn dựa trên các kiến thức chẩn đoán, sửa chữa
của các Hãng xe nổi tiếng như: Toyota, Hyundai, Honda…và các giáo trình ngành
Động lực của trường ĐH Sư Phạm Kỹ Thuật TP HCM, giáo trình dự án giáo dục
kỹ thuật và dạy nghề. Ngoài ra, giáo trình còn được biên soạn với tiêu chí dựa trên
những thiết bị dạy học sẵn có tại Khoa Cơ khí-Xây dựng – Trường Cao đẳng Cộng
đồng Đồng Tháp.
Để giúp cho người học có thể nắm được những kiến thức cơ bản nhất của
môn học, tác giả đã sắp xếp môn học theo từng chương theo thứ tự:
Chương 1: Các khái niệm về hệ thống dung sai lắp ghép
Chương 2: Hệ thống dung sai lắp ghép
Chương 3: Dụng cụ đo thông dụng trong cơ khí
Mặc dù đã rất cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi sai sót, tác giả
rất mong nhận được ý kiến đóng góp của người đọc để lần xuất bản sau giáo trình
được hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Đồng Tháp , ngày … tháng … năm 2024
Người biên soạn
ThS. Đỗ Thế Nghiệp
ThS. Huỳnh Học Thuật
iii
MỤC LỤC
LỜI GIỚI THIỆU .................................................................................................. ii
CHƯƠNG 1. CÁC KHÁI NIỆM VỀ HỆ THỐNG DUNG SAI LẮP GHÉP ...... 3
1.1. Các khái niệm cơ bản về hệ thống dung sai lắp ghép .................................... 4
1.1.1. Tính đổi lẫn chức năng trong ngành cơ khí chế tạo máy ............................ 4
1.1.2. Kích thước, sai lệch giới hạn, dung sai ....................................................... 5
1.1.3. Lắp ghép và các loại lắp ghép ..................................................................... 6
1.2. Hệ thống dung sai lắp ghép bề mặt trụ trơn ................................................ 10
1.2.1. Qui định dung sai ...................................................................................... 10
1.2.2. Qui định lắp ghép ...................................................................................... 10
1.2.3. Các lắp ghép tiêu chuẩn ............................................................................ 12
1.2.4. Ghi ký hiệu sai lệch và lắp ghép trên bản vẽ lắp và chi tiết ...................... 13
1.3. Dung sai hình dạng, vị trí và nhám bề mặt .................................................. 14
1.3.1. Khái niệm sai số gia công ......................................................................... 14
1.3.2. Dung sai và sai lệch hình dạng .................................................................. 14
1.3.3. Sai lệch và dung sai vị trí ........................................................................... 18
1.3.4. Ký hiệu và cách ghi sai lệch, dung sai về hình dạng và vị trí trên bản vẽ .. 20
1.3.5. Nhám bề mặt ............................................................................................. 23
1.5.2. Cách ghi ký hiệu nhám bề mặt ................................................................. 28
CHƯƠNG 2 : HỆ THỐNG DUNG SAI LẮP GHÉP ......................................... 30
2.1. Dung sai lắp ghép ổ lăn ................................................................................. 31
2.1.1. Khái niệm .................................................................................................. 31
2.1.2. Dung sai lắp ghép ổ lăn .............................................................................. 32
2.1.3. Ký hiệu ổ lăn trên bản vẽ ........................................................................... 34
2.2. Dung sai lắp ghép then và then hoa .............................................................. 34
2.2.1. Dung sai lắp ghép then............................................................................... 34
2.3. Chuỗi kích thước .......................................................................................... 40
2.3.1. Chuỗi kích thước ....................................................................................... 40
iv
2.3.2. Khâu trong chuỗi ....................................................................................... 41
2.3.3. Giải chuỗi kích thước ................................................................................ 42
CHƯƠNG 3: DỤNG CỤ ĐO THÔNG DỤNG TRONG CƠ KHÍ .................... 47
3.1. Cơ sở đo lường kỹ thuật ............................................................................... 47
3.1.1. Khái niệm về đo lường ............................................................................. 47
3.1.2. Dụng cụ và Phương pháp đo ..................................................................... 48
3.2. Calip (căn mẫu) ............................................................................................ 50
3.2.1. Công dụng và cấu tạo ............................................................................... 50
3.2.2. Cách sử dụng và bảo quản ....................................................................... 51
3.2.3 Thực hành kiểm tra chi tiết bằng calip ....................................................... 52
3.3. Thước cặp ..................................................................................................... 52
3.3.1. Công dụng, cấu tạo và các loại thước cặp ................................................. 52
3.3.2. Cách sử dụng và bảo quản......................................................................... 54
3.3.3. Quy trình đo chi tiết bằng thước cặp ......................................................... 57
3.4. PANME ........................................................................................................ 58
3.4.1.Công dụng, cấu tạo và các loại pan me ...................................................... 58
3.4.2. Cách sử dụng và bảo quản......................................................................... 59
3.4.3. Quy trình đo chi tiết bằng panme .............................................................. 61
3.5. Đồng hồ so ................................................................................................... 63
3.5.1. Công dụng, cấu tạo .................................................................................... 63
3.5.2.Cách sử dụng và bảo quản: ........................................................................ 63
3.5.3. Quy trình đo chi tiết bằng đồng hồ so ...................................................... 64
3.6. Đồng hồ đo điện VOM ................................................................................. 65
3.6.1. Công dụng, cấu tạo và phân loại đồng hồ đo điện VOM ........................... 65
3.6.2. Cách sử dụng và bảo quản: ....................................................................... 67
3.6.3. Quy trình sử dụng đồng hồ đo VOM: ....................................................... 68
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................... 79