UBND TỈNH THANH HÓA
TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP THANH HOÁ
------------
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC/MÔ ĐUN: LẬP TRÌNH CĂN BẢN
NGÀNH, NGHỀ: CÔNG NGHỆ THÔNG TIN (ƯDPM)
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG
(Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-TCĐCN ngày…tháng….năm
2025 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghiệp Thanh Hóa)
Thanh Hóa, năm 2025
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
2
LỜI GIỚI THIỆU
Mô đun lập trình căn bản cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản về
lập trình thông qua ngôn ngữ lập trình C. Mô đun này là nền tảng để tiếp thu hầu
hết các môn học/mô đun khác trong chương trình đào tạo. Mặt khác, nắm vững
ngôn ngữ lập trình C là cơ sở phát triển các ứng dụng.
Giáo trình “Lập trình căn bản” bao gồm những kiến thức cơ bản về ngôn
ngữ lập trình C như cách khai báo biến, cấu trúc lập trình, cách xây dựng hàm, làm
việc với mảng dữ liệu, biến con trỏ, chuỗi kí tự trong C, kiểu dữ liệu cấu trúc.
Giáo trình được biên soạn dựa trên Chương trình khung nghề Công nghệ
thông tin (Ứng dụng phần mềm) ở trình độ Cao đẳng.Tài liệu dùng cho việc
nghiên cứu, giảng dạy của giáo viên, học tập của sinh viên và cũng có thể được sử
dụng làm tài liệu tham khảo cho các lập trình viên.
Trong quá trình biên soạn giáo trình có sử dụng một số tài liệu liên quan đến
ngôn ngữ lập trình C, tuy nhiên không tránh khỏi thiếu sót, rất mong nhận được sự
đóng góp ý kiến của người đọc để giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn.
Thanh Hóa, ngày 20 tháng 04 năm 2025
Tham gia biên soạn
1. Lê Thị Bằng
2. Lê Thị Thịnh
3. Dương Tùng Lâm
3
MỤC LỤC
ĐỀ MỤC TRANG
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN...............................................................................................................................2
LỜI GIỚI THIỆU.............................................................................................................................................3
MỤC LỤC.......................................................................................................................................................4
GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN...................................................................................................................................7
TÊN MÔ ĐUN: LẬP TRÌNH CĂN BẢN..........................................................................................................7
MÃ MÔ ĐUN: MĐ341648020208..................................................................................................................7
BÀI 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH C.......................................................................8
1. MÔ TẢ THUẬT GIẢI....................................................................................................................................8
2. GIỚI THIỆU VỀ NGÔN NGỮ C VÀ MÔI TRƯỜNG LẬP TRÌNH TURBO C..........................................................10
2.1. Giới thiệu về ngôn ngữ C..............................................................................................................10
2.2. Môi trường lập trình Turbo C........................................................................................................11
3. VIẾT CHƯƠNG TRÌNH C ĐƠN GIẢN...........................................................................................................21
3.1. Cấu trúc chương trình C đơn giản................................................................................................21
3.2. Các tập tin thư viện thông dụng....................................................................................................23
3.3. Cú pháp khai báo các phần bên trong môt chương trình C.........................................................24
BÀI TẬP........................................................................................................................................................24
1. KHAI BÁO VÀ SỬ DỤNG BIẾN...................................................................................................................26
1.1. Bộ chữ viết trong C.......................................................................................................................26
1.2. Các từ khóa trong C......................................................................................................................26
1.3. Các kiểu dữ liệu trong C...............................................................................................................26
1.4. Tên và các hằng số trong C..........................................................................................................28
1.5. Biến và biểu thức..........................................................................................................................30
2. NHẬP, XUẤT DỮ LIỆU TRONG C...............................................................................................................36
2.1. Câu lệnh........................................................................................................................................36
2.2. Các lệnh đơn.................................................................................................................................37
3. SỬ DỤNG HÀM CƠ BẢN TRONG C............................................................................................................44
BÀI TẬP........................................................................................................................................................44
BÀI 3: SỬ DỤNG CẤU TRÚC RẼ NHÁNH..................................................................................................46
1. SỬ DỤNG CẤU TRÚC RẼ NHÁNH IF...........................................................................................................46
1.1. Khối lệnh.......................................................................................................................................46
1.2. Cấu trúc rẽ nhánh if.......................................................................................................................48
2. SỬ DỤNG CẤU TRÚC LỰA CHỌN..............................................................................................................54
BÀI TẬP........................................................................................................................................................58
BÀI 4: SỬ DỤNG CẤU TRÚC VÒNG LẶP..................................................................................................60
1. SỬ DỤNG VÒNG LẶP FOR........................................................................................................................61
1.1. Khái niệm về cấu trúc vòng lặp.....................................................................................................61
1.2. Vòng lặp for...................................................................................................................................61
2. SỬ DỤNG VÒNG LẶP WHILE.....................................................................................................................63
3. SỬ DỤNG VÒNG LẶP DO..WHILE..............................................................................................................66
4. CÁC CÂU LỆNH ĐẶC BIỆT........................................................................................................................69
4.1. Lệnh break....................................................................................................................................69
4.2. Lệnh continue................................................................................................................................69
BÀI TẬP........................................................................................................................................................69
4
BÀI 5: SỬ DỤNG HÀM................................................................................................................................71
1. XÂY DỰNG HÀM......................................................................................................................................72
1.1. Khái niệm về hàm trong C............................................................................................................72
1.2. Xây dựng một hàm........................................................................................................................73
2. SỬ DỤNG HÀM........................................................................................................................................75
3. HÀM ĐỆ QUY..........................................................................................................................................78
3.1. Định nghĩa.....................................................................................................................................78
3.2. Đặc điểm cần lưu ý khi viết hàm đệ quy.......................................................................................79
BÀI TẬP........................................................................................................................................................80
BÀI 6. LÀM VIỆC VỚI MẢNG DỮ LIỆU......................................................................................................82
1. NHẬP/ XUẤT MẢNG.................................................................................................................................83
1.1. Khái niệm về mảng.......................................................................................................................83
1.2. Khai báo mảng..............................................................................................................................83
1.3. Truy xuất từng phần tử của mảng................................................................................................84
2. SẮP XẾP MẢNG.......................................................................................................................................87
2.1. Thuật toán.....................................................................................................................................87
2.2. Các bước thực hiện......................................................................................................................87
3. CHÈN PHẦN TỬ MẢNG.............................................................................................................................87
3.1. Thuật toán.....................................................................................................................................87
3.2. Các bước thực hiện......................................................................................................................87
4. XÓA PHẦN TỬ MẢNG...............................................................................................................................87
4.1. Thuật toán.....................................................................................................................................87
4.2. Các bước thực hiện......................................................................................................................88
5. MẢNG NHIỀU CHIỀU................................................................................................................................88
5.1 Khai báo.........................................................................................................................................88
5.2. Truy xuất từng phần tử của mảng 2 chiều....................................................................................88
BÀI TẬP........................................................................................................................................................91
BÀI 7: SỬ DỤNG BIẾN CON TRỎ..............................................................................................................93
1. KHAI BÁO VÀ SỬ DỤNG BIẾN CON TRỎ.....................................................................................................94
2. THAO TÁC TRÊN CON TRỎ.......................................................................................................................94
2.1. Gán địa chỉ của biến cho biến con trỏ..........................................................................................94
2.2. Nội dung của ô nhớ con trỏ chỉ tới................................................................................................95
2.3. Cấp phát vùng nhớ cho biến con trỏ............................................................................................96
2.4. Cấp phát lại vùng nhớ cho biến con trỏ........................................................................................96
2.5. Giải phóng vùng nhớ cho biến con trỏ..........................................................................................97
2.6. Một số phép toán trên con trỏ.......................................................................................................97
3. SỬ DỤNG CON TRỎ VÀ MẢNG..................................................................................................................98
3.1. Sử dụng con trỏ và mảng 1 chiều.................................................................................................98
3.2. Sử dụng con trỏ và mảng nhiều chiều........................................................................................101
4. SỬ DỤNG CON TRỎ VÀ THAM SỐ HÌNH THỨC CỦA HÀM...........................................................................103
BÀI TẬP......................................................................................................................................................104
BÀI 8: LÀM VIỆC VỚI CHUỖI KÍ TỰ.........................................................................................................105
1. NHẬP/ XUẤT CHUỖI KÍ TỰ......................................................................................................................106
1.1. Khái niệm....................................................................................................................................106
1.2. Khai báo......................................................................................................................................106
1.3. Nhập xuất chuỗi..........................................................................................................................107
2. SỬ DỤNG HÀM XỬ LỸ CHUỖI KÍ TỰ........................................................................................................107
2.1. Cộng chuỗi - Hàm strcat()...........................................................................................................107
2.2. Xác định độ dài chuỗi - Hàm strlen()..........................................................................................108
2.3. Đổi một ký tự thường thành ký tự hoa - Hàm toupper().............................................................108
5
