1
BỘ NÔ NG NGHIỆP VÀ MÔ I TRƯỜNG
VIỆN KHOA HỌC KỸ THUẬT NÔNG
LÂM MIỀN NÚI PHÍA BẮC
VIỆN ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ
NÔNG NGHIỆP TỐI ƯU
GIÁ O TRÌNH ĐÀO TẠO TRÌNH ĐỘ
SƠ CẤP NGHỀ: TRỒNG CÂ Y GAI XANH
MÔ ĐUN: 02 (BẬC 3)
(Ban hành theo Quyết định số 106/QĐ-KTHT-NNNT ngà y 12 tháng 6 năm 2024
của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường)
Năm 2025
2
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
MÃ TÀI LIỆU: MÔ ĐUN 02
3
LỜI GIỚI THIỆU
Hiện nay, sợi tự nhiên là một nguyên liệu quan trọng cho ngành dệt may,
thi trang. Trước xu thế đó, Tp đoàn Dệt may Việt Nam và nhiều đơn vị sản xuất
sợi trong nước đ và đang ch trọng phát triển các câ y trồng lấy sợi. Trong đó,
câ y nguyên liệu rất có tiềm năng phát triển là câ y gai xanh Boehmeria nivea (L.)
Gaud, thuộc họ Gai (Urticaceae).
Câ y gai xanh Boehmeria nivea (L.) Gaud là một trong những cây lấy sợi t
vỏ rất có giá trị và mang nhiều đặc tính qu: Sợi bóng, mịn và có độ óng ánh ngang
với sợi tơ tm. Đặc biệt sợi câ y gai xanh có độ bền cao nhất trong các loại sợi thực
vt, có khả năng kháng khun, chịu m tt, chịu được nấm mc,… Do đó, sợi câ y
gai xanh là nguyên liệu tt để sản xuất qun áo thi trang cao cấp cng như những
mặt hàng có giá trị khác. Ngoài ra, câ y gai xanh có khả năng che phủ, chng xói
mn đất, bảo vệ môi trưng rất hiệu quả, và cò n là một cây dược liệu qu trong
đông y. Phế phụ phm t cây gai xanh cn là nguồn nguyên liệu sản xuất phân bón
hữu cơ, thức ăn chăn nuôi, trồng nấm,....
Nhu cu sợi câ y gai xanh của các nhà sản xuất trong nước rất lớn, mi năm
cn hàng chục nghìn tấn sợi và hiện tại đang nhp khu gn như toàn bộ. Nhưng
việc sản xuất sợi câ y gai xanh Việt Nam cn nhỏ l, vùng sản xuất nguyên liệu
chưa tp trung, diện tích sản xuất phân tán chưa lớn.. Do vy, việc trồng câ y gai
xanh sẽ tiết kiệm được một nguồn ngoại tệ lớn và tạo ra việc làm, tăng thu nhp
cho ngưi nông dân. Việc phát triển trồng cây gai xanh sẽ góp phn chuyển dịch
cơ cấu cây trồng, thực hiện đa dạng hoá sản phm nông nghiệp, góp phn phát
triển nền nông nghiệp bền vững hơn trong cơ chế thị trưng.
Để phát triển nghề trồng câ y gai xanh theo hướng bền vững, ngưi lao động
cn được trang bị những kiến thức và kỹ năng về chun bị điều kiện trồng, chun
bị câ y ging, kỹ thut trồng, chăm sóc, thu hoạch, bảo quản, liên kết sản xuất, tiêu
thụ sản phm hiệu quả. Bộ giáo trình đào tạo nghề “Trồng câ y gai xanh” trình độ
sơ cấp được biên soạn trên cơ s nghiên cứu thực tiễn tại các vùng trồng gai xanh,
kết hợp với kinh nghiệm của các hợp tác xã, doanh nghiệp và nô ng hộ, đồng thi
cp nht tiến bộ khoa học kỹ thut trong lĩnh vực sản xuất câ y lấy sợi. Chương
trình đào tạo nghề “Trồng câ y gai xanh” cùng với Bộ giáo trình đ tích hợp những
kiến thức, kỹ năng, năng lực tự chủ và chịu trách nhiệm cn có của nghề, do đó
có thể coi là cm nang cho ngưi đ, đang và sẽ tham gia vào lĩnh vực Trồng câ y
gai xanh. Bộ giáo trình gồm 6 quyển:
1. Giáo trình mô đun: Chun bị điều kiện để sản xuất câ y gai xanh
2. Giáo trình mô đun: Thiết kế vưn ươm và ươm ging cây gai xanh
3. Giáo trình mô đun: Trồng và chăm sóc cây gai xanh
4. Giáo trình mô đun: Thu hoạch, sơ chế và bảo quản cây gai xanh
5. Giáo trình mô đun: Tổ chức sản xuất và liên kết cây gai xanh
4
6. Giáo trình mô đun: Tiêu thụ sản phm
Giáo trình “Thiết kế vưn ươm và ươm ging cây gai xanh” trình bày khái
quát các kiến thức và kỹ năng cơ bản về thiết kế vưn ươm và sản xuất câ y ging
gai xanh t các nguồn vt liệu khác nhau: hạt, hom, chồi. Mô đun Thiết kế vưn
ươm và ươm ging cây gai xanh có thi lượng đào tạo là 120 gi, gồm 5 bà i:
Bài 1: Thiết kế vưn ươm
Bà i 2: Ươm ging cây gai xanh bng phương pháp gieo hạt
Bà i 3: Ươm ging cây gai xanh bng phương pháp giâm hom
Bà i 4: Ươm ging cây gai xanh bng phương pháp tách chồi
Bài 5: Phân loại vn chuyển, ươm tạm cây gai xanh
Để hoà n thiện bộ giáo trình này, chng tôi đ nhn được sự chỉ đạo, hướng
dẫn của Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nô ng thô n - Bộ Nô ng nghiệp và Mô i
trưng; ý kiến đóng góp qu báu của các cơ s sản xuất, kinh doanh, các chuyên
gia trong lĩnh vực câ y lấy sợi. Chúng tô i xin châ n thà nh cảm ơn Ủy ban nhâ n dâ n
các xã thuộc tỉnh Thanh Hóa, Sơn La, PhThọ (Ha Bình c), Điện Biên đ h
trợ, tạo điều kiện thun lợi cho quá trình khảo sát và thu thp tư liệu.
Chng tôi cng xin cảm ơn tất cả các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân đ
tham gia đóng góp nhiều ý kiến quý báu, h trợ và đồng hà nh, giúp chúng tô i hoà n
thà nh Bộ giáo trình nà y. Trong quá trình biên soạn chắc chắn khô ng tránh khỏi
những thiếu só t, chúng tô i rất mong tiếp tục nhn được ý kiến đóng góp t các
chuyên gia, cán bộ quản lý , cơ s sản xuất và đồng nghiệp để giáo trình ngà y cà ng
hoà n thiện, phục vụ thiết thực hơn cho công tác đào tạo và sản xuất.
Xin châ n thà nh cảm ơn!
Ban biên tp
5
MỤC LỤC
A. Nội dung ............................................................................................................... 1
1. Thông tin chung về vưn ươm ............................................................................ 1
1.1. Khái niệm............................................................................................................. 1
1.2. Phân loại vườn ươm ............................................................................................. 2
2. Thiết kế vưn ươm ............................................................................................... 4
2.1. Lựa chọn địa điểm. ................................................................................................ 4
2.2. Thiết kế các công trình trong vườn ươm ............................................................... 5
B. Câu hỏi và bài tp/ thực hành .................................................................................. 9
1. Ưu nhược điểm của phương pháp gieo hạt ......................................................... 14
2. Chọn và bảo quản hạt ging ............................................................................... 14
3. Xác định lượng ging phù hợp với quy mô sản xuất ......................................... 16
4. Làm đất gieo hạt ................................................................................................. 17
5. Xử l hạt ging ................................................................................................... 17
6. Gieo hạt ............................................................................................................... 19
7. Chăm sóc cây ging t hạt .................................................................................. 19
7.1. Che, phủ cho luống gieo hạt ............................................................................... 19
7.2. Tưới nước: ........................................................................................................... 21
7.3. Tỉa câ y và bó n phâ n: ........................................................................................... 21
B. Câu hỏi và bài tp thực hành .................................................................................... 22
1. Khái niệm giâm hom .......................................................................................... 30
2. Ưu, nhược điểm của phương pháp giâm hom .................................................... 31
3. Kỹ thut giâm hom cây gai xanh ........................................................................ 31
3.2. Kỹ thuật giâm hom câ y gai xanh ......................................................................... 31
4. Chăm sóc vưn cây ging giâm hom ................................................................. 33
4.1. Biện pháp che chắn: ............................................................................................ 33
4.2. Tưới nước, làm cỏ: .............................................................................................. 34
4.3. Bón phân, đảo bầu: ............................................................................................. 34
4.4. Phò ng trừ sâu bệnh hại ....................................................................................... 35
B. Câu hỏi và bài tp thực hành .................................................................................... 35
BÀ I 3: ƯƠM GIỐNG CÂY GAI XANH BẰNG PHƯƠNG PHÁP TÁCH CHỒI ..... 40
1. Khái niệm tách chồi ............................................................................................ 40
2. Ưu, nhược điểm của phương pháp tách chồi ...................................................... 40
3. Kỹ thut tách chồi cây gai xanh .......................................................................... 40
4. Chăm sóc vưn cây ging giâm hom ................................................................. 41