1
BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ MÔI TRƯỜNG
VIỆN KHOA HỌC KỸ THUẬT NÔNG
LÂM MIỀN NÚI PHÍA BẮC
VIỆN ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ
NÔNG NGHIỆP TỐI ƯU
GIÁO TRÌNH ĐÀO TẠO TRÌNH ĐỘ
SƠ CẤP NGHỀ: TRỒNG CÂY GAI XANH
MÔ ĐUN: 04 (BẬC 3)
(Ban hành theo Quyết định số 106/QĐ-KTHT-NNNT ngày 12 tháng 6 năm 2024
của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường)
Năm 2025
2
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
MÃ TÀI LIỆU: MÔ ĐUN 04
3
LỜI GIỚI THIỆU
Hiện nay, sợi tự nhiên là một nguyên liệu quan trọng cho ngành dệt may,
thi trang. Trước xu thế đó, Tp đoàn Dệt may Việt Nam và nhiều đơn vị sản xuất
sợi trong nước đ và đang ch trọng phát triển các cây trồng lấy sợi. Trong đó,
cây nguyên liệu rất có tiềm năng phát triển là cây gai xanh Boehmeria nivea (L.)
Gaud, thuộc họ Gai (Urticaceae).
Cây gai xanh Boehmeria nivea (L.) Gaud là một trong những cây lấy sợi t
vỏ rất có giá trị và nhiều đặc tính qu: Sợi bóng, mịn và có độ óng ánh ngang với
sợi tơ tm. Đặc biệt sợi cây gai xanh có độ bền cao nhất trong các loại sợi thực vt,
có khả năng kháng khun, chịu m tt, chịu được nấm mc,… Do đó, sợi cây gai
xanh là nguyên liệu tt để sản xuất qun áo thi trang cao cấp cng như những mặt
hàng có giá trị khác. Ngoài ra, cây gai xanh có khả năng che phủ, chng xói mn
đất, bảo vệ môi trưng rất hiệu quả, và còn là một cây dược liệu qu trong đông y.
Phế phụ phm t cây gai xanh cn là nguồn nguyên liệu sản xuất phân bón hữu cơ,
thức ăn chăn nuôi, trồng nấm,....
Nhu cu sợi cây gai xanh của các nhà sản xuất trong nước rất lớn, mi năm
cn hàng chục nghìn tấn sợi và hiện tại đang nhp khu gn như toàn bộ. Nhưng
việc sản xuất sợi cây gai xanh Việt Nam cn nhỏ l, vùng sản xuất nguyên liệu
chưa tp trung, diện tích sản xuất phân tán chưa lớn. Do vy, việc trồng cây gai
xanh sẽ tiết kiệm được một nguồn ngoại tệ lớn và tạo ra việc làm, tăng thu nhp
cho ngưi nông dân. Việc phát triển trồng cây gai xanh sẽ góp phn chuyển dịch
cơ cấu cây trồng, thực hiện đa dạng hoá sản phm nông nghiệp, góp phn phát
triển nền nông nghiệp bền vững hơn trong cơ chế thị trưng.
Để phát triển nghề trồng cây gai xanh theo hướng bền vững, ngưi lao động
cn được trang bị những kiến thức và kỹ năng về chun bị điều kiện trồng, chun
bị cây ging, kỹ thut trồng, chăm sóc, thu hoạch, bảo quản, liên kết sản xuất và
tiêu thụ sản phm. Bộ giáo trình đào tạo nghề “Trồng cây gai xanh” trình độ sơ
cấp được biên soạn trên cơ s nghiên cứu thực tiễn tại các vùng trồng gai xanh,
kết hợp với kinh nghiệm của các hợp tác xã, doanh nghiệp và nông hộ, đồng thi
cp nht tiến bộ khoa học kỹ thut trong lĩnh vực sản xuất cây lấy sợi. Chương
trình đào tạo nghề “Trồng cây gai xanh” cùng với Bộ giáo trình đ tích hợp những
kiến thức, kỹ năng, năng lực tự chủ và chịu trách nhiệm cn có của nghề, do đó
có thể coi là cm nang cho ngưi đ, đang và sẽ tham gia vào lĩnh vực Trồng cây
gai xanh. Bộ giáo trình gồm 6 quyển:
1. Giáo trình mô đun: Chun bị điều kiện để sản xuất cây gai xanh
2. Giáo trình mô đun: Thiết kế vưn ươm và ươm ging cây gai xanh
3. Giáo trình mô đun: Trồng và chăm sóc cây gai xanh
4. Giáo trình mô đun: Thu hoạch, sơ chế và bảo quản cây gai xanh
5. Giáo trình mô đun: Tổ chức sản xuất và liên kết cây gai xanh
4
6. Giáo trình mô đun: Tiêu thụ sản phm
Giáo trình “Thu hoạch, sơ chế và bảo quản cây gai xanh” trình bày khái
quát các kiến thức và kỹ năng về: an toàn lao động trong thu hoach cây gai xanh,
thu hoạch và bảo quản vỏ cây gai xanh. Mô đun Thu hoạch, sơ chế và bảo quản
cây gai xanh có thi lượng đào tạo là 105 gi, gồm 03 bài:
Bài 1: An toàn lao động trong thu hoạch cây gai xanh
Bài 2: Thu hoạch, sơ chế cây gai xanh
Bài 3: Bảo quản vỏ cây gai xanh
Để hoàn thiện bộ giáo trình này, chng tôi đ nhn được sự chỉ đạo, hướng
dẫn của Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn - Bộ Nông nghiệp và Môi
trưng; ý kiến đóng góp qu báu của các cơ s sản xuất, kinh doanh, các chuyên
gia trong lĩnh vực cây lấy sợi. Chúng tôi xin chân thành cảm ơn Ủy ban nhân dân
các xã thuộc tỉnh Thanh Hóa, Sơn La, Ph Thọ (Ha Bình c), Điện Biên đ h
trợ, tạo điều kiện thun lợi cho quá trình khảo sát và thu thp tư liệu.
Chng tôi cng xin cảm ơn tất cả các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân đ
tham gia đóng góp nhiều ý kiến quý báu, h trợ và đồng hành, giúp chúng tôi hoàn
thành Bộ giáo trình này. Trong quá trình biên soạn chắc chắn không tránh khỏi
những thiếu sót, chúng tôi rất mong tiếp tục nhn được ý kiến đóng góp t các
chuyên gia, cán bộ quản lý, cơ s sản xuất và đồng nghiệp để giáo trình ngày càng
hoàn thiện, phục vụ thiết thực hơn cho công tác đào tạo và sản xuất.
Xin chân thành cảm ơn!
Ban biên tp
5
MỤC LỤC
BÀI 1: AN TOÀN LAO ĐỘNG TRONG THU HOẠCH CÂY GAI XANH ................ 1
A. Nội dung ................................................................................................................... 1
1. Khái niệm an toàn lao động ..................................................................................... 1
2. Tm quan trọng của an toàn lao động ...................................................................... 2
3. Nguyên tắc bảo đảm an toàn lao động ..................................................................... 3
4. Quy định về tiêu chun an toàn lao động đi với các thiết bị máy móc .................. 4
4.1. Kiểm định thiết bị trước khi sử dụng ................................................................. 4
4.2. Bảo dưỡng định kỳ và sửa chữa thiết bị ............................................................ 5
4.3. Huấn luyện an toàn cho người vận hành thiết bị .............................................. 5
4.4. Giám sát và theo dõi quá trình vận hành máy móc ........................................... 5
5. An toàn lao động trong thu hoạch, sơ chế cây gai xanh. ......................................... 5
5.1. Yêu cầu đồ bảo hộ lao động .............................................................................. 5
5.2. Thực hiện thao tác kỹ thuật thu hoạch, sơ chế đúng ......................................... 5
B. Câu hỏi và bài tp thực hành....................................................................................... 7
1. Câu hỏi: Khoanh trn vào câu trả li đng trong những câu hỏi sau đây ................... 7
2. Bài tp /thực hành ........................................................................................................ 9
B. Ghi nhớ ................................................................................................................... 11
BÀI 2: THU HOẠCH, SƠ CHẾ VỎ CÂY GAI XANH .................................................. 12
A. Nội dung .................................................................................................................... 12
1. Thu hoạch cây gai xanh .......................................................................................... 12
1.1. Nhận biết cây gai xanh đến thời kỳ thu hoạch ................................................. 12
1.2. Thu hoạch cây gai xanh ................................................................................... 15
2. Sơ chế vỏ cây gai xanh. .......................................................................................... 16
2.1. Tuốt vỏ ............................................................................................................. 16
2.2. Phơi vỏ ............................................................................................................. 17
B. Câu hỏi và bài tp thực hành..................................................................................... 17
C. Ghi nhớ ..................................................................................................................... 21
BÀI 3: BẢO QUẢN VỎ CÂY GAI XANH .................................................................... 22
A. Nội dung .................................................................................................................... 22
1. Các li kỹ thut thưng gặp  vỏ cây gai xanh ......................................................... 22
1.1. Vỏ gai còn dính lõi cây: .................................................................................. 22
1.2. Vỏ gai có tạp chất ............................................................................................ 22
1.3. Vỏ gai không đạt độ ẩm. ................................................................................. 23