1
BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ MÔI TRƯỜNG
VIỆN KHOA HỌC KỸ THUẬT NÔNG
LÂM MIỀN NÚI PHÍA BẮC
VIỆN ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ
NÔNG NGHIỆP TỐI ƯU
CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO TRÌNH ĐỘ
SƠ CẤP NGHỀ: TRỒNG CÂY GAI XANH
MÔ ĐUN: 02
(Ban hành theo Quyết định số 106/QĐ-KTHT-NNNT ngày 12 tháng 6 năm 2024
của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nay là Bộ Nông nghiệp và Môi
trường)
Năm 2025
2
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
MÃ TÀI LIỆU: MÔ ĐUN 02
3
LỜI GIỚI THIỆU
Hiện nay, sợi tự nhiên là một nguyên liệu quan trọng cho ngành dệt may,
thi trang. Trước xu thế đó, Tp đoàn Dệt may Việt Nam và nhiều đơn vị sản xuất
sợi trong nước đ và đang ch trọng phát triển các cây trồng lấy sợi. Trong đó,
cây nguyên liệu rất có tiềm năng phát triển là cây gai xanh Boehmeria nivea (L.)
Gaud, thuộc họ Gai (Urticaceae).
Cây gai xanh Boehmeria nivea (L.) Gaud là một trong những cây lấy sợi t
vỏ rất có giá trị và mang nhiều đặc tính qu: Sợi bóng, mịn và có độ óng ánh ngang
với sợi tơ tm. Đặc biệt sợi cây gai xanh có độ bền cao nhất trong các loại sợi thực
vt, có khả năng kháng khun, chịu m tt, chịu được nấm mc,… Do đó, sợi cây
gai xanh là nguyên liệu tt để sản xuất qun áo thi trang cao cấp cng như những
mặt hàng có giá trị khác. Ngoài ra, cây gai xanh có khả năng che phủ, chng xói
mn đất, bảo vệ môi trưng rất hiệu quả, và còn là một cây dược liệu qu trong
đông y. Phế phụ phm t cây gai xanh cn là nguồn nguyên liệu sản xuất phân bón
hữu cơ, thức ăn chăn nuôi, trồng nấm,....
Nhu cu sợi cây gai xanh của các nhà sản xuất trong nước rất lớn, mi năm
cn hàng chục nghìn tấn sợi và hiện tại đang nhp khu gn như toàn bộ. Nhưng
việc sản xuất sợi cây gai xanh Việt Nam cn nhỏ l, vùng sản xuất nguyên liệu
chưa tp trung, diện tích sản xuất phân tán chưa lớn.. Do vy, việc trồng cây gai
xanh sẽ tiết kiệm được một nguồn ngoại tệ lớn và tạo ra việc làm, tăng thu nhp
cho ngưi nông dân. Việc phát triển trồng cây gai xanh sẽ góp phn chuyển dịch
cơ cấu cây trồng, thực hiện đa dạng hoá sản phm nông nghiệp, góp phn phát
triển nền nông nghiệp bền vững hơn trong cơ chế thị trưng.
Để phát triển nghề trồng cây gai xanh theo hướng bền vững, ngưi lao động
cn được trang bị những kiến thức và kỹ năng về chun bị điều kiện trồng, chun
bị cây ging, kỹ thut trồng, chăm sóc, thu hoạch, bảo quản, liên kết sản xuất, tiêu
thụ sản phm hiệu quả. Bộ giáo trình đào tạo nghề “Trồng cây gai xanh” trình độ
sơ cấp được biên soạn trên cơ s nghiên cứu thực tiễn tại các vùng trồng gai xanh,
kết hợp với kinh nghiệm của các hợp tác xã, doanh nghiệp và nông hộ, đồng thi
cp nht tiến bộ khoa học kỹ thut trong lĩnh vực sản xuất cây lấy sợi. Chương
trình đào tạo nghề “Trồng cây gai xanh” cùng với Bộ giáo trình đtích hợp những
kiến thức, kỹ năng, năng lực tự chủ và chịu trách nhiệm cn có của nghề, do đó
có thể coi là cm nang cho ngưi đ, đang và sẽ tham gia vào lĩnh vực Trồng cây
gai xanh. Bộ giáo trình gồm 3 quyển:
1. Giáo trình mô đun: Chun bị điều kiện để sản xuất cây gai xanh
4
2. Giáo trình mô đun: Ươm ging cây gai xanh
3. Giáo trình mô đun: Trồng chăm sóc và thu hoạch cây gai xanh
Giáo trình “Uơm ging cây gai xanh” trình bày khái quát các kiến thức và
kỹ năng cơ bản về sản xuất cây ging gai xanh t các nguồn vt liệu khác nhau:
hạt, hom, chồi. Mô đun Thiết kế vưn ươm và ươm ging cây gai xanh có thi
lượng đào tạo là 120 gi, gồm 4 bài:
Bài 1: Ươm ging cây gai xanh bng phương pháp gieo hạt
Bài 2: Ươm ging cây gai xanh bng phương pháp giâm hom
Bài 3: Ươm ging cây gai xanh bng phương pháp tách chồi
Bài 4: Phân loại vn chuyển, ươm tạm cây gai xanh
Để hoàn thiện bộ giáo trình này, chng tôi đ nhn được sự chỉ đạo, hướng
dẫn của Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn - Bộ Nông nghiệp và Môi
trưng; ý kiến đóng góp qu báu của các cơ s sản xuất, kinh doanh, các chuyên
gia trong lĩnh vực cây lấy sợi. Chúng tôi xin chân thành cảm ơn Ủy ban nhân dân
các xã thuộc tỉnh Thanh Hóa, Sơn La, Ph Thọ (Ha Bình c), Điện Biên đ h
trợ, tạo điều kiện thun lợi cho quá trình khảo sát và thu thp tư liệu.
Chng tôi cng xin cảm ơn tất cả các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân đ
tham gia đóng góp nhiều ý kiến quý báu, h trợ và đồng hành, giúp chúng tôi hoàn
thành Bộ giáo trình này. Trong quá trình biên soạn chắc chắn không tránh khỏi
những thiếu sót, chúng tôi rất mong tiếp tục nhn được ý kiến đóng góp t các
chuyên gia, cán bộ quản lý, cơ s sản xuất và đồng nghiệp để giáo trình ngày càng
hoàn thiện, phục vụ thiết thực hơn cho công tác đào tạo và sản xuất.
Xin chân thành cảm ơn!
Ban biên tp
5
MỤC LỤC
BÀI 1: ƯƠM GIỐNG CÂY GAI XANH BẰNG ........................................................... 1
PHƯƠNG PHÁP GIEO HẠT ......................................................................................... 1
1. Ưu nhược điểm của phương pháp gieo hạt.................................................................. 2
1.1. Ưu điểm ................................................................................................................. 2
1.2. Nhược điểm ........................................................................................................... 3
2. Chọn và bảo quản hạt ging ........................................................................................ 3
2.1. Yêu cầu của hạt giống gai xanh ............................................................................ 3
2.2. Thu hạt giống từ cây mẹ ........................................................................................ 3
2.2.1. Chọn cây mẹ.................................................................................................... 3
2.2.2. Chọn quả giống ............................................................................................... 3
2.2.3. Thu hạt giống .................................................................................................. 4
2.3. Bảo quản hạt giống ............................................................................................... 4
2.3.1. Các tiêu chí bảo quản hạt giống ..................................................................... 4
2.3.2. Bảo quản hạt giống gai xanh .......................................................................... 4
3. Xác định lượng ging phù hợp với quy mô sản xuất .................................................. 5
3.1. Xác định mật độ trồng và khoảng cách trồng ....................................................... 5
3.2. Xác định số lượng cây giống ................................................................................. 5
3.3. Xác định lượng hạt giống ...................................................................................... 5
4. Làm đất gieo hạt .......................................................................................................... 6
4.1. Chọn đất ................................................................................................................ 6
4.2. Xử lý đất ................................................................................................................ 6
4.3. Lên luống, bón lót .................................................................................................. 6
5. Xử l hạt ging ............................................................................................................ 7
5.1. Ngâm hạt ............................................................................................................... 7
5.2. Ủ hạt ...................................................................................................................... 7
5.2.1. Ủ hạt bằng phương pháp thủ công ................................................................. 7
5.2.2. Ủ hạt bằng tủ nảy mầm ................................................................................... 7
6. Gieo hạt ........................................................................................................................ 8
7. Chăm sóc cây ging t hạt .......................................................................................... 9
7.1. Che, phủ cho luống gieo hạt ................................................................................. 9
7.2. Tưới nước: ........................................................................................................... 10
7.3. Tỉa cây và bón phân: ......................................................................................... 11