Chuyên đ:ề HÌNH T NG NG I PH N ƯỢ ƯỜ Ụ Ữ
QUA BA TÁC PH M : “V CH NG A PH ” C A TÔ HOÀI, “V NH T”Ẩ Ợ Ồ Ủ Ủ Ợ Ặ
C A KIM LÂN VÀ “ CHI C THUY N NGOÀI XA” C A NGUY N MINHỦ Ế Ề Ủ Ễ
CHÂU
Ph n là đ tài quen thu c trong n n văn h c Vi t Nam, nh t là nh ng ph ụ ữ ề ộ ề ọ ệ ấ ữ ụ
n có s ph n nh bé, ch u nhi u đng cay, t i nh c. Đc bi t trong giai đo n ữ ố ậ ỏ ị ề ắ ủ ụ ặ ệ ạ
1945 đn h t th k XX, đ tài này đã đc th hi n khá đc s c qua nhi u ế ế ế ỉ ề ượ ể ệ ặ ắ ề
nhân v t. N i tr i h n c là hi n t ng M trong “v ch ng A Ph ” c a Tô ậ ổ ộ ơ ả ệ ượ ị ợ ồ ủ ủ
Hoài, nhân v t “v nh t” và bà c T trong tác ph m cùng tên c a Kim Lân và ậ ợ ặ ụ ứ ẩ ủ
nhà văn Nguy n Minh Châu, v i hình nh ng i đàn bà hàng chài qua truy n ễ ớ ả ườ ệ
ng n “Chi c thuy n ngoài xa”. M i nhân v t đu mang m i hoàn c nh, s ph nắ ế ề ỗ ậ ề ỗ ả ố ậ
đáng th ng nh ng h v n toát lên nh ng ph m ch t đáng quí c a ng i ph ươ ư ở ọ ẫ ữ ẩ ấ ủ ườ ụ
n Vi t Nam.ữ ệ
Đã t r t lâu, hình nh ng i ph n v i s ph n chìm n i, đau th ng ừ ấ ả ườ ụ ữ ớ ố ậ ổ ươ
trong s b t công hà kh c c a xã h i đã đi vào n n văn h c Vi t Nam. Qua ự ấ ắ ủ ộ ề ọ ệ
nh ng câu ca dao dân ca_ khúc hát tâm tình c a ng i dân quê đã đc l u ữ ủ ườ ượ ư
truy n qua bao năm tháng mà c th h n đó là nh ng câu ca dao than thân đy ề ụ ể ơ ữ ầ
c m th ng. đó hình nh ng i ph n đã đc hi n lên r t đm nét v i:ả ươ Ở ả ườ ụ ữ ượ ệ ấ ậ ớ
“Con cò l n l i b sôngặ ộ ờ
Gánh g o nuôi ch ng ti ng khóc n non”ạ ồ ế ỉ
“Thân em nh h t m a saư ạ ư
H t vào đài các,h t ra ru ng cày”ạ ạ ộ
“Thân em nh t m l a đàoư ấ ụ
Ph t ph gi a ch bi t vào tay ai”ấ ơ ữ ợ ế
Có bi t bao n i kh mà ng i ph n ph i ch u đng, n i kh v t ch t ế ỗ ổ ườ ụ ữ ả ị ự ỗ ổ ậ ấ
“ngày ngày hai bu i trèo non”, “ngày thì dãi n ng đêm thì d m s ng”. Nh ng ổ ắ ầ ươ ư
n i kh l n nh t v n là n i kh v tinh th n,n i kh c a thân ph n mong ỗ ổ ớ ấ ẫ ỗ ổ ề ầ ỗ ổ ủ ậ
manh, b đng, ít giá tr . Thân ph n h ch đc ví v i “h t m a sa”, “t m l a ị ộ ị ậ ọ ỉ ượ ớ ạ ư ấ ụ
đào”…Ta có th c m nh n đc n i kh xót xa c a ng i ph n khi đc ể ả ậ ượ ổ ổ ủ ườ ụ ữ ọ
nh ng câu ca dao y. Nh ng h luôn có nh ng ph m ch t t t đp, v y mà ữ ấ ư ở ọ ữ ẩ ấ ố ẹ ậ
trong cái xã h i lúc b y gi , ng i đi đâu có bi t và coi tr ng. C đi h ch ộ ấ ờ ườ ờ ế ọ ả ờ ọ ỉ
l m lũi, cam ch u trong s đau kh , nh c nh n. Và d ng nh s b t h nh y ầ ị ự ổ ọ ằ ườ ư ự ấ ạ ấ
c a ng i ph n là m t h ng s chung cho t t c .ủ ườ ụ ữ ộ ằ ố ấ ả
Có ai đó đã nói, n u dùng m t t đ nói v s ph n ng i ph n trong xã ế ộ ừ ể ề ố ậ ườ ụ ữ
hôi b y gi thì đó là: “t i nh c”. Quãng th i gian h s ng trên đi đc đong ấ ờ ủ ụ ờ ọ ố ờ ượ
đm b ng n i kh đau mà h ph i gánh ch u. Có bi t bao ng i ph n đã ph iế ằ ỗ ổ ọ ả ị ế ườ ụ ữ ả
ng m ngùi trong s ph n c a mình:ậ ố ậ ủ
“Trách cha,trách m nhà chàngẹ
C m cân ch ng bi t là vàng hay thauầ ẳ ế
Th c vàng ch ng ph i thau đâuự ẳ ả
Đng đem th l a mà dau long vàng”ừ ử ử
hay:
“L y ch ng làm l kh thayấ ồ ẻ ổ
Đi c y đi cày ch ch ng k côngấ ị ẳ ể
T i t i ch gi m t ch ngố ố ị ữ ấ ồ
Ch cho manh chi u,n m không chu ng bòị ế ằ ồ
Khao khát c a ng i ph n đây không ph i là cái khao khát cao sang ủ ườ ụ ữ ở ả
mà là nh ng khao khát h nh phúc chính đáng nh t c a m t con ng i.Vì th h ữ ạ ấ ủ ộ ườ ế ọ
đã nh n nh :ắ ủ
“Đói lòng ăn n m lá sungắ
Ch ng m t thì l y,ch ng chung thì đng”ồ ộ ấ ồ ừ
“ Ch ng con là cái n n nồ ợ ầ
Thà r ng v y nuôi thân béo m m”ằ ở ậ ầ
Nh ng dù s ng b t h nh tâm h n ng i ph n v n sáng lên l p lánh ánh sáng ư ố ấ ạ ồ ườ ụ ữ ẫ ấ
c a trái tim đôn h u,cao th ng v tha.ủ ậ ượ ị
Quên đi nh ng nh c nh n, v t v c a cu c s ng lao đng, nh ng ng i ữ ọ ằ ấ ả ủ ộ ố ộ ữ ườ
ph n bình dân y cũng có nh ng phút giây s ng cho c m xúc riêng t , cũng ụ ữ ấ ữ ố ả ư
tr i qua các cung b c nh nhung c a m t trái tim m i yêuả ậ ớ ủ ộ ớ
“Gió sao gió mát sau l ngư
D sao d nh ng i d ng th này”ạ ạ ớ ườ ư ế
Có khi l i khao khát v t ra kh i phép t c c a th i x a đ tìm đn h nh phúc ạ ượ ỏ ắ ủ ờ ư ể ế ạ
riêng t nh bé.ư ỏ
“ c gì sông r ng m t gangƯớ ộ ộ
B c c u d i y m cho chàng sang ch i”ắ ầ ả ế ơ
ng i ph n , tình yêu th ng, lòng thu chung luôn đc đ cao, trân tr ngỞ ườ ụ ữ ươ ỷ ượ ề ọ
“Trăng tròn ch m t đêm r mỉ ộ ằ
Tình duyên ch h n m t l n mà thôi”ỉ ẹ ộ ầ
T trong kh đau, b t h nh, t trong ti ng hát than thân đy t i c c, tâm h n ừ ổ ấ ạ ừ ế ầ ủ ự ồ
trung h u, đp đ, thu chung c a ng i ph n v n v ng lên, to sáng khi nậ ẹ ẽ ỷ ủ ườ ụ ữ ẫ ươ ả ế
cho ti ng hát than thân kia không mang v bi lu mà v n ngân vang, m áp tình ế ẻ ỵ ẫ ấ
đi, tình ng i. Ca dao đã ph n ánh đy đ nh ng v đp đó c a h - nh ng ờ ườ ả ầ ủ ữ ẻ ẹ ủ ọ ữ
con ng i thu chung son s c, giàu tình nghĩa. H nh nh ng viên ng c thô mà ườ ỷ ắ ọ ư ữ ọ
th i gian b t h nh, kh đau là ch t xúc tác mài giũa ngày càng to sáng l p lánhờ ấ ạ ổ ấ ả ấ
Không d ng l i đó, m ng văn h c trung đi v n ti p b c, gìn gi và ừ ạ ở ả ọ ạ ẫ ế ướ ữ
khai thác nét đp trong tâm h n ng i ph n . “Chuy n ng i con gái Nam ẹ ồ ườ ụ ữ ệ ườ
X ng” c a Nguy n D , m t ng i ph n v i n i oan th u tr i đã ph i l y ươ ủ ễ ữ ộ ườ ụ ữ ớ ỗ ấ ờ ả ấ
cái ch t đ ch ng minh s trong s ch c a mình. Toát lên v đp thu chung, ế ể ứ ự ạ ủ ẻ ẹ ỷ
hi n th c, là m t ng i v hi n, dâu th o. Nh Thuý Ki u trong truy n Ki u ề ụ ộ ườ ợ ề ả ư ề ệ ề
c a ng i Nguy n Du, y là m t hình t ng b t h trong l ch s văn h c dân ủ ườ ễ ấ ộ ượ ấ ủ ị ử ọ
t c. Trong hình nh Ki u có đ bi t bao nhiêu là s ph n, là c nh ng : m t ộ ả ề ủ ế ố ậ ả ộ ộ
trang tuy t s c, m t ng i tình thu chung, m t đa con hi u th o, m t b c ệ ắ ộ ườ ỷ ộ ứ ế ả ộ ậ
phu nhân đng b , m t cô gái b ép làm gái l u xanh “s ng làm v kh p ng i ườ ệ ộ ị ầ ố ợ ắ ườ
ta”. Th mà t sông Ti n Đng tr v , đáp l i l i c u xin c a Kim Tr ng, ế ừ ề ườ ở ề ạ ờ ầ ủ ọ
nàng v n còn có th nói”ẫ ể
“Ch trinh còn m t chút nàyữ ộ
Ch ng c m cho v ng l i giày cho tan”ẳ ầ ữ ạ
Ch trinh, v i Nguy n Du, v i Ki u, và t t c th gi i Truy n Ki u đã tr nên ữ ớ ễ ớ ề ấ ả ế ớ ệ ề ở
lung linh đa nghĩa. Ki u – đó là m t s k t tinh c a tài và tình, c a tình và hi u, ề ộ ự ế ủ ủ ế
c a tài hoa và m nh b c, c a nh ng oan kh , ch u đng không m y đc bù ủ ệ ạ ủ ữ ổ ị ự ấ ượ
đp c a ng i ph n trong xã h i phong ki n x a. Nh th , trong văn h c ắ ủ ườ ụ ữ ộ ế ư ư ế ọ
trung đi đã b c đu hoàn thi n b n chân dung c v ngo i hình l n tâm h n ạ ướ ầ ệ ả ả ề ạ ẫ ồ
c a ng i ph n - tài hoa, b c m nh.ủ ườ ụ ữ ạ ệ
Theo dòng ch y c a lich s văn h c Vi t Nam, hình nh ng i ph n v n ả ủ ử ọ ệ ả ườ ụ ữ ẫ
xuyên su t trong các tác ph m. Trong th i chi n cũng nh trong th i bình, ng iố ẩ ờ ế ư ờ ườ
ph n Vi t Nam hi n di n nhi u v trí trong cu c đi đã đ l i nhi u n ụ ữ ệ ệ ệ ở ề ị ộ ờ ể ạ ề ấ
t ng sâu s c trong n n văn h c hi n đi. V i nh ng ph m ch t t t đp truy nượ ắ ề ọ ệ ạ ớ ữ ẩ ấ ố ẹ ề
th ng c a ng i ph n Vi t nam, nh ng cung b c c m xúc ph c t p, nh ng ố ủ ườ ụ ữ ệ ữ ậ ả ứ ạ ữ
trăn tr cu c đi. H đã đn và đ l i trong lòng đc gi nh ng n t ng th t ở ộ ờ ọ ế ể ạ ộ ả ữ ấ ượ ậ
đm nét, khó phai m . S ng trong c nh ng chung c a m i ng i dân Vi t Namậ ờ ố ả ộ ủ ọ ườ ệ
nh ng năm tháng đt n c còn l m than, v t v nh ng đi v i ng i ph n , ữ ấ ướ ầ ấ ả ư ố ớ ườ ụ ữ
s v t v đó d ng nh càng n ng n h n. Hình nh chi D u đc Ngô T t ự ấ ả ườ ư ặ ề ơ ả ậ ượ ấ
T v lên trong tác ph m “T t đèn” là m t hình nh ng i ph n lam lũ, gánh ố ẽ ẩ ắ ộ ả ườ ụ ữ
vác t t c các công vi c n ng nh trong nhà. Không nh ng n p s u cho ch ng, ấ ả ệ ặ ẹ ữ ộ ư ồ
chi còn ph i n p cho em ch ng - m t ng i đã ch t. Đành ph i đt ru t bán ả ộ ồ ộ ườ ế ả ứ ộ
con, đau đn khi nhìn ch ng b đánh đp g n ch t. Bao c c c, kh đau đu d nớ ồ ị ậ ầ ế ơ ự ổ ề ồ
lên đôi vai bé nh , g y gu c c a ch . Không ch có v y, còn có nh ng ng i phỏ ầ ộ ủ ị ỉ ậ ữ ườ ụ
n đn quy n t do yêu đng, nhu c u h nh phúc chính đáng nh bao ng i ữ ế ề ự ươ ầ ạ ư ườ
khác cũng b ngăn c n. Th N trong tác ph m “Chí Phèo” c a Nam Cao_ m t ị ả ị ỡ ẩ ủ ộ
con ng i sinh ra đã không đc ông tr i ban cho nhan s c, v y mà chuy n tình ườ ượ ờ ắ ậ ệ
duyên cũng không đc tr n v n. Th N mu n đc chung s ng v i Chí Phèo, ượ ọ ẹ ị ỡ ố ượ ố ớ
mu n chăm sóc cho ố Chí nh ng đâu có đc. Làng xóm chê c i, bà dì c a Th ư ượ ườ ủ ị
l i ngăn c m. Cu c đi c a ng i ph n th t b t công, ch u nhi u đng cay, ạ ấ ộ ờ ủ ườ ụ ữ ậ ấ ị ề ắ
t i nh c, nh ng h luôn sáng ng i v đp nhân ph m. H chính là nh ng đi ủ ụ ư ở ọ ờ ẻ ẹ ẩ ọ ữ ạ
di n tiêu bi u cho ng i ph n Vi t Nam có cu c đi b t h nh.ệ ể ườ ụ ữ ệ ộ ờ ấ ạ
Qua nhi u giai đo n l ch s , v trí thay đi, nh ng hình nh ng i ph n ề ạ ị ử ị ổ ư ả ườ ụ ữ
v n n i b t trong văn h c Vi t Nam t x a đn nay. Các nhà th , nhà văn luôn ẫ ổ ậ ọ ệ ừ ư ế ơ
h ng v nh ng ph n có s ph n b t h nh, thi t thòi, đau kh . H thông ướ ề ữ ụ ữ ố ậ ấ ạ ệ ổ ọ
c m, khóc th ng cho thân ph n nh bé. V i cái nhìn nhân đo c a mình, các ả ươ ậ ỏ ớ ạ ủ
nhà th , nhà văn đã làm n i b t lên nh ng ph m ch t cao quý sáng ng i c a ơ ổ ậ ữ ẩ ấ ờ ủ
ng i ph n Vi t Nam. ườ ụ ữ ệ
Góp vào n n văn h c n c nhà, Tô Hoài v i tác ph m “V ch ng A Ph ”, ề ọ ướ ớ ẩ ợ ồ ủ
Kim Lân v i “v nh t” và tác ph m “Chi c thuy n ngoài xa” c a Nguy n Minh ớ ợ ặ ẩ ế ề ủ ễ
Châu càng tô đm h n hình t ng ng i ph n . Nh ng nhà văn này đã góp lên ậ ơ ượ ườ ụ ữ ữ
ti ng nói chung- ti ng nói nhân đo đi v i h . Không nh ng th hi n s quan ế ế ạ ố ớ ọ ữ ể ệ ự
tâm, thông c m , đng c m v i nh ng s ph n b t h nh này mà nh ng nhà văn ả ồ ả ớ ữ ố ậ ấ ạ ữ
còn trân tr ng, ng i ca nh ng ph m ch t cao quý c a ng i ph n .ọ ợ ữ ẩ ấ ủ ườ ụ ữ
Đn v i “V ch ng A Ph ”, ta b t g p hình nh M -m t ng i ph n dân ế ớ ợ ồ ủ ắ ặ ả ị ộ ườ ụ ữ
t c Mèo b t h nh v i s c s ng ti m tàng mãnh li t. Đc “V nh t” c a Kim ộ ấ ạ ớ ứ ố ề ệ ọ ợ ặ ủ
Lân, ta c m th y xót xa cho cô v v i ni m khao khát đc s ng, đc t n t i ả ấ ợ ớ ề ượ ố ượ ồ ạ
đn cháy b ng.R i ta l i khóc th ng cho s ph n c a ng i đàn bà hàng chài ế ỏ ồ ạ ươ ố ậ ủ ườ
trong “Chi c thuy n ngoài xa” c a Nguy n Minh Châu- m t ng i ph n cam ế ề ủ ễ ộ ườ ụ ữ
ch u và giàu đc hi sinh. ị ứ
“V ch ng A Ph ” là m t truy n ng n đc rút t t p truy n Tây B c c a ợ ồ ủ ộ ệ ắ ượ ừ ậ ệ ắ ủ
Tô Hoài, vi t vào năm 1953, ngay sau chuy n thâm nh p th c t c a tác gi . ế ế ậ ự ế ủ ả
Đây là truy n ng n đc s c nh t c a Tô Hoài nói riêng và c a văn xuôi ch ng ệ ắ ặ ắ ấ ủ ủ ố
Pháp nói chung.Tác ph m là m t b c tranh chân th c v cu c s ng c a dân ẩ ộ ứ ự ề ộ ố ủ
nghèo mi n núi d i ách áp b c bóc l t c a th l c phong ki n th c dân. Đng ề ướ ứ ộ ủ ế ự ế ự ồ
th i là m t bài ca v s c s ng khát v ng, t do c a con ng i mi n núi, là hình ờ ộ ề ứ ố ọ ự ủ ườ ề
nh con đng gi i phóng và cu c đi c a h . Tiêu bi u nh t cho nh ng con ả ườ ả ộ ờ ủ ọ ể ấ ữ
ng i y là M , m t nhân v t có s phân bi đát,đáng th ng nh ng mang đy ườ ấ ị ộ ậ ố ươ ư ầ
ph m ch t t t đp.ẩ ấ ố ẹ
M đu tác ph m Tô Hoài gi i thi u M là m t cô gái ng i quay s i bên ở ầ ẩ ớ ệ ị ộ ồ ợ
t ng đá tr c c a, c nh tàu ng aả ướ ử ạ ự “lúc nào cũng v y dù thái c ng a, d t v i,chậ ỏ ự ệ ả ẻ
c i hay cõng n c d i khe su i lên cô y cũng cúi m t, m t bu n r i r i. ủ ướ ướ ố ấ ặ ặ ồ ườ ượ
Đó là hình t ng con ng i nô l b chà đp. Nh ng M là ai?_ Cô là con dâu ượ ườ ệ ị ạ ư ị
g t n nhà Pá Tra, m t s ph n b t h nh.ạ ợ ộ ố ậ ấ ạ
M v n là m t cô gái dân t c Mèo, con nhà nghèo. M t cô gái v a đp ng i , ị ố ộ ộ ộ ừ ẹ ườ
đp n t. Không nh ng v y l i c n cù, đm đang, hi u th o, ham s ng, giàu ẹ ế ữ ậ ạ ầ ả ế ả ố
lòng yêu đi và r t m c tài hoa. Ti ng sáo c a M đã có s c lôi cu n h p d n ờ ấ ự ế ủ ị ứ ố ấ ẫ
đc bi t đi v i bao chàng trai Mèo. Nh ng t ng lai t i sáng, tu i tr v i ặ ệ ố ớ ư ươ ươ ổ ẻ ớ
bi t bao h nh phúc, và tình yêu đã không đn v i cô gái nghèo kh này. M mangế ạ ế ớ ổ ị
bi k ch m t cô gái v i ni m khao khát t do, h nh phúc nh ng ph i r i vào ị ộ ớ ề ự ạ ư ả ơ
ngh ch c nh tr trêu, b d n vào b c đng cùng không ị ả ớ ị ồ ướ ườ l i thoát. Ch vì món ố ỉ
n truy n ki p - ngày tr c b m M c i nhau ph i vay nhà th ng lý Pá Tra ợ ề ế ướ ố ẹ ị ướ ả ố
