1
Ch¬ng I: lý luËn chung vÒ ho¹t ®éng xuÊt khÈu vµ kh¸i qu¸t vÒ
xuÊt khÈu chÌ.
i. Kh¸i qu¸t vÒ xuÊt khÈu trong nÒn kinh tÕ quèc d©n
1. Kh¸i niÖm
Ho¹t ®éng xuÊt khÈu hµng ho¸ lµ viÖc b¸n hµng ho¸ vµ dÞch vô cho mét
quèc gia kh¸c trªn c¬ së dïng tiÒn tÖ lµm ph¬ng tiªn thanh to¸n. Tiªn tÖ ë
®©y cã thÓ lµ ngo¹i tÖ ®èi víi mét quèc gia hoÆc víi c¶ hai quèc gia. Môc ®Ých
cña ho¹t ®éng nµy lµ khai th¸c ®îc lîi thÕ cña tõng quèc gia trong ph©n c«ng
lao ®éng quèc tÕ. Khi viÖc trao ®æi hµng ho¸ gi÷a c¸c quèc gia ®Òu cã lîi th×
c¸c quèc gia ®Òu tÝch cùc tham gia më réng ho¹t ®éng nµy.
C¬ së cña ho¹t ®«ng xuÊt khÈu lµ viÖc mua b¸n vµ trao ®æi ( bao gåm c
hµng ho¸ v« h×nh vµ h÷u h×nh ) trong níc. Cho tíi khi s¶n xuÊt ph¸t triÓn vµ
viÖc trao ®æi hµng ho¸ gi÷a c¸c quèc gia ®Òu cã lîi, ho¹t ®éng nµy më réng
ph¹m vi ra ngoµi biªn giíi cña c¸c quèc gia hoÆc gi÷a thÞ trêng néi ®Þa vµ
khu chÕ xuÊt.
Ho¹t ®éng xuÊt khÈu lµ ho¹t ®éng xuÊt khÈu lµ ho¹t ®éng c¬ b¶n cña
ho¹t ®éng ngo¹i th¬ng . Nã ®· xuÊt hiÖn tõrÊt sím trong lÞch sö ph¸t triÓn
cña x· héi vµ ngµy cµng ph¸t triÓn m¹nh mÏ c¶ vÒ chiÒu réng vµ chiÒu s©u.
H×nh thøc s¬ khai cña chóng chØ lµ ho¹t ®éng trao ®æi hµng ho¸ nhng cho
®Õn nay nã ®· ph¸t triÓn rÊt m¹nh vµ ®íc biÓu hiÖn díi nhiÒu h×nh thøc.
Ho¹t ®éng xuÊt khÈu diÔn ra trªn mäi lÜnh vùc, trong mäi ®iÒu kiÖn cña
nÒn kinh tÕ, tõ xuÊt khÈu hµng tiªu dïng cho ®Õn t liÖu s¶n xuÊt, m¸y mãc
hµng ho¸ thiÕt bÞ c«ng nghÖ cao. TÊt c¶ c¸c ho¹t ®éng nµy ®Òu nh»m môc tiªu
®em l¹i lîi Ých cho quèc gia nãi chung vµ c¸c doanh nghiÖp tham gia nãi
riªng.
Ho¹t ®éng xuÊt khÈu diÔn ra rÊt réng vÒ kh«ng gian vµ thêi gian. Nã cã
thÓ diÔn ra trong thêi gian rÊt ng¾n song còng cã thÓ kÐo dµi hµng n¨m, cã thÓ
®íc diÔn ra trªn phËm vi mét quèc gia hay nhiÒu quèc gia kh¸c nhau.
2.Vai trß cña ho¹t ®éng xuÊt khÈu
2.1.§èi víi nÒn kinh tÕ toµn cÇu
Nh chóng ta ®· biÕt xuÊt khÈu hµng ho¸ xuÊt hiÖn tõ rÊt sím. Nã lµ ho¹t
®éng bu«n b¸n trªn ph¹m vi gi÷a c¸c quèc gia víi nhau(quèc tÕ). Nã kh«ng
ph¶i lµ hµnh vi bu«n b¸n riªng lÎ, ®¬n ph¬ng mµ ta cã cmét hÖ thèng c¸c
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
2
quan hÖ bu«n b¸n trong tæ chøc th¬ng m¹i toµn cÇu. Víi môc tiªu lµ tiªu thô
s¶n phÈm cña mét doanh nghiÖp nãi riªng c¶ quèc gia nãi chung.
Ho¹t ®éng xuÊt khÈu lµ mét néi dung chÝnh cña ho¹t ®éng ngo¹i th¬ng
vµ lµ ho¹t ®éng ®Çu tiªn cña th¬ng m¹i quèc tÕ. XuÊt khÈu cã vai trß ®Æc biÖt
quan träng trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ cña tõng quèc gia còng nh trªn
toµn thÕ giíi.
XuÊt khÈu hµng ho¸ n»m trong lÜnh vùc lu th«ng hµng ho¸ lµ mét trong
bèn kh©u cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt më réng. §©y lµ cÇu nèi gi÷a s¶n xuÊt vµ tiªu
dïng cña níc nµy víi níc kh¸c. Cã thÓ nãi sù ph¸t triÓn cña cña xuÊt khÈu
sÏ lµ mét trong nh÷ng ®éng lùc chÝnh ®Ó thóc ®Èy s¶n xuÊt.
Tríc hÕt , xuÊt khÈu b¾t nguån tõ sù ®a d¹ng vÒ ®iÒu kiÖn tù nhiÖn cña
s¶n xuÊt gi÷a c¸c níc , nªn chuyªn m«n ho¸ mét sè mÆt hµng cã lîi thÕ vµ
nhËp khÈu c¸c mÆt hµng kh¸c tõ níc ngoµi mµ sanr xuÊt trong níc kÐm lîi
thÕ h¬n th× ch¾c ch¾n sÏ ®em l¹i lîi nhuÇn lín h¬n. §iÒu nµy ®îc thÓ hiÖn
b»ng mét sè lý thuyªt sau.
a. Lý thuyÕt lîi thÕ tuyÖt ®èi.
Theo quan ®iÓm vÒ lîi thÕ tuyÖt ®èi cña nhµ kinh tÕ häc Adam Smith
, mét quèc gia chØ s¶n xuÊt c¸c lo¹i hµng ho¸, mµ viÖc s¶n xuÊt nµy
sö dông tèt nhÊt, hiÖu qu¶ nhÊt c¸c tµi nguyªn s½n cã cña quèc gia ®ã. §©y lµ
mét trong nh÷ng gi¶i thÝch ®¬n gi¶n vÒ lîi Ých cña th¬ng m¹i quèc tÕ nãi
chung vµ xuÊt khÈu nãi riªng. Nhng trªn thùc tÕ viÖc tiÕn hµnh trao ®æi ph¶i
da trªn nguyªnt¾c ®«i bªn cïng cã lîi. NÕu trong trêng hîp mét quèc gia cã
lîi vµ mét quèc gia kh¸c bÞ thiÕt th× hä sÏ tõ chèi tham gia vµo hîp ®ång trao
®æi nµy .
Tuy nhiªn , lîi thÕ tuyÕt ®èi cña Adam Smith còng gi¶i thÝch ®îc mét
phÇn nµo ®ã cña viÖc ®em l¹i lîi Ých cña xuÊt khÈu gi÷a c¸c níc ®ang ph¸t
triÓn. Víi sù ph¸t triÓn m¹mh mÏ cña nÒn kinh tÕ toµn cÇu mÇy thËp kû võa
qua cho thÊy ho¹t ®éng xuÊt khÈu chñ yÕu diÔn ra gi÷a c¸c quèc gia ®ang ph¸t
triÓn víi nhau, ®iÒu nµy kh«ng thÓ gi¶i thÝch b»ng lý thuyÕt lîi thÕ tuyÖt ®èi.
Trong nh÷ng cè g¾ng ®Ó gi¶i thÝch c¸c c¬ së cña th¬ng m¹i quèc tÕ nãi
chung vµ xuÊt khÈu nãi riªng, lîi thÕ tuyÖt ®èi chØ cßn lµ mét trong nh÷ng
trêng hîp cña lîi thÕ so s¸nh.
b. Lý thuyÕt lîi thÕ so s¸nh.
Theo nh quan ®iÓm cña lîi thÕ so s¸nh cña nhµ kinh tÕ häc ngêi Anh
David Ricardo. «ng cho r»ng nÕu mét quèc gia cã hiÖu quthÊp h¬n so víi
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
3
hiÖu qu¶ cña quèc gia kh¸c trong viÖc sn xuÊt tÊt c¶ c¸c lo¹i s¶n phÈm th×
quèc gia ®ã vÉn cã thÓ tham gia vµo ho¹t ®éng xuÊt khÈu ®Ó t¹o ra lîi Ých.
Khi tham gia vµo ho¹t ®«ng xuÊt khÈu quèc gia ®ã sÏ tham gia vµo viÖc s¶n
xuÊt vµ xuÊt khÈu c¸c lo¹i hµng ho¸ mµ viÖc s¶n xuÊt ra chóng Ýt bÊt lîi nhÊt(
®o lµ nh÷ng hµng ho¸ cã lîi thÕ t¬ng ®èi)vµ nhËp khÈu nh÷ng hµng ho¸ mµ
viÖc s¶n xuÊt ra chóng cã nh÷ng bÊt lîi h¬n( ®ã lµ nh÷ng hµng ho¸ kh«ng cã
lîi thÕ t¬ng ®èi).
c. Häc thuyÕt HECSHER- OHLIN.
Nh chóng ta ®· biÕt lý thuyÕt lîi thÕ ã s¸nh cña David Ricardo chØ ®Ò
cËp ®Õn m« h×nh ®¬n gi¶n chØ cã hai níc vµ viÖc s¶n xuÊt hµng ho¸ chØ víi
mét nguån ®Çu vµo lµ lao ®éng. V× thÕ mµ lý thuyÕt cña David Ricardo cha
gi¶i thÝch mét c¸ch râ rµng vÒ nguån gèc còng nh lµ l¬Þ Ých cña c¸c ho¹t
®éng xuÊt kh©utrong nÒn kinh tÕ hiÖn ®¹i. §Ó ®i tiÕp con ®êng cña c¸c nhµ
khoa häc ®i tríc hai nhµ kinh tÕ häc ngêi thuþ ®iÓn ®· bæ sunhg m« h×nh
míi trong ®ã «ng ®· ®Ò cËp tíi hai yÕu tè ®Çu vµo lµ vèn vµ lao ®éng. Häc
thuyÕt Hðcher- Ohlin ph¸t biÓu: Mét níc sÏ xuÊt khÈu lo¹i hµng ho¸ mµ viÖc
s¶n xuÊt ra chóng sö dông nhiÒu yÕu tè rÎ vµ t¬ng ®oãi s½n cña níc ®ã vµ
nhËp khÈu nh÷ng hµng ho¸ mµ viÖc s¶n xuÊt ra chóng cÇn nhiÒu yÕu d¾t vµ
t¬ng ®èi khan hiÕm ë quèc gia ®ã. Hay nãi mét c¸ch kh¸c mét quèc gia
t¬ng ®èi giµu lao ®éng sÏ s¶n xuÊt hµng ho¸ sö dông nyhiÒu lao ®éng vµ
nhËp khÈu nh÷ng hµng ho¸ sö dông nhiÒu vèn.
VÒ b¶n chÊt häc thuyÕt Hecher- Ohlin c¨n cø vÒ sù kh¸c biÖt vÒ t×nh
phong phó vµ gi¸ ct¬ng ®èi cña c¸c yÕu tè s¶n xuÊt , lµ nguyªn nh©n dÉn
®Õn sù kh¸c biÖt vÒ gi¸ c¶ t¬ng ®èi cña hµng ho¸ gi÷a c¸c quèc gia tríc khi
cã c¸c ho¹t ®éng xuÊt khÈu ®Ó chØ râ lîi Ých cña c¸c ho¹t ®éng xuÊt khÈu. sù
kh¸c biÖt vÒ gi¸ c¶ t¬ng ®èi cña c¸c yÕu tè s¶n xuÊt vµ gi¸ c¶ t¬ng ®èi cña
c¸c hµng ho¸ sau ®ã sÏ ®îc chuyÓn thµnh sù kh¸c biÖt vÒ gi¸ c¶ tuyÖt ®èi cña
hµng ho¸. Sù kh¸c biÖt vÒ gݸ c¶ tuyÖt ®èi cña hµng ho¸ lµ nguån nlîi cña ho¹t
®éng xuÊt khÈu.
Nãi mét c¸ch kh¸c, mét quèc gia dï ë trong t×nh huèng bÊt lîi vÉn cã thÓ
t×m ra ®iÓm cã lîi ®Ó khai th¸c. B»ng viÖc khai th¸c c¸c lîi thÕnµy c¸c quèc
gia tËp trung vµo viÖc s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu nh÷ng mÆt hµng cã lîi thÕ t¬ng
®èi vµ nhËp khÈu nh÷ng mÆt hµng kh«ng cã lîi thÕ t¬ng ®èi. Sù chuyªn m«n
ho¶tong s¶n xuÊt nµy lµm cho mçi quèc gia khai th¸c ®îc lîi thÕ cña m×nh
mét c¸ch tèt nhÊt, gióp tiÕt kiÖm ®îc nh÷ng nguån lùc nh vèn, lao ®éng, tµi
nguyªn thiªn nhiªn…trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt hµng ho¸. ChÝnh v× vËy trªn quy
m« toµn thÕ giíi th× tæng s¶n phÈm còng sÏ t¨ng.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
4
2.2. §èi víi nÒn kinh tÕ mçi quèc gia
XuÊt khÈu lµ mét trong nh÷ng tè t¹o ®µ, thóc ®Èy sù t¨ng trëng vµ ph¸t
triÓn kinh tÕ cña mçi quèc gia.
Theo nh hÇu hÕt c¸c lý thuyÕt vÒ t¨ng trëng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ ®Òu
kh¼ng ®Þnh vµ chØ râ ®Ó t¨ng trëng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ mçi quèc gia cÇn cã
bèn ®iÒu kiÖn lµ nguån nh©n lùc, tµi nguyªn, vèn, kü thuËt c«ng nghÖ. Nhng
hÇu hÕt c¸c quèc gia ®ang ph¸t triÓn (nh ViÖt Nam ) ®Òu thiÕu vèn, kü thuËt
c«ng nghÖ. Do vËy c©u hái ®Æt ra lµm thÕ nµo ®Ó cã vèn vµ c«ng nghÖ
a.XuÊt khÈu t¹o nguån vèn cho nhËp khÈu, phôc vô c«ng nghiÖp ho¸,
hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc.
§èi víi mäi quèc gia ®ang ph¸t triÓn th× bíc ®i thÝch hîp nhÊt lµ ph¶i
c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc ®Ó kh¾c phôc t×nh tr¹ng nghÌo lµn l¹c
hËu chËn ph¸t triÓn. Tuy nhiªn qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ ph¶i cã mét lîng
vèn lín ®Ó nhËp khÈu c«ng nghÖ thiÕt bÞ tiªn tiÕn.
Thùc tÕ cho thÕy, ®Ó cã nguån vèn nhËp khÈu mét níc cã thÓ sö dông
nguån vèn huy ®éng chÝnh nh sau:
+ §Çu t níc ngoµi, vay nî c¸c nguån viÖn trî
+ Thu tõ c¸c ho¹t ®éng du lÞch dÞch vô thu ngo¹i tÖ trong níc
+ Thu tõ ho¹t ®éng xuÊt khÈu
TÇm quan träng cña vèn ®Çu t níc ngoµi th× kh«ng ai cã thÓ phñ nhËn
®îc, song viÖc huy ®éng chóng kh«ng ph¶i rÔ dµng. Sö dông nguån vèn nµy,
c¸c níc ®i vay ph¶i cfhÞu thiÖt thßi, ph¶i chÞu mét sè ®iÒu kiÖn bÊt lîi vµ sÏ
ph¶i tr¶ sau nµy.
Bëi v× vËy xuÊt khÈu lµ mét ho¹t ®éng t¹o mét nguån vèn rÊt quan träng
nhÊt. XuÊt khÈu t¹o tiÒn ®Ò cho nhËp khÈu, nã quyÕt ®Þnh ®Õn qui m« tèc ®é
t¨ng trëng cña ho¹t ®éng nhËp khÈu. ë mét sè níc mét trong nh÷ng nguyªn
nh©n chñ yÕu cña t×nh tr¹ng kÐm ph¸t triÓn lµ do thiÕu tiÒm n¨ng vÒ vèn do ®ã
hä cho nguån vèn ë bªn ngoµi lµ chñ yÕu, song mäi c¬ héi ®Çu t vay nî vµ
viÖn trî cña níc ngoµi chØ thuËn lîi khi chñ ®Çu t vµ ngêi cho vay thÊy
®îc kh¶ n¨ng s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu –nguån vèn duy nhÊt ®Ó tr¶ nî thµnh
hiÖn thùc .
b. XuÊt khÈu thóc ®Èy chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ thóc ®Èy s¶n xuÊt ph¸t
triÓn
Díi t¸c ®éng cña xuÊt khÈu, c¬ cÊu s¶n xuÊt vµ tiªu dïng cña thÕ giíi
®· vµ ®ang thay ®æi m¹nh mÏ. xuÊt khÈu lµm chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ cña
c¸c quèc gia tõ n«ng nghiÖp chuyÓn sang c«ng nghiÖp vµ dÞch vô.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
5
Cã hai c¸ch nh×n nhËn vÒ t¸c ®éng cña xuÊt khÈu ®èi v¬i0s s¶n xuÊt vµ
chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ.
Thø nhÊt, chØ xuÊt khÈu nh÷ng s¶n phÈm thõa so víi nhu cÇu tiªu dïng
néi ®Þa. Trong trêng hîp nÒn kinh tÕ cßn l¹c hËu vµ chËm ph¸t triÓn s¶n xuÊt
vÒ c¬ b¶n cha ®ñ tiªu dïng, nÕu chØ thô ®éng chê ë sù d thõa ra cña s¶n
xuÊt th× xuÊt khÈu chØ bã hÑp trong ph¹m vi nhá vµ t¨ng trëng chËm, do ®ã
c¸c ngµnh s¶n xuÊt kh«ng cã c¬ héi ph¸t triÓn.
Thø hai, coi thÞ trêng thÕ giíi ®Ó tæ chøc s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu. Quan
®iÓm nµy t¸c ®éng tÝchcùc ®Õn chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ thóc ®Èy xuÊt
khÈu.Nã thÓhiÖn:
+ XuÊt khÈu t¹o tiÒn ®Ò cho c¸c ngµnh cïng cã c¬ héi ph¸t triÓn. §iÒu
nµy cã thÓ th«ng qua vÝ dô nh khi ph¸t triÓn ngµnh dÖt may xuÊt khÈu, c¸c
ngµnh kh¸c nh b«ng, kÐo sîi, nhuém, tÈy…sÏ cã ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn.
+ xuÊt khÈu t¹o ®iÒu kiÖn më réng thÞ trêng s¶n phÈm, gãp phÇnæn ®Þnh
s¶n xuÊt, t¹o lîi thÕ nhê quy m«.
+ XuÊt khÈu t¹o ®iÒu kiÖn më réng kh¶ n¨ng cung cÊp ®Çu vµo cho s¶n
xuÊt, më réng thÞ trêng tiªu dïng cña mét quèc gia. Nã cho phÐp mét quèc
gia cã rthÓ tiªu dïng tÊt c¶ c¸c mÆt hµng víi sè l¬ng lín h¬n nhiÒu lÇn giíi
h¹n kh¶ n¨ng s¶n xuÊt cña quèc gia ®ã thËm chÝ c¶ nh÷ng mÆt hµng mµ hä
kh«ng cã kh¶ n¨ng s¶n xuÊt ®îc.
+ XuÊt khÈu gãp phÇn thóc ®Èy chuyªn m«n ho¸, t¨ng cêng hiÖu qu¶
s¶n xuÊt cña tõng quèc gia. Nã cho phÐp chuyªn m«n ho¸ sn xuÊt ph¸t triÓn
c¶ vÒ chiÒu réng vµ chiÒu s©u. Trong nÒn kinh tÕ hiÖn ®¹i mang tÝnh toµn cÇu
ho¸ nh ngµy nay, mçi lo¹i s¶n phÈm ngêi ta nghiªn cøu thö nghiÖm ë níc
thø nhÊt, chÕ t¹o ë níc thø hai, l¾p r¸p ë níc thø ba, tiªu thô ë níc thøtq vµ
thanh to¸n thùc hiÖn ë níc thø 5. Nh vËy, hµng ho¸ s¶n xuÊt ra ë mçi quèc
gia vµ tiªu thô ë mét quèc gia cho thÊy sù t¸c ®éng ngîc trë l¹i cña chuyªn
m«n ho¸ tíi xuÊt khÈu.
Víi ®Æc ®iªm quan träng lµ tiÒn tÖ s¶n xuÊt sö dông lµm ph¬ng tiÖn
thanh to¸n, xuÊt khÈu gãp phÇn lµm t¨ng dù tr÷ ngo¹i tÖ mét quèc gia. §Æc
biÖt víi c¸c níc ®ang ph¸t triÓn ®ång tiÒn kh«ng cã kh¶ n¨ng chuyÓn ®æi th×
ngo¹i tÖ cã ®îc nhê xuÊt khÈu ®ãng vai trß quan träng trong viÖc ®iÒu hoµ vÒ
cung cÊp ngo¹i tÖ, æn ®Þnh sn xuÊt, qua ®ã gãp phÇn vµo t¨ng trëng vµ ph¸t
triÓn kinh tÕ.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.