16
là các thành viên hợp tác trên cơ sở tự nguyện và chia sẻ chuyên môn, trình độ kỹ
thuật cũng như các nguồn lực khác. Một đánh giá định lượng về tiến bộ của các
nền kinh tế trong việc thực hiện TFAP năm 2004, dựa trên báo cáo của các thành
viên, đã cho thấy hầu hết 60% các biện pháp dự kiến triển khai đã được triển khai
và 25% các biện pháp đang được triển khai.
Đáng lưu ý là đóng góp của APEC đối với thuận lợi hóa thương mại trên
phạm vi toàn cầu, đặc biệt là trong khuôn khổ Tổ chức Thương mại Thế giới
(WTO).Trong quá trình APEC thực hiện thuận lợi hóa thương mại, thành viên có
thể vận dụng thực tiễn áp dụng cho APEC để đóng góp cho WTO, cho tiến trình
đàm phán nhằm tiến tới cam kết về thuận lợi hóa thương mại.
21. Doanh nghiệp có thể tìm thấy thông tin về thuận lợi hóa thương mại APEC
từ các nguồn thông tin nào?
APEC có nguồn thông tin về thuận lợi hóa thương mại rất đa dạng. Các
nguồn thông tin sử dụng hàng ngày có thể tải từ trang của Ủy ban Thương mại và
Đầu tư. APEC cũng đã xuất bản một số ấn phẩm như:
Sổ tay Hải quan APEC: là ấn phẩm hàng năm, thúc đẩy minh bạch hóa và
thông báo cho khu vực doanh nghiệp về hoạt động của Tiểu ban Thủ tục Hải
quan và cách thức doanh nghiệp có thể hưởng lợi từ các hoạt động này.
Sổ tay Hải quan và Thuận lợi hóa Thương mại APEC: Hướng dẫn cho
Cộng đồng Kinh doanh APEC: cung cấp thông tin của các nền kinh tế thành viên
APEC về cơ quan hải quan, luật pháp, qui định và các thủ tục khác. Sổ tay cũng
cung cấp danh mục các điều khoản doanh nghiệp cần biết khi tiến hành kinh
doanh với từng thành viên APEC cụ thể. Thông tin trên được đăng tải trên:
http://www.apec.org/apec/publications/all_publications/committee_on_trade.html
22. Tôi được biết tiêu chuẩn hợp chuẩn là một trong 4 lĩnh vực của Kế hoạch
Hành động Thuận lợi hóa Thương mại (TFAP). Có thể cho biết một số khó
khăn, thách thức hiện nay APEC đang gặp phải trong việc tạo thuận lợi
thương mại trong lĩnh vực này?
Để tạo thuận lợi hơn cho việc lưu thông hàng hóa trong khu vực, APEC đã
và đang nỗ lực triển khai các chương trình hoạt động trong lĩnh vực tiêu chuẩn
17
hợp chuẩn như hài hòa các tiêu chuẩn tự nguyện và bắt buộc của quốc gia với
tiêu chuẩn quốc tế, tham gia thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau về tiêu chuẩn trong
các lĩnh vực cụ thể, thúc đẩy phát triển hợp tác cơ sở hạ tầng kỹ thuật nhằm tăng
cường việc tham gia rộng rãi vào các thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau, và đảm bảo
tính minh bạch về tiêu chuẩn và đánh giá sự phù hợp của các nền kinh tế thành
viên.
Tiêu chuẩn hóa dần dần trở thành một xu hướng tất yếu của nền công
nghiệp hiện đại. Bên cạnh việc ban hành các quy định hiệu quả, tiêu chuẩn hóa là
một yếu tố sống còn đối với bất kỳ nền kinh tế nào. Tuy nhiên, sự phát triển độc
lập của các tiêu chuẩn và quy định đa dạng lại là những rào cản ngày một gia
tăng và cũng tạo nên nhiều chi phí trong kinh doanh. Chi phí bỏ ra để thực hiện
các tiêu chuẩn khác nhau là tương đối lớn đối với các ngành kinh doanh nhỏ. Tuy
vậy, các tiêu chuẩn quốc gia lại gắn kết chặt chẽ với các điều kiện trong nước, và
do đó, việc hài hòa các tiêu chuẩn trên qui mô quốc tế có thể không khả thi.
Vì vậy, thách thức ở đây là phải đảm bảo rằng các tiêu chuẩn khác biệt
không phải là các rào cản thương mại, không tạo nên những chi phí bất thường,
không cản trở sự sáng tạo và ở chừng mực nào đó, có liên kết với các tiêu chuẩn
quốc tế và có kế thừa những thông lệ quốc tế tốt nhất.
23. APEC đã làm gì để giải quyết những vướng mắc đó?
Nhận thức được lợi ích của việc liên kết các tiêu chuẩn, APEC đã tiếp tục
thực hiện các công việc trong lĩnh vực tiêu chuẩn và hợp chuẩn dưới nhiều hình
thức khác nhau. Các thành viên được khuyến khích liên kết các cơ cấu tiêu chuẩn
hiện nay với các tiêu chuẩn quốc tế, trong đó có sử dụng những thông lệ tốt nhất,
đặc biệt là khi đưa ra các tiêu chuẩn mới. Ngoài ra, APEC cũng khuyến khích
việc đưa ra những hệ thống hữu hiệu đảm bảo tính hợp chuẩn của các tiêu chuẩn,
tạo sự tự tin cho các ngành cũng như cho người tiêu dùng về hàng hóa và dịch vụ
trên thị trường. Bên cạnh đó, các nền kinh tế thành viên cũng được khuyến khích
tăng cường tham gia các cơ quan hoạch định tiêu chuẩn quốc tế và việc sử dụng
các tiêu chuẩn quốc tế của những cơ quan này. Cuối cùng, các thành viên APEC
18
còn có các thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau (MRA)∗ và những công cụ thực tiễn
khác giúp giảm chi phí cho doanh nghiệp khi tuân thủ các tiêu chuẩn trong một
số ngành chính.
Cụ thể là APEC đã có các MRA trong nhiều lĩnh vực như thiết bị viễn
thông, thiết bị điện và điện tử, thực phẩm và đồ chơi. Ví dụ: MRA Đánh giá hợp
chuẩn thiết bị viễn thông APEC là một minh chứng tốt rằng APEC đã hài hòa
được những tiêu chuẩn thủ tục cho một loạt các sản phẩm viễn thông và thiết bị
liên quan đến viễn thông. Những thỏa thuận này đã giúp giảm 15% chi phí dành
cho thiết bị kiểm tra và chứng nhận. Bằng việc liên kết các tiêu chuẩn viễn thông,
các sản phẩm có thể được tung ra thị trường trước 6 tháng sớm hơn thông
thường, khi chưa thực hiện MRA.
Năm 2005, APEC đã tiến hành rà soát những công việc liên quan đến tiêu
chuẩn tại các thành viên APEC và cho thấy 11/15 thành viên báo cáo đã đạt được
100% mục tiêu liên kết về tiêu chuẩn, 4 thành viên còn lại cũng đạt được hơn
90% mục tiêu đề ra.
24. Thuận lợi hóa trong lĩnh vực Tiêu chuẩn chất lượng được thực hiện trong
APEC cụ thể trong lĩnh vực nào nào?
Để tạo thuận lợi hơn cho việc lưu thông hàng hóa trong khu vực, APEC đã
và đang nỗ lực triển khai các chương trình hoạt động trong lĩnh vực tiêu chuẩn và
hợp chuẩn như hài hoà các tiêu chuẩn tự nguyện và bắt buộc của quốc gia với
tiêu chuẩn quốc tế, thừa nhận về đánh giá sự phù hợp cho các lĩnh vực tự nguyện
và bắt buộc, thúc đẩy hợp tác để phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật nhằm tăng
cường việc tham gia rộng rãi vào các thoả thuận thừa nhận lẫn nhau, và đảm bảo
tính minh bạch về tiêu chuẩn và đánh giá sự phù hợp của các nền kinh tế thành
viên APEC.
Trong lĩnh vực hài hòa hóa tiêu chuẩn, APEC tập trung ưu tiên vào 4 lĩnh
vực là dán nhãn thực phẩm, điện tử, cao su và cơ khí. Thời gian thực hiện hài hòa
các tiêu chuẩn này là vào năm 2005 đối với các thành viên phát triển và 2010 đối
với các thành viên đang phát triển.
∗ Các thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau (MRA) giúp vượt qua những rào cản quy định không phân
biệt đối xử như các quy định về giấy phép và chất lượng và các tiêu chuẩn kỹ thuật thông qua
19
Trong lĩnh vực thừa nhận lẫn nhau, APEC hiện đã xây dựng xong một số
thỏa thuận như điện và điện tử, thực phẩm, an toàn đồ chơi, thu hồi và hướng dẫn
thu hồi thực phẩm. Chương trình này khi đưa vào thực hiện đã tiết kiệm được khá
nhiều chi phí. Ví dụ, giao dịch hàng điện và điện tử trong khu vực APEC chiếm
khoảng 250 tỷ USD/năm và việc chứng nhận hợp chuẩn thường làm phát sinh
thêm từ 2-10% chi phí sản xuất. Theo đánh giá thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau
trong lĩnh vực này đã tiết kiệm được khoảng 5% chi phí sản xuất, tương đương
12,5 tỷ USD/năm.
25. Có thể cho biết một số hoạt động thuận lợi hoá thương mại của APEC trong
lĩnh vực hải quan được không?
Hoạt động hợp tác của APEC trong lĩnh vực hải quan nhằm thống nhất và
đơn giản hoá thủ tục hải quan để cải thiện việc thâm nhập thị trường và giảm chi
phí giao dịch. Các hoạt động liên quan có thể kể đến Kế hoạch Hành động APEC
về Thương mại phi giấy tờ trong đó qui định các thành viên phát triển sẽ thực
hiện thương mại phi giấy tờ vào năm 2005 và 2010 đối với các thành viên đang
phát triển. Cơ quan hải quan trong khu vực APEC sẽ sử dụng các hệ thống thông
tin điện tử xử lý các giao dịch, liên hệ trực tiếp với các nhà xuất khẩu, nhập khẩu
và như vậy giảm đáng kể việc sử dụng giấy tờ. Hiện nay, trung bình một giao
dịch thương mại cần tới 40 văn bản, 200 số liệu. Việc máy tính hoá các thủ tục
hải quan sẽ làm giảm đi rất nhiều các yêu cầu này, làm tăng tốc độ luồng chu
chuyển hàng hoá và giảm đáng kể chi phí giao dịch trong quá trình thông quan.
Ngoài ra, APEC cũng có các chương trình hoạt động nhằm khuyến khích các
thành viên tham gia Công ước Kyoto sửa đổi, thực hiện Công ước HS, tạo thuận
lợi cho hàng tạm nhập, thực hiện hệ thống phân loại trước khi thông quan, hài
hoà hoá dữ liệu thương mại, thực hiện Hiệp định TRIPS tại cửa khẩu... Các hoạt
động nói trên không nằm ngoài mục đích tạo thuận lợi cho thương mại và đầu tư
trong khu vực APEC thông qua việc đơn giản hoá và hài hoà hoá thủ tục hải
quan.
26. Tôi thường nghe nói Kế hoạch Hành động Quốc gia (IAP) là một trong 3
trụ cột chính của APEC, xin giải thích rõ vấn đề này ?
việc thừa nhận tính tương đồng, tương hợp hoặc chấp nhận hệ thống quy định của nước đối tác.
20
IAP là một trong các công cụ chủ yếu để thực hiện mục tiêu tự do hoá và
thuận lợi hoá thương mại, đầu tư của APEC. IAP bao gồm cam kết tự nguyện của
các thành viên, được thực hiện trên nguyên tắc "cuốn chiếu" trong 15 lĩnh vực
nêu tại OAA nhằm thực hiện mục tiêu tự do hoá và thuận lợi hoá thương mại,
đầu tư của APEC, bao gồm thuế quan, các biện pháp phi thuế quan, dịch vụ, đầu
tư, tiêu chuẩn hợp chuẩn, thủ tục hải quan, quyền sở hữu trí tuệ, chính sách cạnh
tranh, mua sắm chính phủ, rà soát cơ chế chính sách, giải quyết tranh chấp, thực
hiện các nghĩa vụ của WTO (bao gồm cả qui tắc xuất xứ), đi lại của doanh nhân,
thu thập và phân tích thông tin, và thương mại điện tử. Trong mỗi lĩnh vực, các
thành viên phải nêu rõ tình hình hiện tại, các luật lệ, chính sách cơ bản để điều
tiết các hoạt động trong lĩnh vực đó, những tiến triển trong một năm qua và kế
hoạch thay đổi trong thời gian tới. IAP một trong các công cụ chủ yếu để thực
hiện mục tiêu tự do hoá và thuận lợi hoá thương mại, đầu tư cuả APEC, vì thế,
việc thực hiện IAP được thúc đẩy thông qua một cơ chế tham vấn rà soát (Peer
review).
Kể từ năm 2000, để tăng cường tính minh bạch và cụ thể của IAP nhằm
đem lại nhiều lợi ích hơn cho các doanh nghiệp, APEC đã yêu cầu các thành viên
xây dựng IAP theo mẫu mới và xây dựng một trang web về IAP trên mạng
Internet (gọi tắt là e-IAP). Bạn có thể truy nhập vào trang web này để có thêm
thông tin cụ thể về các chính sách của các thành viên APEC trong 15 lĩnh vực nói
trên. Địa chỉ: http://www.apec-iap.org
27. Việc giảm thuế trong IAP là tự nguyện, như vậy có nghĩa là Việt Nam đang
được hưởng lợi khi các thành viên khác đơn phương cắt giảm thuế quan. Tôi
hiểu như vậy có đúng không?
Việc giảm thuế được các thành viên APEC thực hiện trên cơ sở tự nguyện,
đơn phương để hướng tới thực hiện mục tiêu tự do hoá thương mại vào năm
2010/2020. Trong những năm qua đã có nhiều thành viên APEC thực hiện giảm
thuế đơn phương đồng thời cũng có hướng tiếp tục giảm thuế thêm nữa để thực
hiện mục tiêu Bogor. Tuy nhiên, việc giảm thuế của các thành viên APEC trong
khuôn khổ IAP rất hạn chế.
Tiếp đó là tính thất thường về vấn đề giảm thuế đó là khi các thành viên
thông báo giảm thuế đối với một số mặt hàng nhưng không thông báo khi họ tăng
thuế đánh vào mặt hàng khác. Khái niệm "standstill" như đề cập ở trên được hiểu