122
Bài 14. XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ CHÍNH QUYỀN
NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HOÀ
(TỪ THÁNG 9 – 1945 ĐẾN THÁNG 12 – 1946)
(DỰ KIẾN 2 TIẾT)
Chương IV.
VIỆT NAM TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
A. KẾ HOẠCH BÀI DẠY CÁCH 1:
I. MỤC TIÊU
Phẩm chất, năng lực Yêu cầu cần đạt Mã số
1. Năng lực chung
Giao tiếp và hợp tác Hiểu rõ nhiệm vụ của nhóm; đánh giá được khả năng của
bản thân và tự nhận công việc phù hợp. 1
Giải quyết vấn đề và
sáng tạo
Biết phát hiện vấn đề và giải quyết một cách sáng tạo,
hoàn thành được nhiệm vụ hoạt động nhóm. 2
2. Năng lực lịch sử
Tìm hiểu lịch sử
Khai thác và sử dụng thông tin của một số tư liệu lịch sử (14.1,
14.2, 14.3, 14.4, 14.5, 14.6, 14.7, 14.8, 14.9, 14.10) và phần
Em có bit để nắm bắt được những nội dung cơ bản về công
cuộc xây dựng và bảo vệ chính quyền nước Việt Nam Dân chủ
Cộng hoà (từ tháng 9 – 1945 đến tháng 12 – 1946).
3
Nhận thức và tư duy
lịch sử
Nhận biết được những biện pháp chủ yếu để xây dựng và củng
cố chính quyền cách mạng, giải quyết những khó khăn về
kinh tế, văn hoá, giáo dục, quân sự,... trong năm đầu sau
Cách mạng tháng Tám năm 1945.
4
Trình bày được những nét chính về cuộc kháng chiến chống
thực dân Pháp xâm lược của nhân dân Nam Bộ. 5
Vận dụng
Trên cơ s tiếp cận, nhận thức được vấn đề trong nội dung bài
học  mục 2, kĩ năng đọc – hiểu vấn đề trong tư liệu 14.5 liên
quan đến câu nói nổi tiếng của chủ tịch Hồ Chí Minh “Một dân
tộc dốt là một dân tộc yếu”, HS liên hệ với công cuộc xây dựng
đất nước hiện nay, chia sẻ suy nghĩ của bản thân với thầy, cô
giáo và bạn bè về vai trò, nhiệm vụ của HS.
6
123
3. Phẩm chất
Yêu nước
Giáo dục phẩm chất yêu nước, sẵn sàng chiến đấu bảo vệ
Tổ quốc và lòng nhân ái, sẵn sàng chia sẻ, giúp đỡ đồng
bào khi khó khăn, hoạn nạn.
7
Trách nhiệm Củng cố năng lực giao tiếp, hợp tác và chia sẻ trong các
hoạt động nhóm. 8
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
– Máy tính, máy chiếu.
– Phiếu học tập (giấy A0), nam châm dán phiếu học tập, bút màu.
– SGK, SGV Lịch sử và Địa lí 9 (phần Lịch sử) (Bộ sách Chân trời sáng tạo).
– Bài hát Nam B kháng chin (nhạc và lời: Tạ Thanh Sơn, 1946).
– Video K nim 76 năm ngày Nam B kháng chin.
– Lược đồ về phạm vi các lực lượng quân đội Anh và Trung Hoa Dân quốc giải giáp quân đội
Nhật Bản theo Hội nghị Pốt-xđam (1945).
– Tranh vẽ, hình ảnh liên quan đến tình hình Việt Nam sau Cách mạng tháng Tám năm 1945.
– Một số tài liệu tham khảo: Lê Mậu Hãn (Chủ biên), Đại cương Lịch sử Vit Nam, tập III, NXB
Giáo dục, Hà Nội, 2001; Lê Mậu Hãn (Chủ biên), Lịch sử Vit Nam, tập IV, NXB Đại học quốc gia
Hà Nội, Hà Nội, 2017; Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kin Đng toàn tập, tập 8, NXB Chính trị
quốc gia, Hà Nội, 2000; Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam – Viện Sử học, Lịch sử Vit Nam,
tập 10, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2017;…
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
a) Mc tiêu: Sau khi tham gia hoạt động, HS sẽ nhận biết được yêu cầu cần đạt của bài học.
b) T chc thc hin
– Gợi ý 1: GV dùng phần Dẫn nhập trong SGK để dẫn dắt HS vào bài học.
– Gợi ý 2: GV cho HS xem một số hình ảnh về tình hình Việt Nam sau Cách mạng tháng Tám
(1945) đã đặt nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đứng trước những khó khăn “ngàn cân treo
sợi tóc”... để dẫn dắt HS vào bài học, yêu cầu HS đọc, trả lời các câu hỏi liên quan đến phần
Dẫn nhập.
– Gợi ý 3: GV sử dụng lược đồ dưới đây để dẫn dắt tình huống: Theo tho thuận của Hi nghị
Pt-xđam (Đức, t ngày 17 – 7 đn ngày 2 – 8 – 1945), vic gii giáp quân đi Nhật Bn  Đông
Dương được giao cho quân đi Anh và quân đi Trung Hoa Dân quc, lấy vĩ tuyn 16 làm gii
tuyn phân chia phạm vi.
124

Hình 1. Lược đồ về phạm vi các lực lượng quân đội Anh và Trung Hoa Dân quốc
giải giáp quân đội Nhật Bản theo Hội nghị Pốt-xđam (1945)
125
2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
2.1. HOẠT ĐỘNG 1: XÂY DỰNG VÀ CỦNG CỐ CHÍNH QUYỀN, DIỆT GIẶC ĐÓI, GIẶC DỐT
VÀ GIẢI QUYẾT KHÓ KHĂN VỀ TÀI CHÍNH
a) Mc tiêu: (1), (3), (4), (6), (7)
b) T chc thc hin
– Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập
+ Nhiệm vụ 1: Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đã có những biện pháp gì để
xây dựng và củng cố chính quyền?
GV đề nghị HS hoạt động cá nhân, sử dụng thông tin trong SGK kết hợp với các tư liệu
GV cung cấp hoàn thành phiếu học tập số 1.
Tư liệu 1.
“Hậu qu của chính sách bóc lt tàn bạo của bn phát xít Pháp, Nhật, cùng vi nạn lũ lt
nghiêm trng  chín tnh Bc B đã cưp đi sinh mnh hơn 2 triu đồng bào t Qung Trị tr ra
vào cui năm 1944 đu năm 1945.…”.
(Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương, Nhng sự kin lịch sử Đng (1945 – 1954),
tập II, NXB Sự thật, Hà Nội, 1979, trang 16)
Tư liệu 2.
“Ngày mai mồng 6 tháng Giêng năm 1946... Ngày mai là mt ngày vui sưng của đồng bào
ta, vì ngày mai là ngày Tổng tuyển cử, vì ngày mai là mt ngày đu tiên trong lịch sử Vit Nam
mà nhân dân ta bt đu hưng dng quyn dân chủ của mình...”.
(Lời kêu gi quc dân đi bỏ phiu, báo Cứu Quc số 134, ngày 5 – 1 – 1946)
Tư liệu 3.
…Lúc chúng ta nâng bát cơm mà ăn, nghĩ đn k đói khổ, chúng ta không khỏi đng lòng…,
và tôi xin thực hành trưc: Cứ 10 ngày nhịn ăn mt ba, mỗi tháng nhịn 3 ba. Đem gạo đó
(mỗi ba mt bơ) để cứu dân nghèo…”.
(Hồ Chí Minh toàn tập, tập 4, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, trang 33)
Tư liệu 4.
Sáng 3 – 9 – 1945, Hồ Chủ tịch nêu lên sáu vấn đề cấp bách của cách mạng Việt Nam:
“Mt là, nhân dân đang đói – …phát động một chiến dịch tăng gia sản xuất… m một
cuộc lạc quyên… gạo tiết kiệm được sẽ góp lại và phát cho người nghèo.
Vấn đ thứ hai, nạn dt – …m một chiến dịch để chống nạn mù chữ.
Vấn đ thứ ba – …tổ chức càng sớm càng hay cuộc TỔNG TUYỂN CỬ với chế độ phổ
thông đầu phiếu…
Vấn đ thứ tư – …m một chiến dịch giáo dục lại tinh thần nhân dân bằng cách thực
hiện: CẦN, KIỆM, LIÊM, CHÍNH.
Vấn đ thứ năm – Thuế thân, thuế chợ, thuế đò,… bỏ ngay ba thứ thuế ấy… đề nghị
tuyệt đối cấm hút thuốc phiện.
Vấn đ thứ sáu – …tuyên bố: TÍN NGƯỠNG TỰ DO và lương giáo đoàn kết”.
(Hồ Chí Minh toàn tập, tập 4, Sđd, trang 7 – 8)
126
Khó khăn Biểu hiện Biện pháp giải quyết
Xây dựng và củng cố chính
quyền cách mạng non trẻ
– Chính trị:
+ Ngày 6 – 1 – 1946: lần đầu tiên nhân dân Việt Nam được thực
hiện (1)… khi bỏ phiếu bầu (2)…
+ Tháng 3 – 1946: (3)… được thành lập do Hồ Chí Minh làm
Chủ tịch.
+ Tháng 11 – 1946, Quốc hội ban hành (4)… đầu tiên của
Việt Nam, tạo cơ s pháp lí vững chắc để xây dựng và bảo vệ
đất nước.
– Quân sự:
Việt Nam Giải phóng quân đổi tên thành (5)…, đến tháng 5 –
1946, đổi thành (6)…
Nạn
đói
Nông nghiệp mất
mùa, dẫn đến (7)…
nghiêm trọng
– Trước mắt: (8)…, “Hũ gạo cứu đói”,…
– Lâu dài: (9)… “Tấc đất, tấc vàng!”, ban hành các sắc lệnh giảm
tô, thuế, chia lại ruộng đất, sửa chữa đê điều,…
Nạn
dốt
90% dân số (10)…
– Trước mắt: Thành lập (11)…, tổ chức phong trào xoá nạn
mù chữ,...
– Lâu dài: Tổ chức (12)…, nội dung và phương pháp giáo dục
bước đầu đổi mới.
Tài
chính
(13)… quốc gia
trống rỗng
– Trước mắt: Huy động tinh thần (14)… của nhân dân.
– Lâu dài: Phát hành (15)…
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
+ Nhiệm vụ 2: Từ câu nói của Hồ Chủ tịch: “Đói, dốt, ngoại xâm là ba thứ giặc nguy hiểm
nhất!”, em hãy xác định khó khăn nào là nghiêm trọng nhất với nhân dân, khó khăn nào
là nguy hiểm nhất với nền độc lập dân tộc, khó khăn nào là ảnh hưng đến quyền làm
chủ đất nước, suy yếu sức mạnh dân tộc.
GV đề nghị HS hoạt động nhóm đôi, tìm hiểu nhiệm vụ GV đưa ra và hoàn thành sơ đồ tư duy.
– Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
+ Nhiệm vụ 1: HS hoàn thành phiếu học tập về những nét chính về tình hình Việt Nam
trong năm đầu sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 và những biện pháp chủ yếu của
Chính phủ Việt Nam đã thực hiện để xây dựng và củng cố chính quyền cách mạng.
+ Nhiệm vụ 2: HS hoàn thành sơ đồ tư duy và nhận xét những khó khăn sau Cách mạng
tháng Tám tác động như thế nào đến đất nước và nhân dân Việt Nam.
– Bước 3: Báo cáo, thảo luận
HS báo cáo sản phẩm.